
The Royal Consecration (Cosmic Appointments and Directional Guardians)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରାଜସତ୍ତାର ପବିତ୍ର ନୀତି ଓ ସୃଷ୍ଟି-ଶାସନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ବେନପୁତ୍ର ପୃଥୁ ସର୍ବଭୌମ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଧିକାର-ନିଯୁକ୍ତି କରି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୁସଂଗଠିତ କରନ୍ତି। ସୋମ, ବରୁଣ, କୁବେର, ଦକ୍ଷ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଯମ ନିଜ-ନିଜ ବିଭାଗର ରାଜତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି; ଶିବ ଭୂତଗଣାଦିଙ୍କ ଅଧିପତି ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ହିମବାନ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସାଗର ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ ଅନୁପମ ତୀର୍ଥରାଜ ଭାବେ ଘୋଷିତ। ଚିତ୍ରରଥ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ, ବାସୁକି ଓ ତକ୍ଷକ ନାଗମାନଙ୍କ, ଐରାବତ ହାତୀମାନଙ୍କ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ, ଗରୁଡ଼ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ, ସିଂହ ମୃଗମାନଙ୍କ, ବୃଷଭ ଗୋବଂଶର, ଏବଂ ପ୍ଲକ୍ଷ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ନାମସହ ନିଯୁକ୍ତ କରି ଦିଗ୍ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଫଳଶ୍ରୁତି—ଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶୁଣିଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଲୋକେ ସୌଭାଗ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧି, ସର୍ବମଙ୍ଗଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ଏହି ଉପଦେଶ ‘ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର’ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
सूत उवाच । स प्रभुः सर्वलोकेशो ह्यभिषिच्य ततो नृपम् । पृथुं वेनस्य तनयं सर्वराज्ये महाप्रभुम्
ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସର୍ବଲୋକେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ୱେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟର ମହାଶାସକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
Verse 2
महाबाहुं महाकायं यथेंद्रं च सुरेश्वरम् । क्रमेणापि ततो ब्रह्मा राज्यानि च विचार्य वै
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରମେ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରି, ସେହି ମହାବାହୁ ମହାକାୟ ବୀରଙ୍କୁ ଦେବେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଦେଖିଲେ।
Verse 3
यद्यस्यापि भवेद्योग्यं दातुं तदुपचक्रमे । वृक्षाणां ब्राह्मणानां च ग्रहर्क्षाणां तथैव च
ଯେଉଁଜଣ ଯାହା ଦାନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେ ତାହାର ଦାନକର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରୁ—ବିଶେଷତଃ ବୃକ୍ଷ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ।
Verse 4
सोमं राज्ये सोभ्यषिंचत्तपसां च महामतिः । धर्माणां धर्मयज्ञानां पुण्यानां पुण्यतेजसाम्
ସେହି ମହାମତି ସୋମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟପଦରେ ଅଭିଷେକ କଲେ—ତପସ୍ତେଜ, ଧର୍ମ ଓ ଧର୍ମଯଜ୍ଞର ତେଜ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୋମଙ୍କୁ।
Verse 5
अपां मध्ये तथा देवं तीर्थानां हि तथैव च । वरुणं सोभिषिच्यैव रत्नानां च द्विजोत्तम
ଏବଂ ଜଳମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଅଧିଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ କଲେ; ତଥା, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ କଲେ।
Verse 6
अन्येषां सर्वयक्षाणां राज्ये वैश्रवणं पुनः । विष्णुमेव महाप्राज्ञमादित्यानां पितामहः
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପୁନଃ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ହିଁ ଅଧିପତି; ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ପିତାମହ ଭାବେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି।
Verse 7
राज्ये संस्थापयामास जनता हितहेतवे । सर्वेषामेव पुण्यानां दक्षमेव प्रजापतिम्
ଜନହିତ ପାଇଁ ସେମାନେ ରାଜ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ—ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ସମର୍ଥ ଦକ୍ଷ ହିଁ।
Verse 8
समर्थं सर्वधर्मज्ञं प्रजापतिगणेश्वरम् । प्रह्रादं सर्वधर्मज्ञं स हि राज्ये न्यरूपयत्
ସେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ—ସମର୍ଥ, ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ, ପ୍ରଜାପତିଗଣଙ୍କ ଅଧୀଶ୍ୱର—ସେହି ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞଙ୍କୁ ହିଁ ରାଜ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
Verse 9
दैत्यानां दानवानां च विष्णुतेजः समन्वितम् । यमं वैवस्वतं धर्मं पैत्र्ये राज्येभिषिच्य च
ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଶାସନ ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁତେଜରେ ସମନ୍ୱିତ ଯମ ବୈବସ୍ୱତ—ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ—ଙ୍କୁ ପୈତୃରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା।
Verse 10
यक्षराक्षसभूतानां पिशाचोरगसर्पिणाम् । योगिनीनां च सर्वासां वैतालानां महात्मनाम्
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଭୂତମାନଙ୍କର; ପିଶାଚ, ଉରଗ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କର; ସମସ୍ତ ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କର; ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବୈତାଳମାନଙ୍କର (ବିଷୟ)।
Verse 11
कंकालानां हि सर्वेषां कूष्मांडानां तथैव च । पार्थिवानां च सर्वेषां गिरिशं शूलपाणिनम्
ସମସ୍ତ କଙ୍କାଳ, ସମସ୍ତ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାର୍ଥିବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅଧିପତି ଗିରୀଶ—ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ।
Verse 12
पर्वतानां हि सर्वेषां हिमवंतं महागिरिम् । नदीनां च तडागानां वापिकानां तथैव च
ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଗିରି ହିମବାନ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ନଦୀ, ତଡାଗ ଓ ବାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ (ସେହିପରି ପ୍ରଧାନ)।
Verse 13
कुंडानां कूपराज्ये हि दिव्येषु च सुरेश्वरः । सागरं स्थापितं पुण्यं सर्वतीर्थमनुत्तमम्
କୁଣ୍ଡ ଓ କୂପମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ, ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦେବେଶ୍ୱର ପୁଣ୍ୟ ‘ସାଗର’ ସ୍ଥାପନ କଲେ—ଯାହା ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ।
Verse 14
गंधर्वाणां तु सर्वेषां राज्ये पुण्ये तथैव च । चित्ररथं ततो ब्रह्मा अभिषिच्य सुरेश्वरः
ତତ୍ପରେ ଦେବେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଧର୍ମମୟ ରାଜ୍ୟରେ ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଭିଷେକ କଲେ।
Verse 15
नागानां पुण्यवीर्याणां वासुकिं च चतुर्मुखः । सर्पाणां तु तथा राज्ये अभिषिच्य स तक्षकम्
ତତ୍ପରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣ୍ୟବୀର୍ୟ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସୁକିଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବଂ ସର୍ପମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସେହିପରି ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
Verse 16
वारणानां ततो राज्ये ऐरावणमसिंचत । अश्वानां चैव सर्वेषामुच्चैःश्रवसमेव च
ତାପରେ ହାତୀମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସେ ଐରାବତଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ।
Verse 17
पक्षिणां चैव सर्वेषां वैनतेयमथापि सः । मृगाणां च ततो राज्ये ब्रह्मा सिंहमथादिशत्
ଏବଂ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ)ଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ; ତଥା ମୃଗମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ସିଂହଙ୍କୁ ଅଧିପତି ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।
Verse 18
गोवृषं तु गवां मध्ये अभिषिच्य प्रजापतिः । वनस्पतीनां सर्वेषां प्लक्षमेव पितामहः
ପ୍ରଜାପତି ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋବୃଷଭଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବଂ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ବନସ୍ପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ପ୍ଲକ୍ଷକୁ ପ୍ରଧାନ କଲେ।
Verse 19
एवं राज्यानि सर्वाणि संस्थाप्य च पितामहः । दिशापालांस्ततो ब्रह्मा स्थापयामास सत्तमः
ଏପରି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରି ପିତାମହ—ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ବ୍ରହ୍ମା ପରେ ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 20
वैराजस्य तथा पुत्रं पूर्वस्यां दिशि सत्तमः । सुधन्वानं दिशःपालं राजानं सोभ्यषिंचत
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ ବୈରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁଧନ୍ୱାଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରାଜା ଏବଂ ଦିଗ୍ପାଳ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
Verse 21
दक्षिणस्यां महात्मानं कर्दमस्य प्रजापतेः । पुत्रं शंखपदं नाम राजानं सोभ्यषिंचत
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସେ ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦମଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ଶଙ୍ଖପଦଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
Verse 22
पश्चिमायां तथा ब्रह्मा वरुणस्य प्रजापतेः । पुत्रं च पुष्करं नाम सोऽभ्यषिंचत्प्रजापतिः
ସେହିପରି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଷ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି ପଦରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
Verse 23
उत्तरस्यां दिशि ब्रह्म नलकूबरमेव च । एवं चैवाभ्यषिंचच्च दिक्पालान्समहौजसः
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସେ ନଲକୂବରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏଭଳି ସେ ମହାବଳୀ ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଭିଷେକ କଲେ।
Verse 24
यैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना । यथाप्रदेशमद्यापि धर्मेण प्रतिपाल्यते
ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ—ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ନଗରସହିତ—ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଅନୁସାରେ ଧର୍ମରେ ପାଳିତ ଓ ଶାସିତ ହେଉଛି।
Verse 25
पृथुश्चैवं महाभागः सोभिषिक्तो नराधिपः । राजसूयादिभिः सर्वैरभिषिक्तो महामखैः
ଏଭଳି ମହାଭାଗ ପୃଥୁ ନରାଧିପ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ; ରାଜସୂୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ମହାମଖ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବିଧିବତ୍ ଅଭିଷେକ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
Verse 26
विधिना वेददृष्टेन राजराज्ये महीपतिः । चाक्षुषे नाम्नि संपुण्ये अतीते च महौजसि
ବେଦଦୃଷ୍ଟ ବିଧିଅନୁସାରେ ମହୀପତି ନିଜ ରାଜରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ; ଏବଂ ‘ଚାକ୍ଷୁଷ’ ନାମକ ପରମପୁଣ୍ୟମୟ, ଅତୀତ ମହୌଜସ୍ୱୀ କାଳରେ ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।
Verse 27
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । राज्याभिषेकोनाम सप्तविंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍-ସହସ୍ର-ସଂହିତାର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ‘ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ’ ନାମକ ସପ୍ତବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 28
विस्तरं चापि व्याख्यास्ये पृथोश्चैव महात्मनः । यदि मामेव विप्रेन्द्र शुश्रूषसि अतंद्रितः
ମହାତ୍ମା ପୃଥୁଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ଅତନ୍ଦ୍ରିତ ହୋଇ କେବଳ ମୋ କଥାକୁ ଶ୍ରବଣ-ସେବା କର।
Verse 29
एतदेवमधिष्ठानं महत्पुण्यं प्रकीर्तितम् । सर्वेष्वेव पुराणेषु एतद्धि निश्चितं सदा
ଏହିପରି ଏହି ଅଧିଷ୍ଠାନ ମହାପୁଣ୍ୟକର ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ; ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ସଦା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
Verse 30
पुण्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्गवासकरं शुभम् । धन्यं पवित्रमायुष्यं पुत्रदं वृद्धिदायकम्
ଏହା ପୁଣ୍ୟକର, ଯଶଦାୟକ ଓ ଆୟୁବର୍ଦ୍ଧକ; ଶୁଭ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗବାସର କାରଣ। ଧନ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରକର, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଏ, ପୁତ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
Verse 31
यः शृणोति नरो भक्त्या भावध्यानसमन्वितः । अश्वमेधफलं तस्य जायते नात्र संशयः
ଯେ ନର ଭକ୍ତିସହିତ, ଭାବଧ୍ୟାନ ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଏହା ଶୁଣେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।