Adhyaya 42

Verse 1

द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः । सख्य ऊचुः । सुदेवा का त्वया प्रोक्ता किमाचारा वदस्व नः । त्वया प्रोक्तं महाभागे वद नः सत्यमेव च

ସଖୀମାନେ କହିଲେ—“ତୁମେ କହିଥିବା ସୁଦେବା କିଏ? ତାଙ୍କର ଆଚାର କ’ଣ—ଆମକୁ କୁହ। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଆମକୁ କୁହ।”

Verse 2

सुकलोवाच । अयोध्यायां महाराजः स आसीद्धर्मकोविदः । मनुपुत्रो महाभागः सर्वधर्मार्थतत्परः

ସୁକଲ କହିଲେ—ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଜଣେ ମହାରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ମନୁଙ୍କ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ପୁତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥସାଧନରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ।

Verse 3

इक्ष्वाकुर्नाम सर्वज्ञो देवब्राह्मणपूजकः । तस्य भार्या सदा पुण्या पतिव्रतपरायणा

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନାମକ ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଥିଲେ ଏବଂ ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପୂଜକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସଦା ପୁଣ୍ୟଶୀଳା, ପତିବ୍ରତଧର୍ମରେ ପରାୟଣା ଥିଲେ।

Verse 4

तया सार्द्धं यजेद्यज्ञं तीर्थानि विविधानि च । वेदराजस्य वीरस्य काशीशस्य महात्मनः

ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ—ସେସବୁ ମହାତ୍ମା କାଶୀଶ, ବୀର ବେଦରାଜଙ୍କର ଅଟେ।

Verse 5

सुदेवा नाम वै कन्या सत्याचारपरायणा । उपयेमे महाराज इक्ष्वाकुस्तां महीपतिः

ସୁଦେବା ନାମରେ ଜଣେ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ସେ ସତ୍ୟାଚାରରେ ପରାୟଣା ଥିଲେ। ହେ ମହାରାଜ, ଭୂପତି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।

Verse 6

सुदेवा चारुसर्वांगी सत्यव्रतपरायणा । तया सार्द्धं स वै राजा जनानां पुण्यनायकः

ସୁଦେବା ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ପରାୟଣା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ସେ ରାଜା ଜନମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟନାୟକ ହେଲେ।

Verse 7

स रेमे नृपशार्दूलो नित्यं च प्रियया तया । एकदा तु महाराजस्तया सार्द्धं वनं ययौ

ସେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହିତ ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଏକଦିନ ସେ ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ସହିତ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 8

गंगारण्यं समासाद्य मृगयां क्रीडते सदा । सिंहान्हत्वा वराहांश्च गजांश्च महिषांस्तथा

ଗଙ୍ଗାବନକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ସଦା ମୃଗୟାରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ—ସିଂହ, ବରାହ, ଗଜ ଓ ମହିଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରୁଥିଲେ।

Verse 9

क्रीडमानस्य तस्याग्रे वराहश्च समागतः । बहुशूकरयूथेन पुत्रपौत्रैरलंकृतः

ସେ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ବରାହ ଆସିଲେ। ଅନେକ ଶୂକର-ୟୂଥ ସହ, ପୁତ୍ର‑ପୌତ୍ରରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 10

एका च शूकरी तस्य प्रियापार्श्वे प्रतिष्ठिता । वराहैः शूकरैस्तस्य तमेव परिवारिता

ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଶୂକରୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାର ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା। ସେ ବରାହ ଓ ଶୂକରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ପରିବୃତ ଥିଲେ।

Verse 11

दृष्ट्वा च राजराजेंद्रं दुर्जयं मृगयारतम् । पर्वताधारमाश्रित्य भार्यया सह शूकरः

ରାଜରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ଜୟ ମୃଗୟାରେ ରତ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ଶୂକର ଭାର୍ୟା ସହିତ ପର୍ବତର ପାଦଦେଶକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା।

Verse 12

तिष्ठत्येकः सुवीर्येण पुत्रान्पौत्रान्गुरूञ्छिशून् । ज्ञात्वा तेषां महाराज मृगाणां कदनं महत्

ହେ ମହାରାଜ! ସେହି ମୃଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ସଂହାର ଜାଣି, ଜଣେ ପୁରୁଷ ନିଜ ବୀର୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ—ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ଗୁରୁଜନ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି।

Verse 13

तानुवाच सुतान्पौत्रान्भार्यां तां च स शूकरः । कोशलाधिपतिर्वीरो मनुपुत्रो महाबलः

ତାହାପରେ ସେ ଶୂକର ନିଜ ପୁତ୍ର‑ପୌତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ ଭାର୍ୟାକୁ କହିଲା—ସେ କୋଶଳର ବୀର ଅଧିପତି, ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାବଳୀ ଥିଲା।

Verse 14

क्रीडते मृगयां कांते मृगान्संहरते बहून् । स मां दृष्ट्वा महाराज एष्यते नात्र संशयः

ପ୍ରିୟେ, ସେ ମୃଗୟାରେ କ୍ରୀଡା କରି ବହୁ ମୃଗଙ୍କୁ ସଂହାର କରୁଛି। ସେଇ ମହାରାଜ ମୋତେ ଦେଖିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାକୁ ଆସିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 15

अन्येषां लुब्धकानां मे नास्ति प्राणभयं ध्रुवम् । ममरूपं नृपो दृष्ट्वा क्षमां नैव करिष्यति

ଅନ୍ୟ ଶିକାରୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମୋ ପ୍ରାଣଭୟ ନିଶ୍ଚୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ମୋ ରୂପ ଦେଖିଲେ ମୋତେ କ୍ଷମା କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 16

हर्षेण महताविष्टो बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । श्वभिर्युक्तो महातेजा लुब्धकैः परिवारितः

ମହା ହର୍ଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ସେଇ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଧନୁର୍ଧର, ହାତରେ ବାଣ ଧରି, କୁକୁରମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଶିକାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଆସିଲେ।

Verse 17

प्रिये करिष्यते घातं ममाप्येवं न संशयः

ପ୍ରିୟେ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସେ ଏହିପରି ଭାବରେ ମୋର ମଧ୍ୟ ଘାତ କରିବେ।

Verse 18

शूकर्युवाच । यदायदा पश्यसि लुब्धकान्बहून्महावने कांत समायुधान्बहून् । एतैस्तु पुत्रैर्ममपौत्रकैः समं दूरं नु भो यासि पलायमानः

ଶୂକରୀ କହିଲା—ହେ କାନ୍ତ! ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ମହାବନରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବହୁ ଶିକାରୀଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖ, ସେତେବେଳେ ମୋର ଏହି ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ କାହିଁକି ଦୂରକୁ ପଳାଇ ଯାଉଛ?

Verse 19

त्यक्त्वा सुधैर्यं बलपौरुषं महन्महाभयेनापि विषण्णचेतनः । दृष्ट्वा नृपेंद्रं पुरुषोत्तमोत्तमं करोषि किं कांत वदस्वकारणम्

ନିଜର ସ୍ଥିର ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ମହାବଳ ଓ ପୌରୁଷ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏତେ ମହାଭୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଚିତ୍ତ କାହିଁକି ବିଷଣ୍ଣ? ରାଜାଧିରାଜ—ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ—ଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ କ’ଣ କରୁଛ? କାରଣ କୁହ।

Verse 20

तस्यास्तु वाक्यं सनिशम्य कोल उवाच तां शूकरराजौत्तरम् । यदर्थभीतोस्मि सुलुब्धकात्प्रिये दृष्ट्वा गतो दूर निशम्यशूकरान्

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କୋଳ ଶୂକରରାଜ ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲା—“ପ୍ରିୟେ, ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଭୀ ଶିକାରୀ ପାଇଁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ; ତାକୁ ଦେଖି ଏବଂ ଶୂକରମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲି।”

Verse 21

सुलुब्धकाः पापकराः शठाः प्रिये कुर्वंति पापं गिरिदुर्गकंदरे । सदैव दुष्टा बहुपापचिंतका जाताश्च सर्वे परिपापिनां कुले

“ପ୍ରିୟେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଭୀ, ପାପକର୍ତ୍ତା ଓ ଛଳିଆ; ପର୍ବତଦୁର୍ଗର କନ୍ଦରା-ଗୁହାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଅଧର୍ମ କରନ୍ତି। ସଦା ଦୁଷ୍ଟ, ବହୁ ପାପ ଚିନ୍ତାକାରୀ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଘୋର ପାପୀଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ।”

Verse 22

तेषां हि हस्तान्मरणाद्बिभेमि मृतोपि यास्यामि पुनश्च पापम् । दूरं गिरिं पर्वतकंदरं च व्रजामि कांते अपमृत्युभीतः

ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମୁଁ ଭୟ କରେ; ମୁଁ ମରିଗଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ପାପରେ ପଡ଼ିବି। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ଅପମୃତ୍ୟୁଭୟରେ ମୁଁ ଦୂରକୁ—ଏକ ପର୍ବତ ଓ ତାହାର କନ୍ଦରାକୁ—ଯିବି।”

Verse 23

अयं हि पुण्यो नरनाथ आगतो विश्वाधिकः केशवरूप भूपः । युद्धं करिष्ये समरे महात्मना सार्द्धं प्रिये पौरुषविक्रमेण

ଏହି ପୁଣ୍ୟବାନ ନରନାଥ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି—ବିଶ୍ୱାଧିକ, କେଶବରୂପୀ ଭୂପ। ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହ ରଣଭୂମିରେ ପୌରୁଷଜନ୍ୟ ପରାକ୍ରମରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।”}]}}

Verse 24

जेष्यामि भूपं यदि स्वेन तेजसा भोक्ष्यामि कीर्तिं त्वतुलां पृथिव्याम् । तेनाहतो वीरवरेण संगरे यास्यामि लोकं मधुसूदनस्य

ଯଦି ମୁଁ ନିଜ ତେଜରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ କରିବି, ତେବେ ପୃଥିବୀରେ ଅତୁଳ କୀର୍ତ୍ତି ଭୋଗ କରିବି। ଆଉ ଯଦି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେବି, ତେବେ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯିବି।

Verse 25

ममांगभूतेन पलेनमेदसा तृप्तिं परां यास्यति भूमिनाथः । तृप्ता भविष्यंति सुलोकदेवता अस्मादयंचागतो वज्रपाणिः

ମୋ ଦେହର ଅଂଶ ମାଂସ ଓ ମେଦ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିନାଥ ପରମ ତୃପ୍ତି ପାଇବେ। ସୁଲୋକର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହେବେ; ଏହି ଅର୍ପଣରୁ ହିଁ ବଜ୍ରପାଣି (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 26

अस्यैव हस्तान्मरणं यदाभवेल्लाभश्च मे सुंदरि कीर्तिरुत्तमा । तस्माद्यशो भूमितले जगत्त्रये व्रजामि लोकं मधुसूदनस्य

ଯଦି ଏହି ହାତରୁ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତେବେ ମୋର ଲାଭ—ଉତ୍ତମ କୀର୍ତ୍ତି। ତେଣୁ ଭୂମିତଳେ ଓ ତ୍ରିଲୋକରେ ଯଶ ସ୍ଥାପନ କରି ମୁଁ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଉଛି।

Verse 27

नैवं भीतोस्मि क्षुब्धोस्मि गतोऽहं गिरिसानुषु । पापाद्भीतो गतः कांतेधर्मं दृष्ट्वा स्थितोह्यहम्

ମୁଁ ଏଭଳି ଭୟଭୀତ ନୁହେଁ, ନା ମୁଁ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ; ମୁଁ ପର୍ବତର ଢାଳକୁ ଯାଇଥିଲି। ପାପଭୟରୁ, ହେ କାନ୍ତେ, ମୁଁ ଚାଲିଗଲି; ଧର୍ମକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।

Verse 28

न जाने पातकं पूर्वमन्यजन्मनि चार्जितम् । येनाहं शौकरीं योनिं गतोऽहं पापसंचयात्

ମୁଁ ଜାଣେନି ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କେଉଁ ପାତକ ମୁଁ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲି; ଯାହାର ପାପସଞ୍ଚୟରୁ ମୁଁ ସୂକରୀର ଯୋନିକୁ ଗଲି।

Verse 29

क्षालयिष्याम्यहं घोरं पूर्वपातकसंचयम् । बाणोदकैर्महाघोरैः सुतीक्ष्णैर्निशितैः शतैः

ମୁଁ ପୂର୍ବପାପର ଭୟଙ୍କର ସଞ୍ଚୟକୁ ଧୋଇ ଦେବି—ବାଣ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ମହାଘୋର ଜଳଧାରାର ଶତଶଃ ପ୍ରବାହରେ।

Verse 30

पुत्रान्पौत्रांस्तु वाराहि कन्यां कुटुंबबालकम् । गिरिं गच्छ गृहीत्वा तु मम मोहमिमं त्यज

ହେ ବାରାହୀ, ତୁମ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର, କନ୍ୟା ଓ କୁଟୁମ୍ବର ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ପର୍ବତକୁ ଯାଅ; ମୋର ଏହି ମୋହକୁ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 31

ममस्नेहं परित्यज्य हरिरेष समागतः । अस्य हस्तात्प्रयास्यामि तद्विष्णोः परमं पदम्

ମୋର ସ୍ନେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଏହି ହରି ଆସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ହସ୍ତରୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବି—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେହି ପରମ ପଦକୁ।

Verse 32

दैवेनापि ममाद्यैव स्वर्गद्वारमनुत्तमम् । उद्घाटितकपाटं तु यास्यामि सुमहादिवम्

ଦୈବବଶେ ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର ଅନୁତ୍ତମ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଗଲା—କପାଟ ଉଦ୍ଘାଟିତ; ତେଣୁ ମୁଁ ସେହି ମହାଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବି।

Verse 33

सुकलोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शूकरस्य महात्मनः । उवाच तत्प्रिया सख्यः सीदमानांतरा तदा

ସୁକଳ କହିଲେ—ସେହି ମହାତ୍ମା ଶୂକରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖୀ ଅନ୍ତରେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ସେତେବେଳେ କହିଲା।

Verse 34

शूकर्युवाच । यस्मिन्यूथे भवान्स्वामी पुत्रपौत्रैरलंकृतः । मित्रैश्च भ्रातृभिश्चैव अन्यैः स्वजनबांधवैः

ଶୂକରୀ କହିଲା—ଯେଉଁ ଯୂଥରେ ଆପଣ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ, ପୁତ୍ର–ପୌତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ମିତ୍ର, ଭ୍ରାତା ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱଜନ–ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କରେ ପରିବୃତ ହୋଇ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି…

Verse 35

त्वयैवालंकृतो यूथो भवता परिशोभते । त्वां विनायं महाभाग कीदृग्यूथो भविष्यति

ଏହି ଯୂଥ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ କାରଣରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ। ହେ ମହାଭାଗ, ଆପଣ ବିନା ଏହା କିପରି ଯୂଥ ହେବ?

Verse 36

तवैव स्वबलेनापि गर्जमानाश्च शूकराः । विचरंति गिरौ कांत तनया मम बालकाः

ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ବଳରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଶୂକରମାନେ ଏହି ଗିରିରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ହେ କାନ୍ତ, ସେମାନେ ମୋର ପୁତ୍ର, ମୋର ଛୋଟ ଶିଶୁମାନେ।

Verse 37

कंदान्मूलान्सुभक्षंति निर्भयास्तव तेजसा । दुर्गेषु वनकुंजेषु ग्रामेषु नगरेषु च

ଆପଣଙ୍କ ତେଜରେ ସେମାନେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କନ୍ଦ–ମୂଳ ଆଦି ସୁଭକ୍ଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି—ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ, ବନକୁଞ୍ଜରେ, ଗ୍ରାମରେ ଓ ନଗରରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 38

न कुर्वंति भयं तीव्रं सिंहानामिह पर्वते । मनुष्याणां महाबाहो पालितास्तव तेजसा

ଏହି ପର୍ବତରେ ସିଂହମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଭୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ମହାବାହୋ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ତେଜରେ ପାଳିତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ।

Verse 39

त्वया त्यक्ता अमी सर्वे बालका मम दारकाः । दीनाश्चैवाकुलाश्चैव भविष्यंति विचेतनाः

ତୁମେ ଯଦି ଏମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର, ତେବେ ଏ ସମସ୍ତେ ମୋର ବାଳକ—ମୋର ପୁତ୍ରମାନେ—ଦୀନ, ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇ ଚେତନାହୀନ-ସଦୃଶ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ।

Verse 40

नित्यमेव सुखं वर्त्म गत्वा पश्यंति बालकाः । पतिहीना यथा नारी शोभते नैव शोभना

ବାଳକମାନେ ନିତ୍ୟ ସୁଖଦ ଓ ସହଜ ପଥ ଧରି କେବଳ ଆଗକୁ ହିଁ ଦେଖନ୍ତି; ଯେପରି ପତିହୀନା ନାରୀ, ସେପରି ସୁନ୍ଦର ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ।

Verse 41

अलंकृता यथा दिव्यैरलंकारैः सकांचनैः । परिच्छदै रत्नवस्त्रैः पितृमातृसहोदरैः

ସୁବର୍ଣ୍ଣଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ରତ୍ନସଦୃଶ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ପରିଛଦରେ ସମୃଦ୍ଧ—ପିତା, ମାତା ଓ ସହୋଦରମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 42

श्वश्रूश्वशुरकैश्चान्यैः पतिहीना न भाति सा । चंद्रहीना यथा रात्री पुत्रहीनं यथा कुलम्

ଶ୍ୱଶ୍ରୂ-ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱଜନମାନେ ଘେରି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ପତିହୀନା ନାରୀ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତ୍ରି, ଏବଂ ପୁତ୍ରହୀନ କୁଳ।

Verse 43

दीपहीनं यथा गेहं नैव भाति कदाचन । त्वां विनायं तथा यूथो नैव शोभेत मानद

ଦୀପ ନଥିବା ଘର କେବେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେପରି ହେ ମାନଦ! ତୁମ ବିନା ଏହି ସଭା ମଧ୍ୟ କଦାପି ଶୋଭିବ ନାହିଁ।

Verse 44

आचारेण विना मर्त्यो ज्ञानहीनो यतिर्यथा । मंत्रहीनो यथा राजा तथायं नैव शोभते

ଆଚାର ବିନା ମର୍ତ୍ୟ ଜ୍ଞାନହୀନ ଯତି ପରି; ମନ୍ତ୍ର-ପରାମର୍ଶ ବିନା ରାଜା ପରି—ଏହି ଲୋକ ମଧ୍ୟ କେବେ ଶୋଭେ ନାହିଁ।

Verse 45

कैवर्तेन विना नौर्वा संपूर्णा परिसागरे । न भात्येवं यथा सार्थः सार्थवाहेन वै विना

ନାଉକାଚାଳକ ବିନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଉକା ମଧ୍ୟ ମହାସାଗରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ; ସେପରି ସାର୍ଥବାହ ବିନା ସାର୍ଥ ଉନ୍ନତି କରେ ନାହିଁ।

Verse 46

सेनाध्यक्षेण च विना यथा सैन्यं न भाति च । त्वां विना वै तथा सैन्यं शूकराणां महामते

ସେନାପତି ବିନା ସେନା ନ ଶୋଭେ, ନ ସଫଳ ହୁଏ; ସେପରି, ହେ ମହାମତେ, ତୁମ ବିନା ଶୂକରମାନଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ଓ ନିଷ୍ପ୍ରଭ।

Verse 47

दीनो भविष्यति तथा वेदहीनो यथा द्विजः । मयि भारं कुटुंबस्य विनिवेश्य प्रगच्छसि

ସେ ଦୀନ ହେବ—ଯେପରି ବେଦହୀନ ଦ୍ୱିଜ। ତୁମେ ପରିବାରର ଭାର ମୋ ଉପରେ ରଖି ଚାଲିଯାଉଛ।

Verse 48

मरणं सुलभं ज्ञात्वा का प्रतिज्ञा तवेदृशी । त्वां विनाहं न शक्नोमि धर्तुं प्राणान्प्रियेश्वर

ମରଣ ସୁଲଭ ବୋଲି ଜାଣି ସୁଣି ତୁମର ଏପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କାହିଁକି? ହେ ପ୍ରିୟେଶ୍ୱର, ତୁମ ବିନା ମୁଁ ପ୍ରାଣ ଧରି ରଖିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 49

त्वयैव सहिता स्वर्गं भूमिं वाथ महामते । नरकं वापि भोक्ष्यामि सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

ହେ ମହାମତେ! କେବଳ ତୁମ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉ କି ପୃଥିବୀ—କିମ୍ବା ନରକ ମଧ୍ୟ—ସବୁ ଭୋଗିବି; ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 50

त्वं वा पुत्रांस्तुपौत्रांस्तु गृहीत्वा यूथमुत्तमम् । आवां व्रजाव यूथेश दुर्गमेवं सुकंदरम्

କିମ୍ବା ତୁମେ ତୁମ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ଉତ୍ତମ ଯୂଥକୁ ଏକତ୍ର କର; ନଚେତ୍ ଆମେ ଦୁଇଜଣ, ହେ ଯୂଥେଶ, ଏହି ଦୁର୍ଗମ କିନ୍ତୁ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉ।

Verse 51

जीवितव्यं परित्यज्य रणाय परिगम्यते । तत्र को दृश्यते लाभो मरणे वद सांप्रतम्

ଜୀବିବା ଯୋଗ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମଣିଷ ରଣକୁ ଯାଏ। ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁରେ କେଉଁ ଲାଭ ଦେଖାଯାଏ? ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହ।

Verse 52

वाराह उवाच । वीराणां त्वं न जानासि सुधर्मं शृणु सांप्रतम् । युद्धार्थिना हि वीरेण वीरं गत्वा प्रयाचितम्

ବରାହ କହିଲେ—ତୁମେ ବୀରମାନଙ୍କ ସଦ୍ଧର୍ମ ଜାଣ ନାହ; ଏବେ ଶୁଣ। ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛୁକ ବୀର ଅନ୍ୟ ବୀରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆହ୍ୱାନ କରେ।

Verse 53

देहि मे योधनं संख्ये युद्धार्थ्यहं समागतः । परेण याचितं युद्धं न ददाति यदा नरः

‘ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ; ମୁଁ ସମର ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଛି। ଯେତେବେଳେ କେହି ଅନ୍ୟଜଣ ଯାଚିତ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଏ ନାହିଁ, …’

Verse 54

कामाल्लोभाद्भयाद्वापि मोहाद्वा शृणु वल्लभे । कुंभीपाके तु नरके वसेद्युगसहस्रकम्

କାମ, ଲୋଭ, ଭୟ କିମ୍ବା ମୋହରୁ—ହେ ପ୍ରିୟେ, ଶୁଣ—ଏପରି କରୁଥିବା ନର କୁମ୍ଭୀପାକ ନାମକ ନରକରେ ସହସ୍ର ଯୁଗ ବାସ କରେ।

Verse 55

क्षत्रियाणां परो धर्मो युद्धं देयं न संशयः । तद्युद्धं दीयमानेन रणभूमिगतेन वै

କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ପରମ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ ଦେବା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରଣଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 56

निर्जितं तु परं तत्र यशःकीर्त्तिं प्रभुंजते । स वा हतो युध्यमानः पौरुषेणातिनिर्भयः

ସେଠାରେ ପରାଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପରମ ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଯେ ବୀର ପୌରୁଷରେ ଅତିନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରି କରି ହତ ହୁଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି କୀର୍ତ୍ତି ଲଭେ।

Verse 57

वीरलोकमवाप्नोति दिव्यान्भोगान्प्रभुंजते । यावद्वर्षसहस्राणां विंशत्येकां प्रिये शृणु

ସେ ବୀରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ—ହେ ପ୍ରିୟେ, ଶୁଣ—ଏକୋଇଶି ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 58

वीरलोके वसेत्तावद्देवाचारैर्महीयते । मनुपुत्रः समायात अयं वीरो न संशयः

ସେ ତେତେକାଳ ବୀରଲୋକରେ ବାସ କରି ଦେବାଚାରଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହି ବୀର ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୂପେ ଆସିଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 59

संग्रामं याचमानस्तु युद्धं देयं मया ध्रुवम् । युद्धातिथिः समायातो विष्णुरूपः सनातनः

ଯେ ଯୁଦ୍ଧ ଯାଚେ, ତାହାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବା ମୋର ନିଶ୍ଚିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଯୁଦ୍ଧାତିଥି ଆସିଛନ୍ତି—ସନାତନ, ବିଷ୍ଣୁରୂପ।

Verse 60

सत्कारो युद्धरूपेण कर्तव्यश्च मया शुभे । शूकर्युवाच । यदा युद्धं त्वया देयं राज्ञे चैव महात्मने

ହେ ଶୁଭେ, ଯୁଦ୍ଧରୂପେ ମୋତେ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଶୂକରୀ କହିଲା—ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବ…

Verse 61

ततोऽहं पौरुषं कांत पश्यामि तव कीदृशम् । एवमुक्त्वा प्रियान्पुत्रान्समाहूय त्वरान्विता

ତାପରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମ ପୌରୁଷ କିପରି ଅଛି ମୁଁ ଦେଖିବି। ଏମିତି କହି ସେ ତ୍ୱରାସହିତ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲା।

Verse 62

उवाच पुत्रका यूयं शृणुध्वं वचनं मम । युद्धातिथिः समायातो विष्णुरूपः सनातनः

ସେ କହିଲେ—ହେ ପୁଅମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଯୁଦ୍ଧାତିଥି ଆସିଛନ୍ତି—ସନାତନ, ବିଷ୍ଣୁରୂପ।

Verse 63

मया तत्र प्रगंतव्यं यत्रायं हि गमिष्यति । यावत्तिष्ठति वै नाथो भवतां प्रतिपालकः

ମୋତେ ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ହେବ, ଯେଉଁଠାକୁ ଏହିଜଣ ଯିବେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପ୍ରତିପାଳକ ନାଥ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 64

यूयं गच्छत वै दूरं दुर्गं गिरिगुहामुखम् । सुखं जीवत मे वत्सा वर्जयित्वा सुलुब्धकान्

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂରକୁ ଯାଅ—ପର୍ବତର ଗୁହାମୁଖରେ ଥିବା ଦୁର୍ଗମ ଦୁର୍ଗକୁ। ମୋ ବତ୍ସମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ଶିକାରୀମାନଙ୍କୁ ଏଡ଼ାଇ ସୁଖେ ଜୀବନ ଯାପନ କର।

Verse 65

मया तत्रैव गंतव्यं यत्रैष हि गमिष्यति । भवतां श्रेष्ठोऽयं भ्राता यूथरक्षां करिष्यति

ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ହେବ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଯିବ। ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଭାଇ ଝୁଣ୍ଡକୁ ରକ୍ଷା କରିବ।

Verse 66

एते पितृव्यकाः सर्वे भवतां त्राणकारकाः । दूरं प्रयात वै सर्वे मां विहाय सुपुत्रकाः

ଏହି ସମସ୍ତ ପିତୃବ୍ୟ (କାକା-ଜେଠା) ତୁମମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଓ ତ୍ରାଣକର୍ତ୍ତା। ତଥାପି, ହେ ସୁପୁତ୍ରମାନେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଗଲେ।

Verse 67

पुत्रा ऊचुः । अयं हि पर्वतश्रेष्ठो बहुमूलफलोदकः । भयं तु कस्य वै नास्ति सुखं जीवनमस्ति वै

ପୁତ୍ରମାନେ କହିଲେ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ; ଅନେକ କନ୍ଦମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। କିନ୍ତୁ କାହାର ଭୟ ନଥାଏ? ତଥାପି ଏଠାରେ ଜୀବନ ସୁଖଦ।

Verse 68

युवाभ्यां हि अकस्माद्वै इदमुक्तं भयंकरम् । तन्नो हि कारणं मातर्वद सत्यमिहैव हि

ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ହଠାତ୍ ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲ। ତେଣୁ, ହେ ମାତା, ଏହାର ସତ୍ୟ କାରଣ ଏଠି ଏଇମହୁର୍ତ୍ତରେ ଆମକୁ କୁହ।

Verse 69

शूकर्युवाच । अयं राजा महारौद्रः कालरूपः समागतः । क्रीडते मृगया लुब्धो मृगान्हत्वा बहून्वने

ଶୂକରୀ କହିଲା—ଏହି ରାଜା ମହାରୌଦ୍ର, କାଳସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି। କ୍ରୀଡାର ଲୋଭରେ ସେ ବନରେ ଶିକାର କରି ଅନେକ ମୃଗକୁ ମାରି ରମେ।

Verse 70

इक्ष्वाकुर्नाम दुर्धर्षो मनुपुत्रो महाबलः । संहरिष्यति कालोऽयं दूरं यात सुपुत्रकाः

ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନାମକ ମହାବଳୀ, ଅଦମ୍ୟ ଅଜେୟ। ଏହି କାଳ ସଂହାର କରିବ—ହେ ସୁପୁତ୍ରମାନେ, ଦୂରକୁ ଯାଅ।

Verse 71

पुत्रा ऊचुः । मातरं पितरं त्यक्त्वा यः प्रयाति स पापधीः । महारौद्रं सुघोरं तु नरकं प्रतिपद्यते

ପୁତ୍ରମାନେ କହିଲେ—ଯେ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯାଏ, ସେ ପାପବୁଦ୍ଧି। ସେ ‘ମହାରୌଦ୍ର’ ନାମକ ଅତି ଘୋର ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 72

मातुः पुण्यं पयः पीत्वा पुष्टो भवति निर्घृणः । मातरं पितरं त्यक्त्वा यः प्रयाति सुदुर्बलः

ମାତାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟମୟ ଦୁଧ ପିଇ ସେ ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ତଥାପି ନିର୍ଦୟ ହୁଏ। ଯେ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯାଏ, ସେ ଅତି ନୀଚ ଓ ଦୁର୍ବଳ।

Verse 73

पूयं नरकमेतीह कृमिदुर्गंधसंकुलम् । मातुस्तस्मान्न यास्यामो गुरुं त्यक्त्वा इहैव च

ଏଠାରେ ସେ ପୂୟ-ନରକକୁ ଯାଏ, ଯାହା କୃମି ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ମାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବୁ ନାହିଁ।

Verse 74

एवं विषादः संजातस्तेषां धर्मार्थसंयुतः । व्यूहं कृत्वा स्थिताः सर्वे बलतेजः समाकुलाः

ଏହିପରି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ବିଚାରସହିତ ଏକ ବିଷାଦ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ପରେ ସମସ୍ତେ ବଳ ଓ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବ୍ୟୂହ ଗଢ଼ି ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦାଁଡ଼ିଲେ।

Verse 75

साहसोत्साहसंपन्नाः पश्यंति नृपनंदनम् । नदंतः पौरुषैर्युक्ताः क्रीडमाना वने तदा

ସାହସ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ସମ୍ପନ୍ନ ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପୌରୁଷରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରି କରି ସେମାନେ ସେ ସମୟରେ ବନରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ।