Adhyaya 56

Verse 1

विष्णुरुवाच । तस्याः सत्यविनाशाय मन्मथः ससुराधिपः । प्रस्थितः सुकलां तर्हि सत्यो धर्ममथाब्रवीत्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ତାହାର ସତୀତ୍ୱ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ମନ୍ମଥ ଦେବାଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛି। ତେବେ ସତ୍ୟା ଧର୍ମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 2

पश्य धर्म महाप्राज्ञ मन्मथस्य विचेष्टितम् । तवार्थमात्मनश्चैव पुण्यस्यापि महात्मनः

ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଧର୍ମ! ମନ୍ମଥର ଚେଷ୍ଟାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ—ଏଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ହିତ ପାଇଁ, ମୋ ନିଜ ହିତ ପାଇଁ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ପୁଣ୍ୟଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଟେ।

Verse 3

विसृजामि महास्थानं वास्तुरूपं सुखोदयम् । सत्याख्यं च सुप्रियाख्यं सुदेवाख्यं गृहोत्तमम्

ମୁଁ ସେହି ମହାସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରକଟ କରୁଛି—ଗୃହରୂପ ଧାରଣ କରି ସୁଖର ଉଦୟ କରାଏ; ଯେ ଉତ୍ତମ ଗୃହ ‘ସତ୍ୟ’, ‘ସୁପ୍ରିୟ’ ଏବଂ ‘ସୁଦେବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 4

तमेव नाशयेद्गत्वा काम एष प्रमत्तधीः । रिपुरूपः सुदुष्टात्मा अस्माकं हि न संशयः

ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ—ଏହି କାମ ପ୍ରମତ୍ତବୁଦ୍ଧି ଅଟେ। ସେ ଶତ୍ରୁରୂପେ ଆସିଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା; ଏଥିରେ ଆମର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 5

पतिस्तपोधनो विप्रः सुसती या पतिव्रता । सुसत्यो भूपतिर्धर्मममगेहानसंशयः

ତାଙ୍କର ପତି ତପୋଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ସେ ସୁସତୀ, ପତିବ୍ରତା ଓ ନିଷ୍ଠାବତୀ ପତ୍ନୀ। ରାଜା ସତ୍ୟବାଦୀ ଧର୍ମାତ୍ମା; ତାଙ୍କ ଗୃହ ନିଶ୍ଚୟ ସୁଶାସିତ।

Verse 6

यत्राहं वृद्धिसंपुष्टस्तत्र वासो हि ते भवेत् । तत्र पुण्यं समायाति श्रद्धया सह क्रीडते

ଯେଉଁଠି ମୁଁ ପୋଷିତ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି, ସେଠି ତୁମର ବାସ ହେଉ। ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ସମାଗତ ହୁଏ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ।

Verse 7

क्षमा शांत्या समायुक्ता आयाति मम मंदिरम् । यथा सत्यो दमश्चैव दया सौहृदमेव च

ଶାନ୍ତି ସହ ଯୁକ୍ତ କ୍ଷମା ମୋ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସେ; ଯେପରି ସତ୍ୟ, ଦମ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ), ତଥା ଦୟା ଓ ସୌହୃଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆସେ।

Verse 8

प्रज्ञायुक्तः स निर्लोभो यत्राहं तत्र संस्थितः । शुचिः स्वभावस्तत्रैव अमी च मम बांधवाः

ପ୍ରଜ୍ଞାଯୁକ୍ତ ଓ ନିର୍ଲୋଭ ସେ ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଛି ସେଠି ନିବାସ କରେ। ସ୍ୱଭାବରେ ଶୁଚି ସେ ସେଠି ରହେ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ବାନ୍ଧବ।

Verse 9

अस्तेयमप्यहिंसा च तितिक्षा वृद्धिरेव च । मम गेहे समायाता धन्यतां शृणु धर्मराट्

ଅସ୍ତେୟ, ଅହିଂସା, ତିତିକ୍ଷା ଓ ସତ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛି। ହେ ଧର୍ମରାଟ୍, ଏହି ଧନ୍ୟତା ଶୁଣ।

Verse 10

गुरूणां चापि शुश्रूषा विष्णुर्लक्ष्म्या समावृतः । मद्गेहं तु समायांति देवाश्चाग्निपुरोगमाः

ଗୁରୁମାନଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାରେ ବସନ୍ତି; ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଣୀ କରି ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 11

मोक्षमार्गं प्रकाशेद्यो ज्ञानोदीप्त्या समन्वितः । एतैः सार्धं वसाम्येव सतीषु धर्मवत्सु च

ଯେ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନର ଦୀପ୍ତିରେ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବସେ; ଧର୍ମବତୀ ସତୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବସେ।

Verse 12

साधुष्वेतेषु सर्वेषु गृहरूपेषु मे सदा । उक्तेनापि कुटुंबेन वसाम्येव त्वया सह

ଏହି ସମସ୍ତ ସାଧୁ-ଗୃହରୂପରେ ମୁଁ ସଦା ବସେ; କୁଟୁମ୍ବ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ସହିତ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ବସେ।

Verse 13

ससत्वाः साधुरूपास्ते वेधसा मे गृहीकृताः । संचरामि महाभाग स्वच्छंदेन च लीलया

ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ସେହି ସାଧୁରୂପ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ବେଧସ (ବିଧାତା) ମୋ ଅଧୀନରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି; ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ ଲୀଳାସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ସଞ୍ଚର କରେ।

Verse 14

ईश्वरश्च जगत्स्वामी त्रिनेत्रो वृषवाहनः । मम गेहे स्वरूपेण वर्तते शिवया युतः

ଈଶ୍ୱର—ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ବୃଷବାହନ—ଶିବାସହିତ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ମୋ ଘରେ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 15

तदिदं संसृतेः सारं गृहरूपं महेश्वरम् । सदनं शंकरेत्याख्यं नाशितं मन्मथेन वै

ଏହା ସଂସାରର ସାରସ୍ୱରୂପ, ଗୃହରୂପେ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ। ‘ଶଙ୍କରଙ୍କ ସଦନ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ନିବାସ ନିଶ୍ଚୟ ମନ୍ମଥ (କାମ) ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସିତ ହେଲା।

Verse 16

विश्वामित्रं महात्मानं तपंतं तप उत्तमम् । मेनकां हि समाश्रित्य कामोयं जितवान्पुरा

ପୂର୍ବେ ଏହି କାମଦେବ ମେନକାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲା।

Verse 17

सती पतिव्रताहल्या गौतमस्य प्रिया शुभा । सुसत्याच्चालिता तेन मन्मथेन दुरात्मना

ଗୌତମଙ୍କ ଶୁଭ ପ୍ରିୟା, ସତୀ ପତିବ୍ରତା ଅହଲ୍ୟା—ସୁସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେଇ ଦୁରାତ୍ମା ମନ୍ମଥ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ହେଲେ।

Verse 18

मुनयः सत्यधर्मज्ञा नानास्त्रियः पतिव्रताः । मद्गृहास्ता इमाः सर्वा दीपिताः कामवह्निना

‘ସତ୍ୟଧର୍ମଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ ଓ ନାନା ପତିବ୍ରତା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ମୋ ଘରରେ ଥିବା ଏହି ସମସ୍ତେ କାମାଗ୍ନିରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।’

Verse 19

दुर्धरो दुःसहो व्यापी योतिसत्येषु निष्ठुरः । मामेवं पश्यते नित्यं क्व सत्यः परितिष्ठति

ଯେ ଦମନ କରିବା ଦୁର୍ଧର, ଅସହ୍ୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଏବଂ ଅତିସତ୍ୟନିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଠୁର—ଯଦି କେହି ମୋତେ ନିତ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖେ, ତେବେ ସତ୍ୟ କେଉଁଠି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ?

Verse 20

समां ज्ञात्वा समायाति बाणपाणिर्धनुर्धरः । नाशयेन्मद्गृहं पापो वीतिहोत्रैश्च नामकैः

ସମୟ ଅନୁକୂଳ ବୋଲି ଜାଣି ବାଣହସ୍ତ ଧନୁର୍ଧର ଆସେ। ସେ ପାପୀ ‘ବୀତିହୋତ୍ର’ ନାମକମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋ ଘରକୁ ନଶ୍ଟ କରିବ।

Verse 21

पापलेशाश्च ये क्रूरा अन्ये पाखंडसंश्रयाः । ते तु बुद्ध्याऽहिताः सर्वे सत्यगेहं विशंति हि

ଯେମାନେ ପାପଲେଶରେ କଳୁଷିତ, କ୍ରୂର, ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ପାଖଣ୍ଡାଶ୍ରୟୀ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅହିତମୁଖୀ ବୁଦ୍ଧି ନେଇ ସତ୍ୟଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

Verse 22

सेनाध्यक्षैरसत्यैस्तु छद्मना तेन साधितः । पातयेदर्दयेद्गेहं पापः शस्त्रैर्दुरात्मभिः

ଅସତ୍ୟ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷମାନଙ୍କ ତାହିଁ ଛଳରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେ ପାପୀ—ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦୁରାତ୍ମମାନଙ୍କ ସହ—ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ପତନ କରାଇ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବ।

Verse 23

मामेवं ताडयेत्पापो महाबल मनोभवः । अस्य धाम्ना प्रदग्धोहं शून्यतां हि व्रजामि वै

ଏହିପରି ସେ ପାପୀ ମହାବଳୀ ମନୋଭବ (କାମ) ମୋତେ ତାଡ଼ନା କରେ। ତାହାର ଧାମର ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂନ୍ୟତାକୁ ଯାଏ।

Verse 24

नूतनं गृहमिच्छामि स्त्रियाख्यं पतिभूपतिम् । कृकलस्यापि पुण्यस्य प्रियेयं शिवमंगला

ମୁଁ ନୂତନ ଗୃହ ଚାହେଁ, ଏବଂ ପତି ଏମିତି ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହେଉ। ଏହି ପ୍ରିୟା ଶିବମଙ୍ଗଳମୟୀ; କୃକଲର ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟରେ (ଏହି ବର) ସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 25

तद्गृहं सुकलाख्यं मे दग्धुं पापः समुद्यतः । अयमेष सहस्राक्षः कामेन सहितो बली

ସେ ପାପୀ ମୋ ‘ସୁକଲା’ ନାମକ ଗୃହକୁ ଦହିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଛି। ଏହିଠାରେ କାମଦେବ ସହିତ ବଳବାନ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି।

Verse 26

कामस्य कारणात्कस्मात्पूर्ववृत्तं न विंदति । अहल्यायाः प्रसंगेन मेषोपस्थो व्यजायत

କାମର କାରଣରୁ କାହିଁକି ପୂର୍ବବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜଣା ପଡ଼େ ନାହିଁ? ଅହଲ୍ୟା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ) ମେଷର ଉପସ୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 27

पौरुषं हि मुनेर्दृष्ट्वा सत्याश्चैव प्रधषर्णात् । नष्टः कामस्य दोषेण सुरराट्तत्र संस्थितः

ମୁନିଙ୍କ ଆତ୍ମସଂଯମମୟ ପୌରୁଷ ଓ ସତ୍ୟାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିରୋଧ ଦେଖି, କାମଦୋଷରେ ପରାଜିତ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 28

भुक्तवान्दारुणं शापं दुःखेन महतान्वितः । कृकलस्य प्रियामेनां सुकलां पुण्यचारिणीम्

ଦାରୁଣ ଶାପ ଭୋଗ କରି, ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେ କୃକଲଙ୍କ ପ୍ରିୟା—ପୁଣ୍ୟଚାରିଣୀ ସୁକଲାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।

Verse 29

एष हंतुं सहस्राक्ष उद्यतः कामसंयुतः । यथा चेंद्रेण नायाति काम एष तथा कुरु

ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! ସେ କାମସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ହନନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ। ଏମିତି କର, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କାମବେଗ ଆକ୍ରମଣ ନ କରୁ।

Verse 30

धर्मराज महाप्राज्ञ भवान्मतिमतां वरः । धर्मराज उवाच । ऊनं तेजः करिष्यामि कामस्य मरणं तथा

ହେ ଧର୍ମରାଜ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଆପଣ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ—ମୁଁ ତାହାର ତେଜ କମାଇବି, ଏବଂ ସେହିପରି କାମଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଘଟାଇବି।

Verse 31

एकोपायो मया दृष्टस्तमिहैव प्रपश्यतु । प्रज्ञा चैषा महाप्राज्ञा शकुनीरूपचारिणी

ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଉପାୟ ଦେଖିଛି; ସେ ଏଠିଏ ତାହା ବିଚାର କରୁ। ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞା ନିଜେ—ମହାବୁଦ୍ଧିମତୀ—ପକ୍ଷୀର ରୂପରେ ବିଚରଣ କରେ।

Verse 32

भर्तुरागमनं पुण्यं शब्देनाख्यातु खे यतः । शकुनस्य प्रभावेण भर्तुश्चागमनेन च

ଆକାଶରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ପତିଙ୍କ ପୁଣ୍ୟମୟ ଆଗମନ ଘୋଷଣା କଲା; ପକ୍ଷୀର ପ୍ରଭାବରେ ଏବଂ ପତିଙ୍କ ଆଗମନରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 33

दुष्टैर्नष्टा न भूयेत स्वस्थचित्ता न संशयः । प्रज्ञा संप्रेषिता तेन गता सा सुकलागृहम्

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁନଃ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତାହାର ଚିତ୍ତ ଏବେ ସ୍ଥିର। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେଷିତ ପ୍ରଜ୍ଞା ସୁକଲାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲା।

Verse 34

प्रकुर्वती महच्छब्दं दृष्टदेवेव सा बभौ । पूजिता मानिता प्रज्ञा धूपदीपादिभिस्तदा

ସେ ମହାଶବ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ ଦେବଦର୍ଶନ କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲା। ତେବେ ପ୍ରଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଧୂପ-ଦୀପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନ କରାଗଲା।

Verse 35

ब्राह्मणं सुकलापृच्छत्किमेषा च वदेन्मम । ब्राह्मण उवाच । भर्तुश्चागमनं ब्रूते तवैव सुभगे स्थिरा

ସୁକଳା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲା—“ଏହା ମୋତେ କ’ଣ କହୁଛି?” ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ଏହା କହୁଛି ଯେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଗମନ ହେବ; ହେ ସୁଭଗେ, ତୁମେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।”

Verse 36

दिनसप्तकमध्ये स आगमिष्यति नान्यथा

ସାତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବ; ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।

Verse 37

इत्येवमाकर्ण्यसुमंगलं वचः प्रहर्षयुक्ता सहसा बभूव । धर्मज्ञमेकं सगुणं हि कांतं शकुनात्प्रदिष्टं हि समागतं तम्

ଏପରି ସୁମଙ୍ଗଳ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ହଠାତ୍ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା। ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ କାନ୍ତ—ଶକୁନପକ୍ଷୀ ଯେପରି ସୂଚିଥିଲା—ସେହିପରି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ ବୋଲି ସେ ଜାଣିଲା।