Adhyaya 28

Verse 1

ऋषय ऊचुः । विस्तरेण समाख्याहि जन्म तस्य महात्मनः । पृथोश्चैव महाभाग श्रोतुकामा वयं पुनः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା ବିସ୍ତାରରେ କହ; ପୃଥୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ଆମେ ପୁନର୍ବାର ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।

Verse 2

राज्ञा तेन यथा दुग्धा इयं धात्री महात्मना । पुनर्देवैश्च पितृभिर्मुनिभस्तत्त्ववेदिभिः

ଯେପରି ସେଇ ମହାତ୍ମା ରାଜା ପୂର୍ବେ ଏହି ଧାତ୍ରୀ (ପୃଥିବୀ)କୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଦେବ, ପିତୃ ଓ ତତ୍ତ୍ୱବେଦୀ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଦୋହନ କଲେ।

Verse 3

यथा दैत्यैश्च नागैश्च यथा यक्षैर्यथा द्रुमैः । शैलैश्चैव पिशाचैश्च गंधर्वैः पुण्यकर्मभिः

ଯେପରି ଦୈତ୍ୟ ଓ ନାଗମାନେ, ଯେପରି ଯକ୍ଷ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ; ସେପରି ପର୍ବତ, ପିଶାଚ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ (ପୃଥିବୀକୁ) ଦୋହନ କଲେ।

Verse 4

ब्राह्मणैश्च तथा सिद्धै राक्षसैर्भीमविक्रमैः । पूर्वमेव यथा दुग्धा अन्यैश्च सुमहात्मभिः

ଏହା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଭୀମବିକ୍ରମ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସୁମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ (ପୃଥିବୀ) ଦୋହିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 5

तेषामेव हि सर्वेषां विशेषं पात्रधारणम् । क्षीरस्यापि विधिं ब्रूहि विशेषं च महामते

ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପାତ୍ରଧାରଣର ବିଶେଷ ଭେଦଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାରେ କହନ୍ତୁ। ହେ ମହାମତେ, କ୍ଷୀର (ଦୁଧ) ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଧି ଓ ତାହାର ବିଶେଷ ନିୟମ କହନ୍ତୁ।

Verse 6

वेनस्यापि नृपस्यैव पाणिरेव महात्मनः । ऋषिभिर्मथितः पूर्वं स कस्मादिह कारणात्

ମହାତ୍ମା ରାଜା ୱେନଙ୍କ ହାତ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ ଋଷିମାନେ ମଥିଥିଲେ—ଏଠାରେ ତାହା କେଉଁ କାରଣରୁ ଘଟିଲା?

Verse 7

क्रुद्धश्चैव महापुण्यैः सूतपुत्र वदस्व नः । विचित्रेयं कथा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी

ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଆମେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମହାପୁଣ୍ୟବଳରେ ଆମକୁ କହ। ଏହି ବିଚିତ୍ର ପୁଣ୍ୟକଥା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକାରୀ।

Verse 8

श्रोतुकामा महाभाग तृप्तिर्नैव प्रजायते । सूत उवाच । वैन्यस्य हि पृथोश्चैव तस्य विस्तरमेव च

ହେ ମହାଭାଗ, ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ। ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ୱେନପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାକୁ ବିସ୍ତାରେ କହିବି।

Verse 9

जन्मवीर्यं तथा क्षेत्रं पौरुषं द्विजसत्तमाः । प्रवक्ष्यामि यथा सर्वं चरित्रं तस्य धीमतः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ସେହି ଧୀମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ, ବୀର୍ୟ, ରାଜ୍ୟ-କ୍ଷେତ୍ର, ପୌରୁଷ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚରିତ୍ରକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 10

शुश्रूषध्वं महाभागा मामेवं द्विजसत्तमाः । अभक्ताय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च

ହେ ମହାଭାଗ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋ କଥାକୁ ଯଥାବିଧି ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ। ଭକ୍ତିହୀନ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ଶଠ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 11

सुमूर्खाय सुमोहाय कुशिष्याय तथैव च । श्रद्धाहीनाय कूटाय सर्वनाशाय मा द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଅତିମୂର୍ଖ, ମୋହଗ୍ରସ୍ତ, କୁଶିଷ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ, କୂଟକପଟୀ ଓ ସର୍ବନାଶକୁ ଧାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଏହା ଦିଅନି।

Verse 12

अन्यथा पठते यो हि निरयं च प्रयाति हि । भवंतो भावसंयुक्ताः सत्यधर्मपरायणाः

ଯେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଥା, ଅର୍ଥାତ୍ ଭୁଲ ଭାବେ ପଢ଼େ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଭାବସଂଯୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ପରାୟଣ।

Verse 13

भवतामग्रतः सर्वं चरित्रं पापनाशनम् । संप्रवक्ष्याम्यशेषेण शृणुध्वं द्विजसत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପାପନାଶକ ଏହି ସମଗ୍ର ଚରିତ୍ରକୁ ମୁଁ ଏବେ ନିଃଶେଷରେ କହିବି; ଶୁଣ।

Verse 14

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदैश्च संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏବେ ମୁଁ ସେହି ରହସ୍ୟ ଉପଦେଶକୁ ପ୍ରବଚନ କରିବି; ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରଦ, ଯଶଦାୟକ, ଆୟୁଷ୍ୟବର୍ଧକ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ବେଦସମ୍ମତ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋକ୍ତ।

Verse 15

यश्चैनं कीर्तयेन्नित्यं पृथोर्वैन्यस्य विस्तरम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताकृतम्

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନିତ୍ୟ ବେନପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କ ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଚରିତ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ କୃତ-ଅକୃତ କର୍ମ ପାଇଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ।

Verse 16

सप्तजन्मार्जितं पापं श्रुतमात्रेण नश्यति । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च क्षत्रियो विजयी भवेत्

ସାତ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦବିଦ୍ୱାନ ହୁଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ।

Verse 17

वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् । एवं फलं समाप्नोति पठनाच्छ्रवणादपि

ବୈଶ୍ୟ ଧନସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ସୁଖ ପାଏ। ଏଭଳି ପାଠ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।

Verse 18

पृथोर्जन्मचरित्रं च पवित्रं पापनाशनम् । धर्मगोप्ता महाप्राज्ञो वेदशास्त्रार्थकोविदः

ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଚରିତର ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପନାଶକ। ସେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ କୋବିଦ ଥିଲେ।

Verse 19

अत्रिवंशसमुत्पन्नः पूर्वमत्रिसमः प्रभुः । स्रष्टा सर्वस्य धर्मस्य अंगो नाम प्रजापतिः

ଅତ୍ରିବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ପୂର୍ବେ ଅତ୍ରିସମ ପ୍ରଭୁ ‘ଅଙ୍ଗ’ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ।

Verse 20

य आसीत्तस्य पुत्रो वै वेनो नाम प्रजापतिः । धर्ममेवं परित्यज्य सर्वदैव प्रवर्तते

ତାହାର ପୁତ୍ର ହେଲେ ୱେନ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି; ସେ ଏଭଳି ଧର୍ମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସଦା ଧର୍ମବିରୋଧରେ ଆଚରଣ କଲା।

Verse 21

मृत्योः कन्या महाभागा सुनीथा नाम नामतः । तां तु अंगो महाभागः सुनीथामुपयेमिवान्

ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ସୁନୀଥା ନାମକ ଏକ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ କନ୍ୟା ଥିଲା; ମହାଭାଗ ଅଙ୍ଗ ସେହି ସୁନୀଥାକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 22

तस्यामुत्पादयामास वेनं धर्मप्रणाशनम् । मातामहस्य दोषेण वेनः कालात्मजात्मजः

ତାହାଠାରୁ ସେ ଧର୍ମନାଶକ ୱେନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମାତାମହଙ୍କ ଦୋଷରେ ୱେନ କାଳପୁତ୍ରଙ୍କ ପୌତ୍ର ହେଲା।

Verse 23

निजधर्मं परित्यज्य अधर्मनिरतोभवत् । कामाल्लोभान्महामोहात्पापमेव समाचरत्

ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହେଲା; କାମ, ଲୋଭ ଓ ମହାମୋହରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ କେବଳ ପାପ ହିଁ କଲା।

Verse 24

वेदाचारमयं धर्मं परित्यज्य नराधिपः । अन्ववर्तत पापेन मदमत्सरमोहितः

ବେଦାଚାରମୟ ଧର୍ମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ନରାଧିପ ପାପମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କଲା; ମଦ, ମତ୍ସର ଓ ମୋହରେ ସେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 25

वेदाध्यायं विना लोके प्रावर्तंत तदा जनाः । निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रजापतौ

ତେବେ ଲୋକେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ବିନା ଜଗତେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ; ସେହି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶାସନରେ ପ୍ରଜା ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟହୀନ ଓ ‘ବଷଟ୍’କାରବର୍ଜିତ ହେଲା।

Verse 26

प्रवृत्तं न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः । इत्युवाच स दुष्टात्मा ब्राह्मणान्प्रति नित्यशः

“ଯଜ୍ଞରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆହୁତ ସୋମକୁ ଦେବତାମାନେ ପାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ” — ଏହିପରି ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଥିଲା।

Verse 27

नाध्येतव्यं न होतव्यं न देयं दानमेव च । न यष्टव्यं न होतव्यमिति तस्य प्रजापतेः

“ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦାନ ଦେବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଉପହାର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯଜ୍ଞ କରିବା ନୁହେଁ, ଆହୁତି ଦେବା ନୁହେଁ”—ଏହି ଥିଲା ସେହି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିୟମ।

Verse 28

आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते । अहमिज्यश्च यष्टा च यज्ञश्चेति पुनः पुनः

ବିନାଶ ନିକଟ ଆସିଲେ ଏହି କ୍ରୂର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୁନଃପୁନଃ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା—“ପୂଜ୍ୟ ମୁଁ ଏକା, ଯଜମାନ ମୁଁ ଏକା, ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏକା”।

Verse 29

मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि । इत्यब्रवीत्सदा वेनो ह्यहं विष्णुः सनातनः

“ଯଜ୍ଞ ମୋ ପାଇଁ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ୍; ଆହୁତି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ହିଁ ଦେବା ଉଚିତ୍” — ଏଭଳି ବେନ ସଦା କହୁଥିଲା, “କାରଣ ମୁଁ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ।”

Verse 30

अहं ब्रह्मा अहं रुद्रो मित्र इंद्रः सदागतिः । अहमेव प्रभोक्ता च हव्यं कव्यं न संशयः

ମୁଁ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ହିଁ ରୁଦ୍ର; ମୁଁ ହିଁ ମିତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ସଦା ଶରଣ। ମୁଁ ହିଁ ପ୍ରଭୁ-ଭୋକ୍ତା—ଦେବଙ୍କ ହବ୍ୟ ଓ ପିତୃଙ୍କ କବ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 31

अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं प्रति महाबलाः । ऊचुस्ते संगताः सर्वे राजानं पापचेतनम्

ତାପରେ ସେଇ ମହାବଳୀ ମୁନିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏକତ୍ର ହେଲେ ଏବଂ ପାପଚେତନ ରାଜା ୱେନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।

Verse 32

ऋषय ऊचुः । राजा हि पृथिवीनाथः प्रजां पालयते सदा । धर्ममूर्तिः स राजेंद्र तस्माद्धर्मं हि रक्षयेत्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ରାଜା ହିଁ ପୃଥିବୀନାଥ, ସେ ସଦା ପ୍ରଜାକୁ ପାଳନ କରେ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଧର୍ମମୂର୍ତ୍ତି; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 33

वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामो यज्ञे द्वादशवार्षिकीम् । अधर्मं कुरु मा यागे नैष धर्मः सतां गतिः

ଆମେ ଦ୍ୱାଦଶବାର୍ଷିକ ଯଜ୍ଞର ଦୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛୁ। ଯାଗରେ ଅଧର୍ମ କରନି; ଏହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ପଥ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 34

कुरु धर्मं महाराज सत्यं पुण्यं समाचर । प्रजाहं पालयिष्यामि इति ते समयः कृतः

ହେ ମହାରାଜ, ଧର୍ମ ଆଚରଣ କର; ସତ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କର। କାରଣ ତୁମେ ‘ମୁଁ ପ୍ରଜାକୁ ପାଳନ କରିବି’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ।

Verse 35

तांस्तथाब्रुवतः सर्वान्महर्षीनब्रवीत्तदा । वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिममर्थमनर्थकम्

ସେ ସମସ୍ତ ମହର୍ଷି ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ୱେନ ହସି ପଡ଼ି ତେବେ ଅର୍ଥହୀନ ଓ ଅନର୍ଥକ କଥା କହିଲା।

Verse 36

वेन उवाच । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया । श्रुतवीर्यतपः सत्ये मया वा कः समो भुवि

ୱେନ କହିଲା—ଧର୍ମର ସ୍ରଷ୍ଟା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଏ? ମୁଁ କାହାର କଥା ଶୁଣିବି? କୀର୍ତ୍ତି, ବୀର୍ୟ, ତପ, ସତ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ ମୋ ସମାନ କିଏ ଅଛି?

Verse 37

प्रभवं सर्वभूतानां धर्माणां च विशेषतः । संमूढा न विदुर्नूनं भवंतो मां विचेतसः

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ମୂଳ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ଓ ଅବିବେକୀ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଚିହ୍ନୁନାହ।

Verse 38

इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलैस्तथा । द्यां भुवं चैव रुंधेयं नात्र कार्या विचारणा

ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ପୃଥିବୀକୁ ଦହିଦେଇପାରିବି, ଏବଂ ଜଳରେ ପ୍ଲାବିତ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବି। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିଦେବି—ଏଠାରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 39

यदा न शक्यते मोहादवलेपाच्च पार्थिव । अपनेतुं तदा वेनं ततः क्रुद्धा महर्षयः

ହେ ରାଜନ୍, ମୋହ ଓ ଅହଂକାର ହେତୁ ଯେତେବେଳେ ୱେନକୁ ତାହାର ପଥରୁ ହଟାଇବା ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ମହର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 40

विस्फुरंतं तदा वेनं बलाद्गृह्य ततो रुषा । वेनस्य तस्य सव्योरुं ममंथुर्जातमन्यवः

ସେତେବେଳେ ଛଟପଟାଉଥିବା ବେନକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରି, କ୍ରୋଧୋଦ୍ରେକରେ ଉଦ୍ଭୂତ ରୋଷୀମାନେ ବେନଙ୍କ ବାମ ଜଂଘାକୁ ମଥିଲେ।

Verse 41

कृष्णांजनचयोपेतमतिह्रस्वं विलक्षणम् । दीर्घास्यं च विरूपाक्षं नीलकंचुकवर्चसम्

ସେ ଘନ କଳା ଅଞ୍ଜନରେ ଲେପିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଠିଗଣା ଓ ବିଲକ୍ଷଣ; ଦୀର୍ଘମୁଖ, ବିରୂପ ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ନୀଳ କଞ୍ଚୁକସଦୃଶ ଆବରଣର ଦୀପ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 42

लंबोदरं व्यूढकर्णमतिभीतं दुरोदरम् । ददृशुस्ते महात्मानो निषीदेत्यब्रुवंस्ततः

ସେମାନେ ତାକୁ ଦେଖିଲେ—ଲମ୍ବୋଦର, ପ୍ରସାରିତ କାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ ଓ କୃଶୋଦର; ତାପରେ ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ କହିଲେ, “ବସ।”

Verse 43

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा निषसाद भयातुरः । पर्वतेषु वनेष्वेव तस्य वंशः प्रतिष्ठितः

ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ବସିଗଲା। ତାହାର ବଂଶ କେବଳ ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 44

निषादाश्च किराताश्च भिल्लानाहलकास्तथा । भ्रमराश्च पुलिंदाश्च ये चान्ये म्लेच्छजातयः

ନିଷାଦ, କିରାତ, ଭିଲ୍ଲ ଓ ଆହଲକ; ଭ୍ରମର ଓ ପୁଲିନ୍ଦ—ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେ ସମସ୍ତେ ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତି ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 45

पापाचारास्तु ते सर्वे तस्मादंगात्प्रजज्ञिरे । अथ ते ऋषयः सर्वे प्रसन्नमनसस्ततः

ସେହି ଅଙ୍ଗରୁ ସମସ୍ତ ପାପାଚାରୀ ଜନ୍ମିଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 46

गतकल्मषमेवं तं जातं वेनं नृपोत्तमम् । ममंथुर्दक्षिणं पाणिं तस्यैव च महात्मनः

ଏଭଳି କଲ୍ମଷରହିତ ଭାବେ ବେନ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପ—ଜନ୍ମିଲେ। ତାପରେ ଋଷିମାନେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତକୁ ମଥିଲେ।

Verse 47

मथिते तस्य पाणौ तु संजातं स्वेदमेव हि । पुनर्ममंथुस्ते विप्रा दक्षिणं पाणिमेव च

ତାଙ୍କ ହସ୍ତ ମଥିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ହସ୍ତତଳରେ ନିଶ୍ଚୟ ଘାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପରେ ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତକୁ ମଥିଲେ।

Verse 48

सुकरात्पुरुषो जज्ञे द्वादशादित्यसन्निभः । तप्तकांचनवर्णांगो दिव्यमाल्यांबरावृतः

ସୁକରରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ମାଳା-ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଥିଲେ।

Verse 49

दिव्याभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः । मुकुटेनार्कवर्णेन कुंडलाभ्यां विराजते

ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଲେପନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ ମୁକୁଟ ଓ ଯୁଗଳ କୁଣ୍ଡଳରେ ସେ ବିରାଜିତ ହେଲେ।

Verse 50

महाकायो महाबाहू रूपेणाप्रतिमो भुवि । खड्गबाणधरो धन्वी कवची च महाप्रभुः

ସେ ମହାକାୟ, ମହାବାହୁ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ରୂପେ ଅପ୍ରତିମ ଥିଲେ। ଖଡ୍ଗ ଓ ବାଣ ଧାରଣକାରୀ, ଧନୁର୍ଧର, କବଚଧାରୀ ସେ ମହାପ୍ରଭୁ ଥିଲେ।

Verse 51

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वालंकारभूषणः । तेजसा रूपभावेन सुवर्णैश्च महामतिः

ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ। ତେଜ, ରୂପଲାବଣ୍ୟ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ବୈଭବରେ ସେ ମହାମତି ପରି ଦିଶୁଥିଲେ।

Verse 52

दिवि इंद्रो यथा भाति भुवि वेनात्मजस्तथा । तस्मिञ्जाते महाभागे देवाश्च ऋषयोमलाः

ଦିବ୍ୟଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେପରି ପୃଥିବୀରେ ୱେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଜନ୍ମିଲେବେଳେ ଦେବମାନେ ଓ ଅମଳ ଋଷିମାନେ (ହର୍ଷିତ ହେଲେ)।

Verse 53

उत्सवं चक्रिरे सर्वे वेनस्य तनयं प्रति । दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षादग्निरिवोज्ज्वलः

ୱେନଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସବ କଲେ। ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଲେ।

Verse 54

आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महावरम् । शरान्दिव्यांश्च रक्षार्थे कवचं च महाप्रभम्

ପ୍ରଥମେ ସେ ‘ଆଜଗବ’ ନାମକ ମହାବର ଧନୁଷ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଶରମାନେ ଓ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ କବଚ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 55

जाते सति महाभागे पृथौ वीरे महात्मनि । संप्रह्रष्टानि भूतानि समस्तानि द्विजोत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବୀର, ମହାତ୍ମା ପୃଥୁ ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପରମ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 56

सर्वतीर्थानि तोयानि पुण्यानि विविधानि च । तस्याभिषेके विप्रेंद्राः सर्व एव प्रतस्थिरे

ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟଜଳ ଓ ନାନାବିଧ ପବିତ୍ର ତୋୟ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଂଗ୍ରହ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 57

पितामहाद्या देवास्तु भूतानि विविधानि च । स्थावराणि चराण्येव अभ्यषिंचन्नराधिपम्

ତେବେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଆଦି ଦେବମାନେ ଓ ନାନାବିଧ ଭୂତ—ସ୍ଥାବର ଓ ଚର—ସମସ୍ତେ ମିଶି ସେହି ନରାଧିପଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ।

Verse 58

महावीरं प्रजापालं पृथुमेव द्विजोत्तम । पृथुर्वैन्यो राजराज्ये अभिगम्य चराचरैः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମହାବୀର ଓ ପ୍ରଜାପାଳକ କେବଳ ପୃଥୁ ଥିଲେ। ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟ ରାଜରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ସହିତ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 59

देवैर्विप्रैस्तथा सर्वैरभिषिक्तो महामनाः । राज्ञां समधिराज्ये वै पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्

ତେବେ ମହାମନା, ପ୍ରତାପବାନ ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ସମସ୍ତେ ଅଭିଷେକ କରି, ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମାଧିରାଜ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 60

तस्य पित्रा प्रजाः सर्वाः कदा नैवानुरंजिताः । तेनानुरंजिताः सर्वा मुमुदिरे सुखेन वै

ତାହାର ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରୂପେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇନଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 61

अनुरागात्तस्य वीरस्य नाम राजेत्यजायत । प्रयातस्य सुवीरस्य समुद्रस्य द्विजोत्तम

ଅନୁରାଗବଶେ ସେହି ବୀରର ‘ରାଜା’ ନାମ ହେଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେ ସୁବୀର ଯେତେବେଳେ ପ୍ରୟାଣ କଲା, ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଗଲା।

Verse 62

आपस्तस्तंभिरे सर्वा भयात्तस्य महात्मनः । दुर्गं मार्गं विलोप्यैव सुमार्गं पर्वता ददुः

ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଭୟରୁ ସମସ୍ତ ଜଳ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଗଲା; ପର୍ବତମାନେ ଦୁର୍ଗମ ପଥକୁ ଲୋପ କରି ସୁଗମ ପଥ ଦେଲେ।

Verse 63

ध्वजभंगं न चक्रुस्ते गिरयः सर्व एव ते । अकृष्टपच्या पृथिवी सर्वत्र कामधेनवः

ସେହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଧ୍ୱଜଭଙ୍ଗ କଲେ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀ ଚାଷ ନକରି ମଧ୍ୟ ଶସ୍ୟ ଦେଉଥିଲା, ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର କାମଧେନୁ ଗାଈମାନେ ଥିଲେ।

Verse 64

पर्जन्यः कामवर्षी च वेदयज्ञान्महोत्सवान् । कुर्वंति ब्राह्मणाः सर्वे क्षत्रियाश्च तथा परे

ପର୍ଜନ୍ୟଦେବ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବର୍ଷା କରୁଥିବା ହେଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବେଦବିହିତ ଯଜ୍ଞମହୋତ୍ସବ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 65

सर्वकामफला वृक्षास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्

ସେହି ପାର୍ଥିବ ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ବୃକ୍ଷମାନେ ସର୍ବକାମଫଳ ଦେଉଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ନଥିଲା, ବ୍ୟାଧି ନଥିଲା, ଲୋକଙ୍କର ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।

Verse 66

सर्वे सुखेन जीवंति लोका धर्मपरायणाः । तस्मिञ्छासति दुर्धर्षे राजराजे महात्मनि

ସେହି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ମହାତ୍ମା ରାଜରାଜ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ଧର୍ମପରାୟଣ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୁଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ।

Verse 67

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे । सूत सूत्यां समुत्पन्नः सौम्येहनि महात्मनि

ସେହି ସମୟରେ ଶୁଭ ପୈତାମହ ଯଜ୍ଞରେ, ସୌମ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ସୂତଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ମହାତ୍ମ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 68

तस्मिन्नेव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः । पृथोःस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः

ସେହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ମାଗଧ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା। ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମହର୍ଷିମାନେ ସେଠାକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 69

सूतस्य लक्षणं वक्ष्ये महापुण्यं द्विजोत्तमाः । शिखासूत्रेण संयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୁଁ ସୂତଙ୍କ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ କହୁଛି—ସେ ଶିଖା ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତଧାରୀ, ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ସଦା ତତ୍ପର।

Verse 70

सर्वशास्त्रार्थवेत्तासावग्निहोत्रमुपासते । दानाध्ययनसंपन्नो ब्रह्माचारपरायणः

ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥଜ୍ଞ ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ। ଦାନ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟଧର୍ମରେ ପରାୟଣ ରହେ।

Verse 71

देवानां ब्राह्मणानां च पूजनाभिरतः सदा । याचकस्तावकैः पुण्यैर्वेदमंत्रैर्यजेत्किल

ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପୂଜାରେ ଯେ ସଦା ନିରତ, ସେହି ଯାଚକ ନିଜ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ଓ ବେଦମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଯଜ୍ଞ କରୁ।

Verse 72

ब्रह्माचारपरो नित्यं संबंधं ब्राह्मणैः सह । एवं स मागधो जज्ञे वेदाध्ययनवर्जितः

ସେ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟପରାୟଣ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତି ରଖୁଥିଲେ; ତଥାପି ସେ ମାଗଧ ବେଦାଧ୍ୟୟନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 73

बंदिनश्चारणाः सर्वे ब्रह्माचारविवर्जिताः । ज्ञेयास्ते च महाभागाः स्तावकाः प्रभवंति ते

ସମସ୍ତ ବନ୍ଦି ଓ ଚାରଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟନିୟମରୁ ବିହୀନ; ହେ ମହାଭାଗ, ଜାଣ—ସେମାନେ କେବଳ ସ୍ତୁତିକାର ‘ସ୍ତାବକ’ ରୂପେ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 74

स्तवनार्थमुभौ सृष्टौ निपुणौ सूतमागधौ । तावूचुरृषयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः

ସ୍ତବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିପୁଣ ସୂତ ଓ ମାଗଧ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ସୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ପାର୍ଥିବ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର।”

Verse 75

कर्मैतदनुरूपं च यादृशोयं नराधिपः । तावूचतुस्तदा सर्वांस्तानृषीन्बंदिमागधौ

ଏହି ଫଳ କର୍ମାନୁରୂପ ଅଟେ, ଏହି ନରାଧିପ ଯେପରି, ସେପରି ତାହା ଯୋଗ୍ୟ। ତେବେ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 76

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः

ଆମେ ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରିବୁ। କିନ୍ତୁ ହେ ବିଦ୍ୱନ୍, ତାହାର କର୍ମ ସେପରି ନୁହେଁ; ତାହାର ଲକ୍ଷଣ ଓ ଯଶ ମଧ୍ୟ ସେପରି ନୁହେଁ।

Verse 77

कर्मणा येन कुर्यावः स्तोत्रमस्य महात्मनः । जानीवस्तन्न विप्रेंद्रा अविज्ञातगुणस्य हि

ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ଆମେ କେଉଁ କର୍ମ କିମ୍ବା ଉପାୟରେ ରଚିବୁ? ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ; କାରଣ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଅପରିଚିତ।

Verse 78

भविष्यैस्तैर्गुणैः पुण्यैः स्तोतव्योयं नरोत्तमः । कृतवान्यानि कर्माणि पृथुरेव महायशाः

ଏହି ନରୋତ୍ତମ ଭବିଷ୍ୟତର ପୁଣ୍ୟମୟ ସଦ୍ଗୁଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ତୁତ୍ୟ—ଯେପରି ମହାଯଶସ୍ବୀ ପୃଥୁ ରାଜା ନିଜ କୃତକର୍ମଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 79

ऊचुस्ते मुनयः सर्वे गुणान्दिव्यान्महात्मनः । सत्यवाञ्ज्ञानसंपन्नो बुद्धिमान्ख्यातविक्रमः

ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣମାନ କହିଲେ—ସେ ସତ୍ୟବାନ, ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ବିକ୍ରମରେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 80

सदा शूरो गुणग्राही पुण्यवांस्त्यागवान्गुणी । धार्मिकः सत्यवादी च यज्ञानां याजकोत्तमः

ସେ ସଦା ଶୂର, ଗୁଣଗ୍ରାହୀ, ପୁଣ୍ୟବାନ, ତ୍ୟାଗୀ ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ। ସେ ଧାର୍ମିକ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଯାଜକ।

Verse 81

प्रियवाक्सत्यवादी च धान्यवान्धनवान्गुणी । गुणज्ञः सगुणग्राही धर्मज्ञः सत्यवत्सलः

ସେ ପ୍ରିୟବାକ୍ୟ କହେ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ; ଧାନ୍ୟସମୃଦ୍ଧ, ଧନସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଗୁଣୀ। ସେ ଗୁଣଜ୍ଞ, ସଦ୍ଗୁଣଗ୍ରାହୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟପ୍ରେମୀ।

Verse 82

सर्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मण्यो वेदवित्सुधीः । प्रज्ञावान्सुस्वरश्चैव वेदवेदांगपारगः

ସେ ସର୍ବଗାମୀ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞ; ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ବେଦବିଦ୍ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ। ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ମଧୁରସ୍ୱର ଏବଂ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।

Verse 83

धाता गोप्ता प्रजानां स विजयी समरांगणे । राजसूयादिकानां तु यज्ञानां राजसत्तमः

ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଧାତା (ପାଳକ) ଓ ଗୋପ୍ତା (ରକ୍ଷକ); ସମରାଙ୍ଗଣରେ ବିଜୟୀ। ରାଜସୂୟ ଆଦି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେ ରାଜମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 84

आहर्ता भूतले चैकः सर्वधर्मसमन्वितः । एते गुणा अस्य चांगे भविष्यंति महात्मनः

ଭୂତଳରେ ସେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନେତା ହେବ, ସର୍ବ ଧର୍ମଗୁଣରେ ସମନ୍ୱିତ। ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗେଅଙ୍ଗେ ଏହି ଗୁଣମାନେ ପ୍ରକଟିତ ହେବେ।

Verse 85

ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु कुर्वाणौ सूतमागधौ । गुणैश्चैव भविष्यैश्च स्तोत्रं तस्य महात्मनः

ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟୁକ୍ତ ସେଇ ଦୁଇଜଣ—ସୂତ ଓ ମାଗଧ—ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ତୋତ୍ର ରଚୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ କୀର୍ତ୍ତିକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।

Verse 86

तदा प्रभृति वै लोकास्तवैस्तुष्टा महामते । पुरतश्च भविष्यंति दातारः स्तावनैर्गुणैः

ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ମହାମତେ, ତୁମ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିବେ; ତୁମ ଗୁଣସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଦାତା ହେବେ।

Verse 87

ततः प्रभृति लोकेस्मिन्स्तवेषु द्विजसत्तमाः । आशीर्वादाः प्रयुज्यंते तेषां द्रविणमुत्तमम्

ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଲୋକରେ ସ୍ତବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶୀର୍ବାଦବାଣୀ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେମାନେ ତାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ ହୁଏ।

Verse 88

सूताय मागधायैव बंदिने च महोदयम् । चारणाय ततः प्रादात्तैलंगं देशमुत्तमम्

ତାପରେ ସେ ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀ (ଭାଟ)ଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧ ମହୋଦୟ ପ୍ରଦେଶ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ଚାରଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ତୈଲଙ୍ଗ ଦେଶ (ତେଲିଙ୍ଗ) ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 89

पृथुः प्रसादाद्धर्मात्मा हैहयं देशमेव च । रेवातीरे पुरं कृत्वा स्वनाम्ना नृपनंदनः

ଧର୍ମାତ୍ମା ପୃଥୁ ଅନୁଗ୍ରହରେ ହୈହୟ ଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ; ଏବଂ ନୃପନନ୍ଦନ ରେବା ତଟରେ ଏକ ପୁର ନିର୍ମାଣ କରି ତାହାକୁ ନିଜ ନାମରେ ନାମିତ କଲେ।

Verse 90

ब्राह्मणेभ्यो द्विजश्रेष्ठ यजन्दाता पृथुः पुरा । सर्वज्ञं सर्वदातारं धर्मवीर्यं नरोत्तमम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୁରାତନ କାଳରେ ଯଜ୍ଞ କରି ଦାନଦାତା ରାଜା ପୃଥୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସତ୍କାର କଲେ—ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଦାତା, ଧର୍ମବୀର୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ନରୋତ୍ତମ।

Verse 91

तं ददृशुः प्रजाः सर्वा मुनयश्च तपोमलाः । ऊचुः परस्परं पुण्या एष राजा महामतिः

ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ। ସେହି ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ପରସ୍ପର କହିଲେ—“ଏହି ରାଜା ମହାମତି।”

Verse 92

देवादीनां वृत्तिदाता अस्माकं च विशेषतः । प्रजानां पालकश्चैव वृत्तिदो हि भविष्यति

ସେ ଦେବତାଦିଙ୍କର ଜୀବିକାଦାତା ହେବେ, ବିଶେଷତଃ ଆମର। ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପାଳକ ହେବେ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ପୋଷଣଦାତା ହେବେ।

Verse 93

इयं धात्री महाप्राज्ञा उप्तं बीजं पुरा किल । जीवनार्थं प्रजाभिस्तु ग्रासयित्वा स्थिराभवत्

ଏହି ଧାତ୍ରୀ—ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ପୃଥିବୀ—କୁହାଯାଏ ଯେ ପୁରା କେବେ ଉପ୍ତ ବୀଜକୁ ଗ୍ରାସ କରିଥିଲା; ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଜୀବନାର୍ଥେ ସେ ସ୍ଥିର ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇଗଲା।

Verse 94

ततः पृथुं द्विजश्रेष्ठ प्रजाः समभिदुद्रुवुः । विधत्स्वेति सुवृत्तिं नो मुनीनां वचनं तदा

ତେବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାମାନେ ପୃଥୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଧାଇଁଗଲେ। ସେତେବେଳେ ମୁନିମାନଙ୍କ ବଚନ ଥିଲା—“ଆମ ପାଇଁ ସୁବୃତ୍ତି (ସଦ୍ଜୀବିକା ଓ ସୁସଂଗଠିତ ଜୀବନ) ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।”

Verse 95

ग्रासयित्वा तदान्नानि पृथ्वी जाता सुनिश्चला । भयं प्रजानां सुमहत्स दृष्ट्वा राजसत्तमः

ଅନ୍ନଧାନ୍ୟ ଗ୍ରସିତ ହେବା ପରେ ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଗଲା। ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ମହାଭୟ ଦେଖି ସେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 96

महर्षिवचनात्सोपि प्रगृह्य सशरं धनुः । अभ्यधावत वेगेन पृथ्वीं क्रुद्धो नराधिपः

ମହର୍ଷିଙ୍କ ବଚନରେ ସେ ମଧ୍ୟ ବାଣସହିତ ଧନୁଷ ଧରିଲେ। କ୍ରୋଧିତ ନରାଧିପ ଅତି ବେଗରେ ପୃଥିବୀ ଦିଗକୁ ଧାଇଲେ।

Verse 97

कौंजरं रूपमास्थाय भयात्तस्य तु मेदिनी । वनेषु दुर्गदेशेषु गुप्ता भूत्वा चचार सा

ତାଙ୍କ ଭୟରେ ମେଦିନୀ (ପୃଥିବୀ) ହାତୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବନ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଲୁଚି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 98

न पश्यति महाप्राज्ञः कुरूपं द्विजसत्तमाः । आचचक्षुर्महाप्राज्ञं कुंजरं रूपमास्थिता

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ କୁରୂପତା ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ସେଇ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କୁ ହାତୀର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାବେ ଦେଖିଲେ।

Verse 99

ततः कुंजररूपांतामभिदुद्राव पार्थिवः । ताड्यमाना च सा तेन निशितैर्मार्गणैस्ततः

ତାପରେ ରାଜା ହାତୀର ରୂପରେ ଥିବା ସେଇ (ପୃଥିବୀ) ଉପରେ ଧାଇଲେ। ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ (ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲା)।

Verse 100

हरिरूपं समास्थाय पलायनपराभवत् । हरेरूपं समास्थाय अभिदुद्राव पार्थिवः

ହରିରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ପଳାୟନର ଆବେଗରେ ପରାଜିତ ହେଲା; ରାଜା ମଧ୍ୟ ହରିରୂପ ଧାରଣ କରି ତାହାକୁ ଧାଉଁଥିଲେ।

Verse 101

सोतिक्रुद्धो महाप्राज्ञो रोषारुणसुलोचनः । सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैराजघान स मेदिनीम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ—ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ସୁନୟନ—ତେବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନିଶିତ ବାଣଦ୍ୱାରା ମେଦିନୀ (ପୃଥିବୀ)କୁ ଆଘାତ କଲା।

Verse 102

आकुलव्याकुला जाता बाणाघातहता तदा । माहिषं रूपमास्थाय पलायनपराभवत्

ତେବେ ବାଣାଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକୁଳ-ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା; ମହିଷରୂପ ଧାରଣ କରି ପଳାୟନରେ ମନ ଲଗାଇଲା।

Verse 103

अभ्यधावत वेगेन बाणपाणिर्धनुर्धरः । सा गौर्भूत्वा द्विजश्रेष्ठा स्वर्गमेव गता ध्रुवम्

ବାଣ ହାତରେ ଧରି ଧନୁର୍ଧର ବେଗରେ ଧାଇଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗୋରୂପ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ଏକାକୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା।

Verse 104

ब्रह्मणः शरणं प्राप्ता विष्णोश्चैव महात्मनः । रुद्रादीनां च देवानां त्राणस्थानं न विंदति

ବ୍ରହ୍ମା, ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ ମଧ୍ୟ (କେବେ କେବେ) ସତ୍ୟ ତ୍ରାଣସ୍ଥାନ, ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ, ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 105

अलभंती भृशं त्राणं वैन्यमेवान्वविंदत । तस्य पार्श्वं पुनः प्राप्ता बाणघातसमाकुला

ଫଳଦାୟକ ରକ୍ଷା ନ ପାଇ ସେ ବୈନ୍ୟ (ପୃଥୁ)ଙ୍କ ଶରଣ ନେଲା। ବାଣଘାତରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ପୁନଃ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 106

बद्धांजलिपुटाभूत्वा तं पृथुं वाक्यमब्रवीत् । त्राहित्राहीति राजेंद्र सा राजानमभाषत

ହାତ ଯୋଡ଼ି ସେ ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କୁ କହିଲା—“ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!” ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏଭଳି ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 107

अहं धात्री महाभाग सर्वाधारा वसुंधरा । निहतायां मयि नृप निहतं लोकसप्तकम्

ହେ ମହାଭାଗ! ମୁଁ ଧାତ୍ରୀ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବସୁନ୍ଧରା, ସର୍ବାଧାର। ହେ ନୃପ, ମୋତେ ହତ କଲେ ସପ୍ତଲୋକ ମଧ୍ୟ ହତ ହୁଏ।

Verse 108

कृतांजलिपुटा भूत्वा पूज्या लोकैस्त्रिभिः सदा । उवाच चैनं राजानमवध्या स्त्री सदा नृप

ହାତ ଯୋଡ଼ି, ତ୍ରିଲୋକରେ ସଦା ପୂଜ୍ୟା ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ନୃପ, ସ୍ତ୍ରୀ ସଦା ଅବଧ୍ୟ; ତାକୁ ହାନି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।”

Verse 109

स्त्रीणां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः । गवां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः

ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ କହିଛନ୍ତି—ସ୍ତ୍ରୀବଧ ମହାପାପ; ଏବଂ ଗୋବଧ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ—ଏହିପରି ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି।

Verse 110

मया विना महाराज कथं धारयसे प्रजाः । अहं यदास्थिरा राजंस्तदा लोकाश्चराचराः

ହେ ମହାରାଜ! ମୋ ବିନା ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କିପରି ଧାରଣ କରିବ? ହେ ରାଜନ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଚରାଚର ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 111

स्थिरत्वं यांति ते सर्वे स्थिरीभूता यदा ह्यहम् । मां विना तु इमे लोका विनश्येयुश्चराचराः

ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏ ସମସ୍ତେ ସ୍ଥିରତା ପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୋ ବିନା ଏହି ଚରାଚର ଲୋକମାନେ ନଶିଯିବେ।

Verse 112

ततः प्रजा विनश्येयुर्मम नाशे समागते । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

ତେବେ ଯଦି ମୋର ନାଶ ଘଟେ, ପ୍ରଜାମାନେ ନଶିଯିବେ। ହେ ରାଜନ, ମୋ ବିନା ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କିପରି ଧାରଣ ଓ ରକ୍ଷା କରିବ?

Verse 113

मयि लोकाः स्थिरा राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मद्विनाशे विनश्येयुः प्रजाः सर्वा न संशयः

ହେ ରାଜନ, ଲୋକମାନେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର; ମୋ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହି ଜଗତ ଧାରିତ। ମୋର ବିନାଶ ହେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ନଶିଯିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 114

न मामर्हसि वै हंतुं श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणु देव वचो मम

ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ପୃଥିବୀପାଳ, ପ୍ରଜାନାଥ, ହେ ଦେବ! ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 115

उपायैश्च महाभाग सुसिद्धिं यांत्युपक्रमाः । समालोक्य ह्युपायं त्वं प्रजा येन धरिष्यति

ହେ ମହାଭାଗ! ଯଥାଯଥ ଉପାୟରେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ପାଉଥାଏ। ତେଣୁ ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ପ୍ରଜାର ଧାରଣ-ପାଳନ ହେବ, ତାହାକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ସେହି ଉପାୟରେ ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 116

मां हत्वा त्वं महाराज धारणे पालने सदा । पोषणे च महाप्राज्ञ मद्विना हि कथं नृप

ହେ ମହାରାଜ! ମୋତେ ହତ୍ୟା କରି ତୁମେ ସଦା ରାଜ୍ୟର ଧାରଣ, ପାଳନ ଓ ପୋଷଣ କିପରି କରିବ? ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ନୃପ, ମୋ ବିନା ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ?

Verse 117

धरिष्यसि प्रजां चेमां कोपं यच्छ त्वमात्मनः । अन्नमयी भविष्यामि धरिष्यामि प्रजामिमाम्

ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଜାକୁ ଧାରଣ କରିବ—ନିଜ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର। ମୁଁ ଅନ୍ନମୟୀ (ଅନ୍ନସମୃଦ୍ଧ) ହୋଇ ଏହି ପ୍ରଜାକୁ ଧାରଣ କରିବି।

Verse 118

अहं नारी अवध्या च प्रायश्चित्ती भविष्यसि । अवध्यां तु स्त्रियं प्राहुस्तिर्यग्योनिगतामपि

ମୁଁ ନାରୀ, ତେଣୁ ଅବଧ୍ୟ; ତୁମେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ଭାଗୀ ହେବ। ସ୍ତ୍ରୀ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି କୁହନ୍ତି—ସେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 119

विचार्यैवं महाराज न धर्मं त्यक्तुमर्हसि । एवं नानाविधैर्वाक्यैरुक्तो धात्र्या नराधिपः

ହେ ମହାରାଜ! ଏଭଳି ବିଚାର କରି ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି ନାନା ପ୍ରକାର ବାକ୍ୟରେ ଧାତ୍ରୀ (ଧାଇ/ପରିଚାରିକା) ନରାଧିପଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 120

कोपमेनं महाराज त्यज दारुणमेव हि । प्रसन्ने त्वयि राजेंद्र तदा स्वस्था भवाम्यहम्

ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ । ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ହିଁ ମୁଁ ସୁସ୍ଥ ଓ ଶାନ୍ତ ହେବି ।

Verse 121

एवमुक्तस्तया राजा पृथुर्वैन्यः प्रजापतिः । तामुवाच महाभागां धरित्रीं द्विजसत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ସେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ରାଜା ପୃଥୁ ସେହି ମହାଭାଗା ପୃଥିବୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।