Adhyaya 41

Verse 1

। वेन उवाच । पुत्रो भार्या कथं तीर्थं पितामाता कथं वद । गुरुश्चैव कथं तीर्थं तन्मे विस्तरतो वद

ବେନ କହିଲେ—ପୁତ୍ର କିପରି ତୀର୍ଥ? ଭାର୍ଯ୍ୟା କିପରି ତୀର୍ଥ? କହନ୍ତୁ—ପିତା ଓ ମାତା କିପରି ତୀର୍ଥ? ଏବଂ ଗୁରୁ କିପରି ତୀର୍ଥ? ଏହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

श्रीविष्णुरुवाच । अस्ति वाराणसी रम्या गंगायुक्ता महापुरी । तस्यां वसति वैश्यैकः कृकलो नाम नामतः

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଗଙ୍ଗାଯୁକ୍ତ ରମ୍ୟ ମହାପୁରୀ ବାରାଣସୀ ଅଛି। ସେଠାରେ ‘କୃକଲ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଜଣେ ବୈଶ୍ୟ (ବ୍ୟାପାରୀ) ବସେ।

Verse 3

तस्य भार्या महासाध्वी पतिव्रतपरायणा । धर्माचारपरा नित्यं सा वै पतिपरायणा

ତାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମହାସାଧ୍ବୀ ଥିଲେ, ପତିବ୍ରତଧର୍ମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ଠାବତୀ। ସେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମାଚରଣରେ ରତ, ସତ୍ୟରେ ପତିପରାୟଣା ଥିଲେ।

Verse 4

सुकला नाम पुण्यांगी सुपुत्रा चारुमंगला । सत्यंवदा सदा शुद्धा प्रियाकारा प्रियप्रिया

ସୁକଲା ନାମରେ ଏକ ପୁଣ୍ୟାଙ୍ଗୀ ନାରୀ ଥିଲେ—ସୁପୁତ୍ରସମ୍ପନ୍ନ, ଚାରୁମଙ୍ଗଳମୟୀ। ସେ ସତ୍ୟବାଦିନୀ, ସଦା ଶୁଦ୍ଧା, ପ୍ରିୟ ଆଚରଣଶୀଳା ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ।

Verse 5

एवंगुणैः समायुक्ता सुभगा चारुकारिणी । स वैश्य उत्तमो नाना धर्मज्ञो ज्ञानवान्गुणी

ଏପରି ଗୁଣରେ ସମନ୍ୱିତ ସେ ସୁଭଗା ଓ ଚାରୁ ଆଚରଣଶୀଳା ଥିଲେ। ସେ ପୁରୁଷ ଉତ୍ତମ ବୈଶ୍ୟ—ନାନା ବିଷୟରେ ନିପୁଣ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନବାନ ଓ ଗୁଣୀ ଥିଲେ।

Verse 6

पुराणे श्रौतधर्मे च सदा श्रवणतत्परः । तीर्थयात्राप्रसंगेन बहुपुण्यप्रदायकम्

ସେ ପୁରାଣ ଓ ଶ୍ରୌତଧର୍ମ ଶ୍ରବଣରେ ସଦା ତତ୍ପର ଥିଲେ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରଦାନକାରୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 7

श्रद्धया निर्गतो यात्रां तीर्थानां पुण्यमंगलाम् । ब्राह्मणानां प्रसंगेन सार्थवाहेन तेन च

ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ-ମଙ୍ଗଳମୟ ଯାତ୍ରାକୁ ନିର୍ଗତ ହେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଏବଂ ସେହି ସାର୍ଥବାହ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସେ ଗଲେ।

Verse 8

प्रस्थितो धर्ममार्गं तु तमुवाच पतिव्रता । पतिस्नेहेन संमुग्धा भर्तारं वाक्यमब्रवीत्

ଧର୍ମମାର୍ଗରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ପତିପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ପତିବ୍ରତା ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 9

सुकलोवाच । अहं ते धर्मतः पत्नी सहपुण्यकरा प्रिय । पतिमार्गं प्रतीक्ष्याहं पतिदेवं यजाम्यहम्

ସୁକଲା କହିଲା—ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମତଃ ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ, ପୁଣ୍ୟର ସହଭାଗିନୀ। ପତିମାର୍ଗକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି ମୁଁ ପତିଦେବଙ୍କୁ ଦେବତାରୂପେ ପୂଜା କରେ।

Verse 10

कदा नैव मया त्याज्यं सामीप्यं ते द्विजोत्तम । तवच्छायां समाश्रित्य करिष्ये धर्ममुत्तमम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଛାୟାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଆଚରିବି।

Verse 11

पतिव्रताख्यं पापघ्नं नारीणां गतिदायकम् । पुण्यस्त्री कथ्यते लोके या स्यात्पतिपरायणा

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ପତିପରାୟଣା, ସେ ଲୋକେ ‘ପୁଣ୍ୟସ୍ତ୍ରୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ‘ପତିବ୍ରତା’ ନାମକ ଏହି ନିଷ୍ଠା ପାପ ନାଶ କରି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସଦ୍ଗତି ଦିଏ।

Verse 12

युवतीनां पृथक्तीर्थं विना भर्तुर्न शोभते । सुखदं नास्ति वै लोके स्वर्गमोक्षप्रदायकम्

ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ବିନା ପୃଥକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଶୋଭା ପାଉନାହିଁ। ଏହି ଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଧର୍ମସମ ସୁଖଦ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 13

सव्यं पादं च भर्तुश्च प्रयागं विद्धि सत्तम । वामं च पुष्करं तस्य या नारी परिकल्पयेत्

ହେ ସତ୍ତମ, ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଦକୁ ପ୍ରୟାଗ ଓ ବାମ ପାଦକୁ ପୁଷ୍କର ଭାବେ ଜାଣ; ଏଭଳି ନାରୀ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ଭାବିବା ଉଚିତ।

Verse 14

तस्य पादोदकस्नानात्तत्पुण्यं परि जायते । प्रयागपुष्करसमं स्नानं स्त्रीणां न संशयः

ତାଙ୍କ ପାଦୋଦକରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେହି ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପୁଣ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜନ୍ମେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ନାନ ପ୍ରୟାଗ–ପୁଷ୍କର ସ୍ନାନ ସମାନ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 15

सर्वतीर्थमयो भर्ता सर्वपुण्यमयः पतिः । मखानां यजनात्पुण्यं यद्वै भवति दीक्षिते

ଭର୍ତ୍ତା ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ ଓ ପତି ସର୍ବପୁଣ୍ୟମୟ। ଦୀକ୍ଷିତ ଯଜମାନ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଯେ ସତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିହିତ।

Verse 16

तत्फलं समवाप्नोति सेवया भर्तुरेव हि । गयादीनां सुतीर्थानां यात्रां कृत्वा हि यद्भवेत्

ସେ କେବଳ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସେବାଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେହି ଫଳ ପାଏ—ଗୟା ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 17

तत्फलं समवाप्नोति भर्तुः शुश्रूषणादपि । समासेन प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଓ ଭକ୍ତିସେବାରୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳ ମିଳେ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି—ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 18

नास्त्यासां हि पृथग्धर्मः पतिशुश्रूषणं विना । तस्मात्कांतसहायं ते कुर्वाणा सुखदायिनी

ଏପରି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି-ଶୁଶ୍ରୂଷା ବିନା ଅଲଗା ଧର୍ମ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପ୍ରିୟକୁ ସହାୟ କରି ତୁମେ ସୁଖଦାୟିନୀ ହୁଅ।

Verse 19

तवच्छायां समाश्रित्य आगमिष्यामि नान्यथा । विष्णुरुवाच । रूपं शीलं गुणं भक्तिं समालोक्य वयस्तथा

ତୁମ ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ରୂପ, ଶୀଳ, ଗୁଣ, ଭକ୍ତି ଏବଂ ବୟସକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି—

Verse 20

सौकुमार्यं विचार्यैवं कृकलः स पुनःपुनः । यद्येवं हि नयिष्यामि दुर्गमार्गं सुदुःखदम्

ତାଙ୍କର ସୌକୁମାର୍ୟକୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଚାର କରି କୃକଲ କହିଲା—“ଯଦି ଏମିତି, ତେବେ ମୋତେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଦୁର୍ଗମ ପଥରେ ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ।”

Verse 21

रूपनाशो भवेच्चास्याः शीतातपविलोडनात् । पद्मगर्भप्रतीकाशमस्याश्चांगं प्रवर्णकम्

ଶୀତ ଓ ଆତପର ଉଥଳପାଥଳରେ ତାହାର ରୂପ ନଷ୍ଟ ହେବ; ତାହାର ଦେହ ପଦ୍ମକଳିର ଗର୍ଭଭାଗ ପରି ଫିକା ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିବ।

Verse 22

झंझावातेन शीतेन कृष्णवर्णं भविष्यति । पंथाः कर्कश सुग्रावा पादौचास्याः सुकोमलौ

ଶୀତଳ ଝଞ୍ଝାବାତରେ ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣ ହେବ। ପଥ କଠୋର ଓ କର୍କଶ ହେବ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ପାଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁକୋମଳ।

Verse 23

एष्यते वेदनां तीव्रामथो गंतुं न च क्षमा । क्षुत्तृष्णाभिपरीतांगी कीदृशीयं भविष्यति

ତାହାର ଉପରେ ତୀବ୍ର ବେଦନା ଆସି ପଡିବ, ଏବଂ ସେ ଚାଲିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ। ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ ଆବୃତ ଦେହ ସହ ସେ କେମିତି ଦଶାକୁ ପତିତ ହେବ?

Verse 24

वामांगी मम च स्थानं सुखस्थानं वरानना । मम प्राणप्रिया नित्यं नित्यं धर्मस्य चाश्रयः

ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ! ତୁମେ ମୋର ବାମାଙ୍ଗ ଓ ମୋର ନିବାସ—ମୋର ସୁଖସ୍ଥାନ। ତୁମେ ସଦା ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ।

Verse 25

नाशमेति यदा बाला मम नाशो भवेदिह । इयं मे जीविका नित्यमियं प्राणस्य चेश्वरी

ଯେତେବେଳେ ଏହି ବାଳା ନାଶ ପାଇବ, ସେତେବେଳେ ଏଠାରେ ମୋର ମଧ୍ୟ ନାଶ ହେବ। ଏହିଏ ମୋର ନିତ୍ୟ ଜୀବିକା; ଏହିଏ ମୋ ପ୍ରାଣର ମଧ୍ୟ ଅଧିଶ୍ୱରୀ।

Verse 26

न नयिष्ये वनं तीर्थमेकश्चैवाप्यहं व्रजे । चिंतयित्वा क्षणं नूनं कृकलेन महात्मना

ମୁଁ ତୁମକୁ ନ ବନକୁ ନେଇଯିବି, ନ ତୀର୍ଥକୁ; ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ବ୍ରଜକୁ ଯିବି। ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ମହାତ୍ମା କୃକଲ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 27

तस्य चित्तानुगो भावस्तया ज्ञातो नृपोत्तम । पुनरूचे महाभागा भर्त्तारं प्रस्थितं तदा

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ଅନୁସରିଥିବା ଭାବକୁ ସେ ଜାଣିଲା। ତେବେ ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲା।

Verse 28

अनघा नैव वै त्याज्या पुरुषैः शृणु सत्तम । मूलमेवं हि धर्मस्य पुरुषस्य महामते

ହେ ସତ୍ତମ, ଶୁଣ—ନିର୍ଦୋଷା ନାରୀକୁ ପୁରୁଷମାନେ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ହେ ମହାମତେ, ସେଇ ପୁରୁଷର ଧର୍ମର ମୂଳ।

Verse 29

एवं ज्ञात्वा महाभाग मामेवं नय सांप्रतम् । विष्णुरुवाच । श्रुत्वा सर्वं हि तेनापि प्रियाया भाषितं बहु

“ହେ ମହାଭାଗ, ଏଭଳି ଜାଣି ଏବେ ମୋତେ ଏହିପରି ନେଇ ଚାଲ।” ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ସେ ମଧ୍ୟ ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରିୟାର ଅନେକ ବଚନ ଶୁଣି…

Verse 30

प्रहस्यैव वचो ब्रूते तामेवं कृकलः पुनः । नैव त्याज्या भवेद्भार्या प्राप्ता धर्मेण वै प्रिये

ହସିହସି କୃକଲ ପୁଣି ତାକୁ କହିଲା—“ପ୍ରିୟେ, ଧର୍ମପୂର୍ବକ ପ୍ରାପ୍ତ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।”

Verse 31

येन भार्या परित्यक्ता सुनीता धर्मचारिणी । दशांगधर्मस्तेनापि परित्यक्तो वरानने

ହେ ଵରାନନେ, ଯେ ଧର୍ମଚାରିଣୀ ସୁନୀତା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲା, ସେ ଦଶାଙ୍ଗ ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କଲା।

Verse 32

तस्मात्त्वामेव भद्रं ते नैव त्यक्ष्ये कदा प्रिये । विष्णुरुवाच । एवमाभाष्य तां भार्यां संबोध्य च पुनःपुनः

“ଏହେତୁ, ଭଦ୍ରେ ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ।” ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲା।

Verse 33

तस्या अज्ञातमात्रेण ससार्थेन समं गतः । गते तस्मिन्महाभागे कृकले पुण्यकर्मणि

ସେ ଜାଣିବାମାତ୍ରେ ସେ ସାର୍ଥ ସହିତ ଏକାସାଥି ଯାତ୍ରା କଲା। ସେଇ ମହାଭାଗ, ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ କୃକଲ ଚାଲିଗଲା ପରେ—

Verse 34

देवकर्मसुवेलायां काले पुण्ये शुभानना । नैव पश्यति भर्तारं कृकलं निजमंदिरे

ଦେବକର୍ମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶୁଭବେଳାରେ, ପବିତ୍ର ପୁଣ୍ୟକାଳରେ, ସେ ଶୁଭାନନା ନିଜ ଘରେ ସ୍ୱାମୀ କୃକଲକୁ ଦେଖିଲା ନାହିଁ।

Verse 35

समुत्थाय त्वरायुक्ता रुदमाना सुदुःखिता । वयस्यान्पृच्छते भर्तुर्दुःखशोकाधिपीडिता

ସେ ତ୍ୱରାସହ ଉଠି, କାନ୍ଦୁଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତା ହେଲା; ଦୁଃଖ-ଶୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସଖୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲା।

Verse 36

युष्माभिर्वा महाभागा दृष्टोऽसौ कृकलो मम । प्राणेश्वरो गतः क्वापि भवंतो मम बांधवाः

ହେ ମହାଭାଗମାନେ! ତୁମେ ମୋର ସେଇ କୃକଲକୁ ଦେଖିଛ କି? ମୋ ପ୍ରାଣେଶ୍ୱର କେଉଁଠିକି ଚାଲିଗଲେ; ତୁମେ ତ ମୋର ବାନ୍ଧବ।

Verse 37

यदि दृष्टो महाभागाः कृकलो मम सांप्रतम् । भर्तारं पुण्यकर्तारं सर्वज्ञं सत्यपंडितम्

ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ଯଦି ତୁମେ ଏମାତ୍ରେ ମୋର କୃକଲ—ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ—ଦେଖିଥାଅ, ସେ ପୁଣ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟପଣ୍ଡିତ।

Verse 38

कथयंतु महात्मानं यदि दृष्टो महामतिः । तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा तामूचुस्ते महामतिम्

“ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବିଷୟ କହ—ଅତି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପୁରୁଷ ଦେଖାଗଲେ କି?” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସେଇ ମହାବୁଦ୍ଧିମତୀ ନାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 39

धर्मयात्राप्रसंगेन नाथस्ते कृकलः शुभे । तीर्थयात्रां चकारासौ कस्माच्छोचसि सुव्रते

ହେ ଶୁଭେ! ଧର୍ମଯାତ୍ରାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତୁମ ନାଥ କୃକଲ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି। ହେ ସୁବ୍ରତେ! ତୁମେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ?

Verse 40

साधयित्वा महातीर्थं पुनरेष्यति शोभने । एवमाश्वासिता सा च पुरुषैराप्तकारिभिः

“ହେ ଶୋଭନେ! ମହାତୀର୍ଥର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି ସେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସିବ।” ଏଭଳି ହିତକାରୀ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।

Verse 41

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित । एकचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡର ବେନୋପାଖ୍ୟାନରେ “ସୁକଲା-ଚରିତ” ନାମକ ଏକଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 42

यावदायाति मे भर्त्ता भूमौ स्वप्स्यामि संस्तरे । घृतं तैलं न भोक्ष्येऽहं दधिक्षीरं तथैव च

ମୋ ଭର୍ତ୍ତା ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଭୂମିରେ ସାଧାରଣ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବି। ମୁଁ ଘିଅ ଓ ତେଲ ଭୋଗ କରିବି ନାହିଁ; ଦହି ଓ କ୍ଷୀର ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 43

लवणं च परित्यक्तं तथा तांबूलमेव च । मधुरं च तथा राजंस्त्यक्तं गुडादिकं तथा

ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରାଗଲା, ତଥା ତାମ୍ବୂଳ ମଧ୍ୟ। ହେ ରାଜନ୍, ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ—ଗୁଡ଼ ଆଦି ସହିତ—ତ୍ୟକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 44

एकाहारा निराहारा तावत्स्थास्ये न संशयः । यावच्चागमनं भर्तुः पुनरेव भविष्यति

ମୁଁ ଏକବାର ଆହାର କରୁ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରାହାର ରହୁ—ନିଶ୍ଚୟ—ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପୁନରାଗମନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମିତି ରହିବି।

Verse 45

एवं दुःखान्विता भूत्वा एकवेणीधरा पुनः । एककंचुकसंवीता मलिना च बभूव सा

ଏଭଳି ଦୁଃଖାକୁଳ ହୋଇ ସେ ପୁନଃ ଏକବେଣୀଧାରିଣୀ ହେଲା। ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ମଲିନ ଓ ଅସଜା ହୋଇଗଲା।

Verse 46

मलिनेनापि वस्त्रेण एकेनैव स्थिता पुनः । हाहाकारं प्रमुंचंती निःश्वसंती सुदुःखिता

ସେ ପୁନଃ ଏକମାତ୍ର, ଯଦିଓ ମଲିନ, ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା। ହାହାକାର କରୁଥିବା, ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଥିଲା।

Verse 47

वियोगानलसंदग्धा कृष्णांगी मलधारिणी । एवं दुःखसमाचारा सुकृशा विह्वला तदा

ବିୟୋଗର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ତାହାର ଅଙ୍ଗ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେ ମଲଧାରିଣୀ ଓ ଅସଜା ଥିଲା। ଏଭଳି ଦୁଃଖମୟ ଜୀବନ ଚାଲାଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃଶ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା।

Verse 48

रोदमाना दिवारात्रौ निद्रा लेभे न वै निशि । क्षुधां न विंदते राजन्दुःखेन विदलीकृता

ସେ ଦିନରାତି କାନ୍ଦୁଥିଲା; ରାତିରେ ତାହାକୁ କିଛିମାତ୍ର ନିଦ୍ରା ମିଳିଲା ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ଦୁଃଖରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ଭୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲା ନାହିଁ।

Verse 49

अथ सख्यः समायाताः पप्रच्छुः सुकलां तदा । सुकले चारुसर्वांगि कस्माद्रोदिषि संप्रति

ତାପରେ ତାହାର ସଖୀମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସୁକଳାକୁ ପଚାରିଲେ— “ହେ ସୁକଳେ, ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଏବେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?”

Verse 50

ततस्त्वं कारणं ब्रूहि दुःखस्यास्य वरानने । सुकलोवाच । स मां त्यक्त्वा गतो भर्ता धर्मार्थं धर्मतत्परः

“ତେବେ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କୁହ।” ସୁକଳା କହିଲା— “ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୋର ପତି ଧର୍ମାର୍ଥେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲେ।”

Verse 51

तीर्थयात्राप्रसंगेन अटते मेदिनीं ततः । मां त्यक्त्वा स गतः स्वामी निर्दोषां पापवर्जिताम्

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ନିମିତ୍ତ ଦେଖାଇ ସେ ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କଲା; ନିର୍ଦୋଷା, ପାପବର୍ଜିତା ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 52

अहं साध्वी समाचारा सदा पुण्या पतिव्रता । मां त्यक्त्वा स गतो भर्ता तीर्थ साधनतत्परः

ମୁଁ ସାଧ୍ବୀ, ସଦାଚାରିଣୀ, ସଦା ପୁଣ୍ୟଶୀଳା ଓ ପତିବ୍ରତା; ତଥାପି ତୀର୍ଥସାଧନରେ ତତ୍ପର ମୋର ପତି ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲେ।

Verse 53

तेनाहं दुःखिता सख्यो वियोगेनाति पीडिता । जीवनाशो वरं श्रेष्ठो वरं वै विषभक्षणम्

ହେ ସଖୀଗଣ! ତେଣୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ବିଚ୍ଛେଦ ଯୋଗୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ । ଜୀବନ ନାଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟେ, ଅଥବା ବିଷ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଭଲ ।

Verse 54

वरमग्निप्रवेशश्च वरं कायविनाशनम् । नारीं प्रियां परित्यज्य भर्ता याति सुनिष्ठुरः

ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଭଲ, ଶରୀର ବିନାଶ କରିବା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ଠୁର ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଯିବା ଅସହ୍ୟ ଅଟେ ।

Verse 55

भर्तृत्यागो वरं नैव प्राणत्यागो वरं सखि । वियोगं न समर्थाहं सहितुं नित्यदारुणम्

ହେ ସଖୀ! ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା କଦାପି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଭଲ । ମୁଁ ଏହି ନିତ୍ୟ ଦାରୁଣ ବିଚ୍ଛେଦ ସହିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ ।

Verse 56

तेनाहं दुःखिता सख्यो वियोगेनापि नित्यशः । सख्य ऊचुः । तीर्थयात्रां गतो भर्ता पुनरेष्यति ते पतिः

"ତେଣୁ ହେ ସଖୀଗଣ, ମୁଁ ବିଚ୍ଛେଦ ଯୋଗୁଁ ସର୍ବଦା ଦୁଃଖିତ ।" ସଖୀମାନେ କହିଲେ: "ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଯାଇଛନ୍ତି, ସେ ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସିବେ ।"

Verse 57

वृथा शोषयसे कायं वृथाशोकं करोषि वै । वृथा त्वं तप्यसे बाले वृथा भोगान्परित्यजेः

ତୁମେ ବୃଥାରେ ଶରୀରକୁ ଶୁଷ୍କ କରୁଛ ଏବଂ ବୃଥାରେ ଶୋକ କରୁଛ । ହେ ବାଳେ! ତୁମେ ବୃଥାରେ ନିଜକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛ ଏବଂ ବୃଥାରେ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରୁଛ ।

Verse 58

पिबस्व पानं भुंक्ष्व त्वं स्वप्रदत्तं हि पूर्वकम् । कस्य भर्ता सुताः कस्य कस्य स्वजनबांधवाः

ପାନୀୟ ପିଅ ଓ ଭୋଜନ କର—ଯାହା ପୂର୍ବେ ତୁମେ ନିଜେ ଦେଇଥିଲ। କାହାର ପତି କାହାର? କାହାର ପୁଅ କାହାର? ନିଜ ଲୋକ ଓ ବାନ୍ଧବ କାହାର?

Verse 59

कः कस्य नास्ति संसारे संबंधः केन चैव हि । भक्ष्यते भुज्यते बाले संसारस्य हि तत्फलम्

ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ କାହା ସହ ଅସମ୍ବନ୍ଧ—ଏବଂ କେମିତି? ହେ ବାଳ, କେହି ଭକ୍ଷିତ ହୁଏ, କେହି ଭକ୍ଷଣ କରେ; ଏହିଏ ସଂସାରର ଫଳ।

Verse 60

मृते प्राणिनि कोऽश्नाति को हि पश्यति तत्फलम् । पीयते भुज्यते बाले एतत्संसारतः फलम्

ପ୍ରାଣୀ ମରିଗଲେ ତାହା ପାଇଁ କିଏ ଖାଏ, ଏବଂ ତାହାର କର୍ମଫଳ କିଏ ଦେଖେ? ହେ ପ୍ରିୟ, ସଂସାରରେ ‘ପିଆଯାଏ’ ଓ ‘ଭୋଗାଯାଏ’ ଯାହା, ସେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ହିଁ।

Verse 61

सुकलोवाच । भवतीभिः प्रयुक्तं यत्तन्न स्याद्वेदसंमतम् । यातु भर्तुः पृथग्भूता तिष्ठत्येका सदैव हि

ସୁକଳା କହିଲେ—ତୁମେମାନେ ଯେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଛ, ତାହା ବେଦସମ୍ମତ ନୁହେଁ। ସେ ପତିଠାରୁ ପୃଥକ ହୋଇ ଯାଉ; ଏବଂ ସଦା ଏକା ରହୁ।

Verse 62

पापभूता भवेन्नारी तां न मन्यंति सज्जनाः । भर्तुः सार्धं सदा सख्यो दृष्टो वेदेषु सर्वदा

ନାରୀ (ଏପରି ହେଲେ) ପାପଭୂତା ହୁଏ; ସଜ୍ଜନମାନେ ତାକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। କାରଣ ବେଦରେ ସଦା ଦେଖାଯାଏ—ସେ ପତିଙ୍କ ସହ ସଖୀଭାବେ ସଦା ସଙ୍ଗେ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 63

संबंधः पुण्यसंसर्गाज्जायते नात्र संशयः । नारीणां च सदा तीर्थं भर्ता शास्त्रेषु पठ्यते

ପୁଣ୍ୟସଂସର୍ଗରୁ ହିଁ ସମ୍ବନ୍ଧ ଜନ୍ମେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ସଦା ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ।

Verse 64

तमेवावाहयेन्नित्यं वाचा कायेन कर्मभिः । मनसा पूजयेन्नित्यं भावसत्येन तत्परा

ତାଙ୍କୁ ହିଁ ନିତ୍ୟ ବାଣୀ, ଦେହ ଓ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ। ମନରେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ, ଅନ୍ତର୍ଭାବର ସତ୍ୟତା ସହ, ତାଙ୍କରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

भर्तुः पार्श्वं महातीर्थं दक्षिणांगं सदैव हि । तमाश्रित्य यदा नारी गृहस्था परिवर्त्तयेत्

ପତିଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱ ମହାତୀର୍ଥ—ବିଶେଷକରି ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗ ସଦା। ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ଥିବା ନାରୀ ଯେତେବେଳେ ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି (ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରହି) ଆଚରଣ କରେ…

Verse 66

यजते दानपुण्यैश्च तस्य दानस्य यत्फलम् । वाराणस्यां च गंगायां यत्फलं न च पुष्करे

ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନପୁଣ୍ୟରୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଦାନର ତଦ୍ଫଳ ବାରାଣସୀରେ ଗଙ୍ଗାତଟରେ ଲଭ୍ୟ—ପୁଷ୍କରରେ (ମଧ୍ୟ) ନୁହେଁ।

Verse 67

द्वारकायां न चावन्त्यां केदारे शशिभूषणे । लभते नैव सा नारी यजमाना सदा किल

ଦ୍ୱାରକାରେ ନୁହେଁ, ଅବନ୍ତୀରେ ନୁହେଁ, କେଦାରରେ ନୁହେଁ, ଶଶିଭୂଷଣରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହିପରି କୁହାଯାଏ; ସେ ନାରୀ ସଦା ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ (ବାଞ୍ଛିତ) ଫଳ ଲଭେ ନାହିଁ।

Verse 68

तादृशं फलमेवं सा न प्राप्नोति कदा सखि । सुमुखं पुत्रसौभाग्यं स्नानं दानं च भूषणम्

ହେ ସଖି, ସେ ଏପରି ଫଳ କେବେ ଲଭେ ନାହିଁ—ନ ସୁମୁଖତା, ନ ପୁତ୍ର-ସୌଭାଗ୍ୟ, ନ ସ୍ନାନ-ଦାନର ପୁଣ୍ୟ, ନ ଭୂଷଣର ଲାଭ ମଧ୍ୟ।

Verse 69

वस्त्रालंकारसौभाग्यं रूपं तेजः फलं सदा । यशः कीर्तिमवाप्नोति गुणं च वरवर्णिनी

ହେ ଶୁଭବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ସେ ସଦା ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ସୌଭାଗ୍ୟ, ରୂପ ଓ ତେଜର ଫଳ ପାଏ; ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସଦ୍ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଲଭେ।

Verse 70

भर्तुः प्रसादात्सर्वं च लभते नात्र संशयः । विद्यमाने यदा कांते अन्यं धर्मं करोति या

ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ସେ ସବୁକିଛି ଲଭେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରିୟ ପତି ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ଯେ ନାରୀ ଅନ୍ୟ ‘ଧର୍ମ’ (ପରପୁରୁଷାସକ୍ତି/ଅବିଶ୍ୱାସ) କରେ…

Verse 71

निष्फलं जायते तस्याः पुंश्चली परिकथ्यते । नारीणां यौवनं रूपमवतारं स्मृतं ध्रुवम्

ତାହାର ପାଇଁ ସବୁକିଛି ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ; ସେ ‘ପୁଂଶ୍ଚଲୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନାରୀଙ୍କ ଯୌବନ ଓ ରୂପ ନିଶ୍ଚୟ ଅସ୍ଥାୟୀ—ମନେ ହେଉଛି କ୍ଷଣିକ ଅବତାର—ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି।

Verse 72

एकस्यापि हि भर्तुश्च तस्यार्थे भूमिमंडले । सुपुत्रा सुयशा नारी परिकथ्येत वै सदा

ଏହି ଭୂମିମଣ୍ଡଳରେ ଏକମାତ୍ର ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସୁପୁତ୍ର ଓ ସୁଯଶରେ ଯୁକ୍ତ ନାରୀଙ୍କୁ ସଦା ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ପରିକଥନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 73

तुष्टे भर्तरि संसारे दृश्या नारी न संशयः । पतिहीना भवेन्नारी भवेत्सा भूमिमंडले

ସ୍ୱାମୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ଏହି ସଂସାରରେ ନାରୀ ନିଶ୍ଚୟ ଆଦରଣୀୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ପତିହୀନା ନାରୀ ଭୂମିତଳେ ପତିତା ପରି ହୋଇଯାଏ।

Verse 74

कुतस्तस्याः सुखं रूपं यशः कीर्तिः सुता भुवि । सुदौर्भाग्यं महद्दुःखं संसारे परिभुज्यते

ତାହାର ସୁଖ, ରୂପ, ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା କନ୍ୟା—ଏସବୁ ଭୂମିରେ କେଉଁଠୁ ମିଳିବ? ସଂସାରରେ ସେ ଅତି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ମହାଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।

Verse 75

पापभागा भवेत्सा च दुःखाचारा सदैव हि । तुष्टे भर्तरि तस्यास्तु तुष्टाः सर्वाश्च देवताः

ସେ ପାପର ଭାଗୀ ହୁଏ ଏବଂ ସଦା ଦୁଃଖମୟ ଆଚରଣରେ ରହେ। କିନ୍ତୁ ତାହାର ସ୍ୱାମୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 76

तुष्टे भर्तरि तुष्यंति ऋषयो देवमानवाः । भर्ता नाथो गुरुर्भर्ता देवता दैवतैः सह

ସ୍ୱାମୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ନାଥ, ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ଗୁରୁ; ସ୍ୱାମୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ।

Verse 77

भर्ता तीर्थश्च पुण्यश्च नारीणां नृपनंदन । शृंगारं भूषणं रूपं वर्णं सौगंधमेव च

ହେ ନୃପନନ୍ଦନ! ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ତୀର୍ଥ, ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ପୁଣ୍ୟ, ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ପାବନତା; ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ତାଙ୍କର ଶୃଙ୍ଗାର, ଭୂଷଣ, ରୂପ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ।

Verse 78

कृत्वा सा तिष्ठते नित्यं वर्जयित्वा सुपर्वसु । शृंगारैर्भूषणैः सा तु शुशुभे सा यदा पतिः

ଏଭଳି କରି ସେ ନିତ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଲା, ଶୁଭ ପର୍ବଦିନରେ (ଶୃଙ୍ଗାର ଆଦି) ବର୍ଜନ କରୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପତି ସନ୍ନିଧାନରେ ଥିଲେ ସେ ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଭୂଷଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ହୁଏ।

Verse 79

पत्याविना भवत्येवं क्षीरं सर्पमुखे यथा । भर्तुरर्थे महाभागा सुव्रता चारुमंगला

ପତି ବିନା ନାରୀର ଅବସ୍ଥା ସର୍ପମୁଖରେ ରଖା ଦୁଧ ପରି ହୁଏ। ଭର୍ତ୍ତାର ହିତାର୍ଥେ ସେ ମହାଭାଗା—ସୁବ୍ରତା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ—ଏଭଳି ଆଚରଣ କରେ।

Verse 80

गते भर्तरि या नारी शृंगारं कुरुते यदि । रूपं वर्णं च तत्सर्वं शवरूपेण जायते

ଭର୍ତ୍ତା ଗତିହେଲା ପରେ (ମୃତ୍ୟୁ ପରେ) ଯଦି ନାରୀ ଶୃଙ୍ଗାର କରେ, ତେବେ ତାହାର ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ—ସବୁ—ଶବରୂପ ହୋଇଯାଏ।

Verse 81

वदंति भूतले लोकाः पुंश्चलीयं न संशयः । तस्माद्भर्तुर्वियुक्ता या नार्याः शृणुत भूतले

ଭୂତଳରେ ଲୋକେ ସନ୍ଦେହ ବିନା ତାକୁ ‘ପୁଂଶ୍ଚଳୀ’ (ଚରିତ୍ରହୀନା) ବୋଲି କହନ୍ତି। ତେଣୁ, ଭୂତଳରେ ଭର୍ତ୍ତାଠାରୁ ବିୟୁକ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ବିଷୟ ଶୁଣ।

Verse 82

इच्छंत्या वै महासौख्यं भवितव्यं कदाचन । सुजायायाः परो धर्मो भर्ता शास्त्रेषु गीयते

ଯେ ନାରୀ କେବେ ମହାସୁଖ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଶାସ୍ତ୍ର କହେ—ସୁଜାୟା (ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ପତ୍ନୀ) ପାଇଁ ପରମ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଭର୍ତ୍ତା ହିଁ।

Verse 83

तस्माद्वै शाश्वतो धर्मो न त्याज्यो भार्यया किल । एवं धर्मं विजानामि कथं भर्ता परित्यजेत्

ଏହେତୁ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ପତ୍ନୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଧର୍ମ ଏପରି ବୋଲି ଜାଣି ପତି କିପରି ପତ୍ନୀକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବ?

Verse 84

इत्यर्थे श्रूयते सख्य इतिहासः पुरातनः । सुदेवायाश्च चरितं सुपुण्यं पापनाशनम्

ଏହି ଅର୍ଥରେ, ହେ ସଖି, ଗୋଟିଏ ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଶୁଣାଯାଏ—ସୁଦେବାଙ୍କ ଅତିପୁଣ୍ୟମୟ ଚରିତ, ଯାହା ପାପନାଶକ।