Adhyaya 61

Verse 1

वेन उवाच । भार्यातीर्थं समाख्यातं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । पितृतीर्थं समाख्याहि पुत्राणां तारणं परम्

ବେନ କହିଲେ—‘ଭାର୍ୟା-ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ତାରଣ ପାଇଁ ପରମ ଥିବା ପିତୃ-ତୀର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।’

Verse 2

विष्णुरुवाच । कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे कुंडलो नाम ब्राह्मणः । सुकर्मा नाम सत्पुत्रः कुंडलस्य महात्मनः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ନାମକ ସେଇ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ କୁଣ୍ଡଳ ନାମର ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ। ସେଇ ମହାତ୍ମା କୁଣ୍ଡଳଙ୍କର ସୁକର୍ମା ନାମକ ସଦ୍ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 3

गुरू तस्य महावृद्धौ धर्मज्ञौ शास्त्रकोविदौ । द्वावेतौ तु महात्मानौ जरया परिपीडितौ

ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଗୁରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଥିଲେ—ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୋବିଦ। ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଜରାରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ।

Verse 4

तयोः शुश्रूषणं चक्रे भक्त्या च परया ततः । धर्मज्ञो भावसंयुक्तो अहर्निशमनारतम्

ତାପରେ ସେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଶୁଶ୍ରୂଷା କଲା। ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଭାବସଂଯୁକ୍ତ, ଦିନରାତି ନିରନ୍ତର ସେବାରେ ରତ ଥିଲା।

Verse 5

तस्माद्वेदानधीते स पितुः शास्त्राण्यनेकशः । सर्वाचारपरो दक्षो धर्मज्ञो ज्ञानवत्सलः

ଏହିପରି ସେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟୟନ କଲା ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନେକଥର ପାଠ କଲା। ସେ ସର୍ବ ସଦାଚାରପର, ଦକ୍ଷ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ଞାନପ୍ରେମୀ ଥିଲା।

Verse 6

अंगसंवाहनं चक्रे गुर्वोश्च स्वयमेव सः । पादप्रक्षालनं चैव स्नानभोजनकीं क्रियाम्

ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଗୁରୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗସଂବାହନ କଲା। ତାଙ୍କର ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ସ୍ନାନ ଓ ଭୋଜନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେବାକ୍ରିୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ କଲା।

Verse 7

भक्त्या चैव स्वभावेन तद्ध्याने तन्मयो भवेत् । मातापित्रोश्च राजेंद्र उपचर्यां प्रकारयेत्

ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ୱଭାବାନୁସାରେ ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ପରମତତ୍ତ୍ୱର ଧ୍ୟାନରେ ତଦ୍ରୂପ ହୋଇ ଲୀନ ହୁଏ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମାତାପିତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସାବଧାନତାରେ ସେବା-ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

सूत उवाच । तद्वर्तमानकाले तु बभूव नृपसत्तम । पिप्पलो नाम वै विप्रः कश्यपस्य महात्मनः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ସମୟରେ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ପିପ୍ପଲ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ।

Verse 9

तपस्तेपे निराहारो जितात्मा जितमत्सरः । दयादानदमोपेतः कामं क्रोधं विजित्य सः

ସେ ନିରାହାର ରହି ତପ କରୁଥିଲେ; ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଓ ମତ୍ସରରହିତ ଥିଲେ। ଦୟା, ଦାନ ଓ ଦମ ସହିତ ସେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କଲେ।

Verse 10

दशारण्यगतो धीमाञ्ज्ञानशांतिपरायणः । सर्वेंद्रियाणि संयम्य तपस्तेपे महामनाः

ସେ ଧୀମାନ ଦଶାରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ତଃଶାନ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମ କରି ମହାତ୍ମା ତପ କଲେ।

Verse 11

तपःप्रभावतस्तस्य जंतवो गतविग्रहाः । वसंति सुयुगे तत्र एकोदरगता इव

ତାଙ୍କ ତପଃପ୍ରଭାବରୁ ସେଠାର ଜୀବମାନେ ଦେହ-ସୀମାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେହି ସୁୟୁଗରେ ସେମାନେ ଏମିତି ଏକତ୍ର ବସୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଉଦରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବେ।

Verse 12

तत्तपस्तस्य मुनयो दृष्ट्वा विस्मयमाययुः । नेदृशं केनचित्तप्तं यथासौ तप्यते मुनिः

ସେଇ ମୁନିଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦେଖି ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହେଲେ—“ଏପରି ତପ କେହି କେବେ କରିନାହାନ୍ତି; ଯେପରି ଏହି ମୁନି ତପୁଛନ୍ତି।”

Verse 13

देवाश्च इंद्रप्रमुखाः परं विस्मयमाययुः । अहो अस्य तपस्तीव्रं शमश्चेंद्रियसंयमः

ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନେ ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ—“ଆହା! ଏହାଙ୍କର ତପ କେତେ ତୀବ୍ର; ଶମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସଂଯମ କେତେ ମହାନ!”

Verse 14

निर्विकारो निरुद्वेगः कामक्रोधविवर्जितः । शीतवातातपसहो धराधर इवस्थितः

ସେ ନିର୍ବିକାର, ନିରୁଦ୍ବେଗ, କାମ-କ୍ରୋଧବିହୀନ; ଶୀତ, ବାତାସ ଓ ତାପ ସହି—ପର୍ବତ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 15

विषये विमुखो धीरो मनसोतीतसंग्रहम् । न शृणोति यथा शब्दं कस्यचिद्द्विजसत्तमः

ବିଷୟରୁ ବିମୁଖ ସେ ଧୀର—ଯାହାର ମନ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି-ଗ୍ରହଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଯେନ କାହାର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି।

Verse 16

संस्थानं तादृशं गत्वा स्थित्वा एकाग्रमानसः । ब्रह्मध्यानमयो भूत्वा सानंदमुखपंकजः

ଏପରି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ଏକାଗ୍ରମନେ ସ୍ଥିର ରହିଲେ; ବ୍ରହ୍ମଧ୍ୟାନରେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା।

Verse 17

अश्मकाष्ठमयो भूत्वा निश्चेष्टो गिरिवत्स्थितः । स्थाणुवद्दृश्यते चासौ सुस्थिरो धर्मवत्सलः

ସେ ଯେନ ପାଥର ଓ କାଠରେ ଗଢ଼ା, ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହୋଇ ପର୍ବତ ପରି ସ୍ଥିର ରହିଲା। ସ୍ଥମ୍ଭ ପରି ଅଚଳ ଦିଶୁଥିଲା—ଦୃଢ଼, ସଂଯତ ଓ ଧର୍ମପ୍ରିୟ।

Verse 18

तपःक्लिष्टशरीरोति श्रद्धावाननसूयकः । एवं वर्षसहस्रैकं संजातं तस्य धीमतः

ତପସ୍ୟାରେ ତାହାର ଶରୀର କ୍ଲିଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଓ ଅସୂୟାରହିତ ଥିଲା। ଏଭଳି ସେହି ଧୀମାନଙ୍କର ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ କଟିଗଲା।

Verse 19

पिपीलिकाभिर्बह्वीभिः कृतं मृद्भारसंचयम् । तस्योपरि महाकायं वल्मीकं निजमंदिरम्

ବହୁ ପିପୀଳିକା ମାଟି ଜମା କରି ଏକ ଢେର କଲେ। ତାହାର ଉପରେ ବିଶାଳ ବଲ୍ମୀକ ଉଠିଲା—ସେଇ ତାହାର ନିଜ ନିବାସ ହେଲା।

Verse 20

वल्मीकोदरमध्यस्थो जडीभूत इवस्थितः । स एवं पिप्पलो विप्रस्तपते सुमहत्तपः

ବଲ୍ମୀକର ଭିତର ଗର୍ଭମଧ୍ୟରେ ରହି, ସେ ଯେନ ଜଡ ହୋଇ ସ୍ଥିର ଥିଲା। ଏଭଳି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିପ୍ପଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ତପ କଲା।

Verse 21

कृष्णसर्पैस्तु सर्वत्र वेष्टितो द्विजसत्तमः । तमुग्रतेजसं विप्रं प्रदशंति विषोल्बणाः

ତେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବତ୍ର କଳା ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ହେଲା। ସେଇ ଉଗ୍ର, ବିଷଭରା ସର୍ପମାନେ ଭୟଙ୍କର ତେଜସ୍ବୀ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦଂଶନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 22

संप्राप्य गात्रमर्माणि विषं तस्य न भेदयेत् । तेजसा तस्य विप्रस्य नागाः शांतिमथागमन्

ତାଙ୍କ ଦେହର ମର୍ମସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷ ତାଙ୍କୁ ଭେଦି ପାରିଲା ନାହିଁ। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତେଜରେ ନାଗମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 23

तस्य कायात्समुद्भूता अर्चिषो दीप्ततेजसः । नानारूपाः सुबहुशो दृश्यंते च पृथक्पृथक्

ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଦୀପ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ଅର୍ଚ୍ଚିଷମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେମାନେ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରି ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ।

Verse 24

यथा वह्नेः खरतरास्तथाविधा नरोत्तम । यथामेघोदरे सूर्यः प्रविष्टो भाति रश्मिभिः

ହେ ନରୋତ୍ତମ! ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ଜ୍ୱାଳା ତେମିତି ଦହେ, ସେପରି ମେଘର ଉଦରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ରଶ୍ମିଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ରହେ।

Verse 25

वल्मीकस्थस्तथाविप्रः पिप्पलो भाति तेजसा । सर्पा दशंति विप्रं तं सक्रोधा दशनैरपि

ବଲ୍ମୀକ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିପ୍ପଳ ବୃକ୍ଷ ପରି ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ତଥାପି କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପମାନେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ୱାରା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦଂଶନ କରୁଥିଲେ।

Verse 26

न भिंदंति च दंष्ट्राग्राच्चर्म भित्त्वा नृपोत्तम । एवं वर्षसहस्रैकं तप आचरतस्ततः

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଚର୍ମକୁ ଭେଦିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ର ଭାଙ୍ଗେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ ପରେ ସେ ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ତପ ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 27

गतं तु राजराजेंद्र मुनेस्तस्य महात्मनः । त्रिकालं साध्यमानस्य शीतवर्षातपान्वितः

ହେ ରାଜରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେଇ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କର କାଳ ଅତିବାହିତ ହେଲା; ସେ ତ୍ରିକାଳ ସାଧନା କରି ଶୀତ, ବର୍ଷା ଓ ଆତପ ସହିଲେ।

Verse 28

गतः कालो महाराज पिप्पलस्य महात्मनः । तद्वच्च वायुभक्षं तु कृतं तेन महात्मना

ହେ ମହାରାଜ! ମହାତ୍ମା ପିପ୍ପଳଙ୍କର କାଳ ମଧ୍ୟ ଅତିବାହିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେଇ ମହାପୁରୁଷ ତଦ୍ବତ୍ ବାୟୁଭକ୍ଷଣ, ଅର୍ଥାତ୍ କେବଳ ପ୍ରାଣରେ ଜୀବନ, ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 29

त्रीणि वर्षसहस्राणि गतानि तस्य तप्यतः । तस्य मूर्ध्नि ततो देवैः पुष्पवृष्टिः कृता पुरा

ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁ କରୁ ତିନି ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଅତିବାହିତ ହେଲା; ତେବେ ପୁରାତନକାଳରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 30

ब्रह्मज्ञोसि महाभाग धर्मज्ञोसि न संशयः । सर्वज्ञानमयोऽसि त्वं संजातः स्वेनकर्मणा

ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ; ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞାନମୟ; ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ଏପରି ଜନ୍ମ ଲାଭ କରିଛ।

Verse 31

यं यं त्वं वांछसे कामं तं तं प्राप्स्यसि नान्यथा । सर्वकामप्रसिद्धस्त्वं स्वत एव भविष्यसि

ତୁମେ ଯେଯେ କାମନା କରିବ, ସେସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ତୁମେ ସ୍ୱତଃ ହି ସର୍ବକାମସିଦ୍ଧ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 32

समाकर्ण्य महद्वाक्यं पिप्पलोपि महामनाः । प्रणम्य देवताः सर्वा भक्त्या नमितकंधरः

ସେଇ ମହାବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମହାମନା ପିପ୍ପଲ ମଧ୍ୟ ନମିଲେ। ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଗ୍ରୀବା ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖାଇଲେ।

Verse 33

हर्षेण महताविष्टो वचनं प्रत्युवाच सः । इदं विश्वं जगत्सर्वं ममवश्यं यथा भवेत्

ମହାହର୍ଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ, ଏହି ସର୍ବ ଜଗତ ମୋର ବଶରେ ହେଉ।”

Verse 34

तथा कुरुध्वं देवेंद्रा विद्याधरो भवाम्यहम् । एवमुक्त्वा स मेधावी विरराम नृपोत्तम

“ତଥା କରନ୍ତୁ, ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର; ମୁଁ ବିଦ୍ୟାଧର ହେବି।” ଏମିତି କହି ସେ ମେଧାବୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପ ନିରବ ହେଲେ।

Verse 35

एवमस्त्विति ते प्रोचुर्द्विजश्रेष्ठं सुरास्तदा । दत्वा वरं महाभाग जग्मुस्तस्मै महात्मने

ତେବେ ସୁରମାନେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ।” ହେ ମହାଭାଗ! ବର ଦେଇ ସେମାନେ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 36

गतेषु तेषु देवेषु पिप्पलो द्विजसत्तमः । ब्रह्मण्यं साधयेन्नित्यं विश्ववश्यं प्रचिंतयेत्

ସେ ଦେବମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ ପିପ୍ପଲ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଭାବ (ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ପୂଜା) ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସର୍ବଜଗତକୁ ବଶ କରାଉଥିବା ଶକ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 37

तदाप्रभृति राजेंद्र पिप्पलो द्विजसत्तमः । विद्याधरपदं लब्ध्वा कामगामी महीयते

ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିପ୍ପଲ ଵିଦ୍ୟାଧରପଦ ଲାଭ କରି ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗମନ କରିପାରୁଥିଲେ ଏବଂ ମହା ସମ୍ମାନରେ ପୂଜିତ ହେଲେ।

Verse 38

एवं स पिप्पलो विप्रो विद्याधरपदं गतः । संजातो देवलोकेशः सर्वशास्त्रविशारदः

ଏହିପରି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିପ୍ପଲ ଵିଦ୍ୟାଧରପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଦେବଲୋକରେ ଅଧିପତି ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହେଲେ।

Verse 39

एकदा तु महातेजाः पिप्पलः पर्यचिंतयत् । विश्ववश्यं भवेत्सर्वं मम दत्तो वरोत्तमः

ଏକଦା ମହାତେଜସ୍ବୀ ପିପ୍ପଲ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରଦାନରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ମୋ ବଶରେ ହେଉ।”

Verse 40

तदर्थं प्रत्ययं कर्तुमुद्यतो द्विजपुंगवः । यं यं चिंतयते कर्तुं तं तं हि वशमानयेत्

ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଦ୍ୱିଜପୁଙ୍ଗବ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ବଶରେ ଆଣିବା ଉଚିତ।

Verse 41

एवं स प्रत्यये जाते मनसा पर्यकल्पयत् । द्वितीयो नास्ति वै लोके मत्समः पुरुषोत्तमः

ଏପରି ପ୍ରତ୍ୟୟ ଜନ୍ମିଲେ ସେ ମନେ ଭାବିଲେ—“ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ଏହି ଲୋକରେ ମୋ ସମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ।”

Verse 42

सूत उवाच । एवं हि कल्पमानस्य पिप्पलस्य महात्मनः । ज्ञात्वा मानसिकं भावं सारसस्तमुवाच ह

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ପିପ୍ପଳ ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମାନସିକ ଭାବ ଜାଣି ସାରସ ତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 43

सरस्तीरगतो राजन्सुस्वरं व्यंजनान्वितम् । स्वनं सौष्ठवसंयुक्तमुक्तवान्पिप्पलं प्रति

ହେ ରାଜନ୍, ସରୋବର ତଟକୁ ଯାଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚାରଣଯୁକ୍ତ, ମଧୁର ଓ ସୁଶୋଭିତ ସ୍ୱରରେ ସେ ପିପ୍ପଳଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 44

कस्मादुद्वहसे गर्वमेवं त्वं परमात्मकम् । सर्ववश्यात्मिकीं सिद्धिं नाहं मन्ये तवैव हि

ତୁମେ ନିଜକୁ ପରମାତ୍ମା ଭାବି ଏଭଳି ଗର୍ବ କାହିଁକି ବହୁଛ? ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଶ କରାଉଥିବା ସେହି ସିଦ୍ଧି ସତ୍ୟରେ ତୁମର—ମୁଁ ଏହା ମାନେ ନାହିଁ।

Verse 45

वश्यावश्यमिदं कर्म अर्वाचीनं प्रशस्यते । पराचीनं न जानासि पिप्पल त्वं हि मूढधीः

ବଶ କରିବା କିମ୍ବା ବଶ ହେବା—ଏହି କର୍ମକୁ ତତ୍କାଳିକ ଲୌକିକ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପରାତ୍ପର ପ୍ରାଚୀନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ତୁମେ ଜାଣ ନାହ, ହେ ପିପ୍ପଳ, କାରଣ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ମୋହିତ।

Verse 46

वर्षाणां तु सहस्राणि यावत्त्रीणि त्वया तपः । समाचीर्णं ततो गर्वं कुरुषे किं मुधा द्विज

ତୁମେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରିଛ; ତେବେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ଗର୍ବ କାହିଁକି କରୁଛ, ହେ ଦ୍ୱିଜ?

Verse 47

कुंडलस्य सुतो धीरः सुकर्मानाम यः सुधीः । वश्यावश्यं जगत्सर्वं तस्यासीच्छृणु सांप्रतम्

କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୀର ଓ ସୁବୁଦ୍ଧିମାନ, ସତ୍କର୍ମରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ବଶ୍ୟ ହେଉ କି ଅବଶ୍ୟ—ସମଗ୍ର ଜଗତ ତାଙ୍କ ବଶରେ ଆସିଲା; ଏବେ ତାଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ।

Verse 48

अर्वाचीनं पराचीनं स वै जानाति बुद्धिमान् । लोके नास्ति महाज्ञानी तत्समः शृणु पिप्पल

ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିକଟ ଓ ଦୂର, ପୂର୍ବ ଓ ପର—ସବୁକୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ମହାଜ୍ଞାନୀ କେହି ନାହିଁ; ହେ ପିପ୍ପଲ, ଶୁଣ।

Verse 49

न कुंडलस्य पुत्रेण सदृशस्त्वं सुकर्मणा । न दत्तं तेन वै दानं न ज्ञानं परिचिंतितम्

ସତ୍କର୍ମରେ ତୁମେ କୁଣ୍ଡଳପୁତ୍ର ସମାନ ନୁହଁ। ସେ ଯଥାର୍ଥ ଦାନ ଦେଇନାହିଁ, ନା ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ କେବେ ଚିନ୍ତନ କରିଛି।

Verse 50

हुतयज्ञादिकं कर्म न कृतं तेन वै कदा । न गतस्तीर्थयात्रायां न च वह्नेरुपासनम्

ସେ କେବେ ହୋମ-ଯଜ୍ଞ ଆଦି କର୍ମ କରିନାହିଁ। ନ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଇଛି, ନ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଉପାସନା କରିଛି।

Verse 51

स कदा कृतवान्विप्र धर्मसेवार्थमुत्तमम् । स्वच्छंदचारी ज्ञानात्मा पितृमातृसुहृत्सदा

ହେ ବିପ୍ର, ଧର୍ମସେବାର୍ଥେ ସେ କେବେ କୌଣସି ଉତ୍ତମ କର୍ମ କରିନାହିଁ। ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ହୋଇ ସେ ନାମମାତ୍ର ‘ଜ୍ଞାନୀ’ ଥିଲା ଏବଂ ପିତା-ମାତା ଓ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ପ୍ରତିକୂଳ ରହିଲା।

Verse 52

वेदाध्ययनसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थकोविदः । यादृशं तस्य वै ज्ञानं बालस्यापि सुकर्मणः

ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥରେ କୋବିଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ଜ୍ଞାନ ସେପରି ନୁହେଁ; ସୁକର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଏକ ଶିଶୁରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଜ୍ଞାନ ଥାଏ, ସେହି ଭିନ୍ନ।

Verse 53

तादृशं नास्ति ते ज्ञानं वृथा त्वं गर्वमुद्वहेः । पिप्पल उवाच । को भवान्पक्षिरूपेण मामेवं परिकुत्सयेत्

ସେପରି ଜ୍ଞାନ ତୋର ନାହିଁ; ବ୍ୟର୍ଥରେ ତୁ ଗର୍ବ ବହନ କରୁଛୁ। ପିପ୍ପଲ କହିଲେ—ପକ୍ଷୀରୂପେ ତୁ କିଏ, ଯେ ମୋତେ ଏଭଳି ଅବମାନ କରୁଛୁ?

Verse 54

कस्मान्निंदसि मे ज्ञानं पराचीनं तु कीदृशम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि त्वयि ज्ञानं कथं भवेत्

ତୁ ମୋ ଜ୍ଞାନକୁ କାହିଁକି ନିନ୍ଦା କରୁଛୁ? ଏହି ‘ପରାଚୀନ’ ଜ୍ଞାନ କିପରି? ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ—ତୋରେ ଏମିତି ଜ୍ଞାନ କିପରି ହେଲା?

Verse 55

अर्वाचीनगतिं सर्वां पराचीनस्य सांप्रतम् । वद त्वमंडजश्रेष्ठ ज्ञानपूर्वं सुविस्तरम्

ହେ ଅଣ୍ଡଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବର୍ତ୍ତମାନରେ ପରାଚୀନ ଓ ଅର୍ବାଚୀନ—ଉଭୟର ସମଗ୍ର ଗତିବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ସହ, ମୋତେ ସୁବିସ୍ତାରେ କହ।

Verse 56

किं वा ब्रह्मा च विष्णुश्च किं वा रुद्रो भविष्यसि । सारस उवाच । नास्ति ते तपसो भावः फलं नास्ति च तस्य तु

“ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ହେବୁ କି, ନା ରୁଦ୍ର ହେବୁ?” ସାରସ କହିଲେ—“ତୋର ତପସ୍ୟାରେ ସତ୍ୟ ଭାବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।”

Verse 57

त्वया न परितप्तस्य तपसः सांप्रतं शृणु । कुंडलस्यापि पुत्रस्य बालस्यापि यथा गुणः

ଏବେ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନ କରିଥିବା ତପସ୍ୟାର କଥା ଶୁଣ; କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ସ୍ୱଭାବଗତ ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ତପର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 58

तथा ते नास्ति वै ज्ञानं परिज्ञातं न तत्पदम् । इतो गत्वापि पृच्छ त्वं मम रूपं द्विजोत्तम

ସେହିପରି ତୁମ ପାଖରେ ସେ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ପରମ ପଦକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣିନାହ। ଏଠାରୁ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୋର ରୂପ ବିଷୟରେ ପଚାର।

Verse 59

स वदिष्यति धर्मात्मा सर्वं ज्ञानं तवैव हि । विष्णुरुवाच । एवमाकर्ण्य तत्सर्वं सारसेन प्रभाषितम्

ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ କହିବେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ସାରସ ଯାହା କହିଥିଲେ ସେ ସବୁ ଏଭଳି ଶୁଣି,

Verse 60

निर्जगाम स वेगेन दशारण्यं महाश्रमम्

ସେ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଦଶାରଣ୍ୟ ନାମକ ମହା ଆଶ୍ରମ-ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 61

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने एकषष्टितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ୱେନୋପାଖ୍ୟାନର ଏକଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।