Adhyaya 65
Greatness of the Mother-and-Father Tīrtha (within the Vena Episode)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରାଜା ଯୟାତି ଦିବ୍ୟ ସାରଥି ମାତଲିଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି—ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ଦେହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ କାହିଁକି ଯାଏ ନାହିଁ? ମାତଲି କହନ୍ତି—ଆତ୍ମା ପଞ୍ଚମହାଭୂତଠାରୁ ଭିନ୍ନ; ଭୂତତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ରହେନାହିଁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ନିଜ-ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଯାଏ। ସେ ପୃଥିବୀ–ଦେହ ଉପମା ଦିଅନ୍ତି—ଭିଜା ମାଟି ନରମ ହୋଇ ପିପିଳିକା ଓ ମୂଷା ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ରିତ ହୁଏ; ସେପରି ଦେହରେ ସ୍ଫୀତି, ଫୋଡା-ଫୁସି, କୃମି ଓ ବେଦନାଦାୟକ ଗଠି ଜନ୍ମେ। ନିଷ୍କର୍ଷ—ଦେହର ପାର୍ଥିବ ଅଂଶ ପୃଥିବୀରେ ହିଁ ଲୀନ ହୁଏ; କେବଳ ପ୍ରାଣସଂଯୋଗ ସ୍ୱର୍ଗଯୋଗ୍ୟତା ନୁହେଁ—ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ଆତ୍ମା ଓ ପୁଣ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ, ନଶ୍ୱର ଦେହ ସହିତ ନୁହେଁ। ଏହା ୱେନ-ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ‘ମାତୃ-ପିତୃ ତୀର୍ଥ’ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ।
Shlokas
Verse 1
ययातिरुवाच । धर्मस्य रक्षकः कायो मातले चात्मना सह । नाकमेष न प्रयाति तन्मे त्वं कारणं वद
ୟୟାତି କହିଲେ— ହେ ମାତଲି, ଏହି ଦେହ ଆତ୍ମା ସହିତ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଥିଲା, ତଥାପି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉନାହିଁ; ତାହାର କାରଣ ମୋତେ କୁହ।
Verse 2
मातलिरुवाच । पंचानामपि भूतानां संगतिर्नास्ति भूपते । आत्मना सह वर्तंते संगत्या नैव पंच ते
ମାତଲି କହିଲେ— ହେ ଭୂପତେ, ପଞ୍ଚଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସଙ୍ଗତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଆତ୍ମା ସହିତ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; କେବଳ ପରସ୍ପର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନେ ଏକ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 3
सर्वेषां तत्र संघातः कायग्रामे प्रवर्तते । जरया पीडिताः सर्वेः स्वंस्वं स्थानं प्रयांति ते
ସେଠାରେ ଦେହ-ଗ୍ରାମରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂଘାତ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଜରାରେ ସମସ୍ତେ ପୀଡିତ ହେଲେ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 4
यथा रसाधिका पृथ्वी महाराज प्रकल्पिता । रसैः क्लिन्ना ततः पृथ्वी मृदुत्वं याति भूपते
ହେ ମହାରାଜ! ଯେପରି ପୃଥିବୀ ରସସମୃଦ୍ଧ ଭାବେ ଗଠିତ, ସେହି ରସରେ ସିକ୍ତ ହେଲେ, ହେ ଭୂପତେ, ପୃଥିବୀ ମୃଦୁ ହୋଇଯାଏ।
Verse 5
भिद्यते पिपीलिकाभिर्मूषिकाभिस्तथैव च । छिद्राण्येव प्रजायंते वल्मीकाश्च महोदराः
ତାହା ପିପିଳିକା ଓ ତଥା ମୂଷିକାଦ୍ୱାରା ଭିଦ୍ର ହୁଏ; କେବଳ ଛିଦ୍ରମାନେ ଜନ୍ମେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଉଦରବିଶିଷ୍ଟ ବଲ୍ମୀକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 6
तद्वत्काये प्रजायंते गंडमाला विचार्चिकाः । कृमिभिर्भिद्यमानश्च काय एष नरोत्तम
ସେହିପରି ଦେହରେ ଗଣ୍ଡମାଳା ଓ ବିଚାର୍ଚିକା (ଚର୍ମରୋଗ) ଜନ୍ମେ; ହେ ନରୋତ୍ତମ, ଏହି ଦେହ କୃମିଦ୍ୱାରା ଭିଦ୍ର ହୋଇ କ୍ଷୟ ପାଉଛି।
Verse 7
गुल्मास्तत्र प्रजायंते सद्यः पीडाकरास्तदा । एभिर्दोषैः समायुक्तः कायोयं नहुषात्मज । कथं प्राणसमायोगाद्दिवं याति नरेश्वर
ସେଠାରେ ସତ୍ୱର ପୀଡାକର ଗୁଲ୍ମ (ଗାଠ/ଅର୍ବୁଦ) ଜନ୍ମେ। ହେ ନହୁଷାତ୍ମଜ! ଏମିତି ଦୋଷରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଦେହ, ହେ ନରେଶ୍ୱର, କେବଳ ପ୍ରାଣ-ସମାୟୋଗରେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ?
Verse 8
काये पार्थिवभागोऽयं समानार्थं प्रतिष्ठितः । न कायः स्वर्गमायाति यथा पृथ्वी तथास्थितः
ଦେହରେ ଏହି ପାର୍ଥିବ ଭାଗ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠିତ। ଦେହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ପରି ଏଠି ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।
Verse 9
एतत्ते सर्वमाख्यातं दोषौघैः पार्थिवस्य यः
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା—ଦୋଷସମୂହରେ ପୀଡିତ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ।
Verse 65
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थ । माहात्म्ये पंचषष्टितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ୱେନୋପାଖ୍ୟାନାନ୍ତର୍ଗତ ‘ମାତା-ପିତୃତୀର୍ଥ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।