Adhyaya 31
Bhumi KhandaAdhyaya 3120 Verses

Adhyaya 31

The Episode Leading to Vena: Aṅga Learns the Cause of Indra’s Sovereignty

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ତେଜ ଦେଖି ରାଜା ଅଙ୍ଗଙ୍କ ମନେ ଇଚ୍ଛା ଜାଗେ—ଇନ୍ଦ୍ରସମ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ର ମୋତେ ମିଳୁ। ସେ ଗୃହକୁ ଫେରି ପିତା ମହର୍ଷି ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରନ୍ତି—କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ କେଉଁ ପୂର୍ବତପସ୍ୟାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅଧିପତ୍ୟ ପାଇଲେ? ଅତ୍ରି ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂର୍ବକାରଣ କହନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସୁବ୍ରତ ନାମକ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ/ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେହି ପ୍ରସାଦରେ ସେ ଅଦିତି–କଶ୍ୟପଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ‘ପୁଣ୍ୟଗର୍ଭ’ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବିଷ୍ଣୁକୃପାରେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଶେଷରେ ଭକ୍ତିତତ୍ତ୍ୱ ନିଷ୍ପାଦିତ—ଗୋବିନ୍ଦ ଶୁଦ୍ଧହୃଦୟ ଭକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନ-ଚିନ୍ତନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି। ଅଙ୍ଗ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି ପ୍ରଣାମ କରି ମେରୁ ପର୍ବତ ଦିଗେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଏହିଠାରୁ ବେନ-ପ୍ରସଙ୍ଗର ପୀଠିକା ତିଆରି ହୁଏ।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । अथ त्वंगो महातेजा दृष्ट्वा इंद्रस्य संपदम् । भोगं चैव विलासं च लीलां तस्य महात्मनः

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ଅଙ୍ଗ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ପଦ, ତାଙ୍କର ଭୋଗ-ବିଲାସ ଓ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ କ୍ରୀଡା-ଲୀଳା ଦେଖି (ଚିନ୍ତା କଲେ)।

Verse 2

कथं मे इंद्र सदृशः पुत्रः स्याद्धर्मसंयुतः । चिंतयित्वा क्षणं चैव अंगो धर्मभृतां वरः

“ମୋତେ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ, ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ର କିପରି ହେବ?” ଏଭଳି କ୍ଷଣମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କରି, ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗ (ଆଉ ଭାବିଲେ)।

Verse 3

स्वकं गेहं समायातः स त्वंगः सत्यतत्परः । अत्रिं पप्रच्छ पितरं प्रणतो नम्रकंधरः

ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଆସି ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗ ନମ୍ର କନ୍ଧର ହୋଇ ପିତା ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 4

कोऽयं पुण्यः समाचारैरिंद्रत्वं भुंजते महत् । कस्य पुण्यस्य वै पुष्टिः किं कृतं कर्म कीदृशम्

କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଆଚାରରେ ମହାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ଭୋଗ ହୁଏ? ଏହି ସମୃଦ୍ଧି କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ପୁଷ୍ଟି? କେଉଁ କର୍ମ କରାଗଲା, ତାହା କିପରି ଥିଲା?

Verse 5

कीदृशं तप एतस्य कमाराधितवान्पुरा । एतन्मे विस्तरेण त्वं ब्रूहि सत्यवतां वर

ସେ ପୂର୍ବେ କିପରି ତପ କରିଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା କାମଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନ କଲା? ହେ ସତ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 6

अत्रिरुवाच । साधुसाधु महाभाग यद्येवं पृच्छसे मयि । चरित्रमिंद्रस्य वत्स तन्मे निगदतः शृणु

ଅତ୍ରି କହିଲେ— ସାଧୁ ସାଧୁ, ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ଏଭଳି ଭାବେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ। ବତ୍ସ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।

Verse 7

सुव्रतो नाम मेधावी पुरा ब्राह्मणसत्तमः । तेन कृष्णो हृषीकेशस्तपसा चैव तोषितः

ପୁରାତନ କାଳରେ ସୁବ୍ରତ ନାମରେ ଜଣେ ମେଧାବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ କୃଷ୍ଣ—ହୃଷୀକେଶ—ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 8

पुण्यगर्भं पुनः प्राप्तो ह्यदित्याः कश्यपात्किल । विष्णोश्चैव प्रसादेन सुरराजो बभूव ह

ସେ ପୁନର୍ବାର ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଠାରୁ ‘ପୁଣ୍ୟଗର୍ଭ’ ନାମେ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଲା।

Verse 9

अंग उवाच । कथमिंद्रसमः पुत्रो मम स्यात्पुत्रवत्सल । तदुपायं समाचक्ष्व भवाञ्ज्ञानवतां वरः

ଅଙ୍ଗ କହିଲେ—ହେ ପୁତ୍ରବତ୍ସଲ! ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରସମ ପୁତ୍ର କିପରି ହେବ? ତାହାର ଉପାୟ କହନ୍ତୁ; ଆପଣ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 10

अत्रिरुवाच । समासेनैव तस्यैव सुव्रतस्य महात्मनः । चरित्रमखिलं पुण्यं निशामय महामते

ଅତ୍ରି କହିଲେ—ହେ ମହାମତେ! ସେହି ସୁବ୍ରତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସମଗ୍ର ପୁଣ୍ୟଚରିତ୍ରକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।

Verse 11

यथा सुव्रत मेधावी पुराराधितवान्हरिम् । तस्य भावं च भक्तिं च ध्यानं चैव महात्मनः

ମୁଁ କହିବି—ମେଧାବୀ ସୁବ୍ରତ ପୂର୍ବେ ହରିଙ୍କୁ କିପରି ଆରାଧନା କଲେ; ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଭାବ, ଭକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ।

Verse 12

समालोक्य जगन्नाथो दत्तवान्वै महत्पदम् । स ऐंद्रं सर्वभोगाढ्यं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ଜଗନ୍ନାଥ ଦେଖି ତାକୁ ମହାନ ପଦ ଦାନ କଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରପଦ, ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ସମୃଦ୍ଧ; ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକ।

Verse 13

विष्णोश्चैव प्रसादाच्च पदं भुंक्ते त्रिलोकधृक् । एवं ते सर्वमाख्यातमिंद्रस्यापि विचेष्टितम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ହିଁ ତ୍ରିଲୋକଧାରକ ନିଜ ପଦ ଭୋଗ କରେ। ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ସହ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ କୁହାଗଲା।

Verse 14

भक्त्या तुष्यति गोविंदो भावध्यानेन सत्तम । सर्वं ददाति तुष्टात्मा भक्त्या संतोषितो हरिः

ହେ ସତ୍ତମ, ଭକ୍ତି ଓ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନରେ ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଭକ୍ତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହରି ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତେ ସବୁକିଛି ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 15

तस्मादाराध्य गोविंदं सर्वदं सर्वसंभवम् । सर्वज्ञं सर्ववेत्तारं सर्वेषां पुरुषं वरम्

ଏହେତୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର—ସେ ସର୍ବଦାତା, ସର୍ବର ଉଦ୍ଭବସ୍ଥାନ; ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବବେତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପୁରୁଷ।

Verse 16

तस्मात्प्राप्स्यसि सर्वं त्वं यद्यदिच्छसि नंदन

ଏହେତୁ, ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରିବ, ସେ ସବୁ ତୁମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 17

सुखस्य दाता परमार्थदाता मोक्षस्य दाता जगतां हि नाथः । तस्मात्तमाराधय गच्छ पुत्र संप्राप्स्यसे इंद्रसमं हि पुत्रम्

ସେ ସୁଖଦାତା, ପରମାର୍ଥଦାତା ଓ ମୋକ୍ଷଦାତା—ଜଗତର ନାଥ। ତେଣୁ, ପୁତ୍ର, ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରସମ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 18

आकर्ण्य वाक्यं परमार्थयुक्तमुक्तं महात्मा ऋषिणा हि तेन । संगृह्य तत्त्वं वचनस्य तस्य प्रणम्य तं शाश्वतमभ्ययात्सः

ସେଇ ମହର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ପରମାର୍ଥଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମହାତ୍ମା ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଶାଶ୍ୱତ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 19

आमंत्र्य चांगः पितरं महात्मा ब्रह्मात्मजं ब्रह्मसमानमेव । संप्राप्तवान्मेरुगिरेस्तु शृंगं तं कांचनै रत्नमयैः समेतम्

ମହାତ୍ମା ଅଙ୍ଗ ରାଜା ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାସମାନ—ବିଧିପୂର୍ବକ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନମୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଶୋଭିତ ମେରୁଗିରିର ଶିଖରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 31

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । वेनोपाख्याने एकत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ‘ବେନୋପାଖ୍ୟାନ’ ନାମକ ଏକତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।