Adhyaya 22

Verse 1

व्यास उवाच । प्रश्नमेकं महाभाग करिष्ये सांप्रतं वद । त्वयैव पूर्वमुक्तं हि सुव्रतं च प्रतीश्वरम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ, ଏବେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି; କହ। କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ନିଜେ ‘ସୁବ୍ରତ’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଓ ପରମେଶ୍ୱର-ଭକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିଥିଲ।

Verse 2

पूर्वाभ्यासेन संध्यायन्नारायणमनामयम् । कस्यां ज्ञात्यां समुत्पन्नः सुव्रतः पूर्वजन्मनि

ପୂର୍ବାଭ୍ୟାସର ବଳରେ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ନିରାମୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସୁବ୍ରତ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିଲା?

Verse 3

तन्मे त्वं सांप्रतं ब्रूहि कथमाराधितो हरिः । अनेनापि स देवेश कोयं पुण्यसमाविलः

ଏହେତୁ ଏବେ ମୋତେ କହ—ହରିଙ୍କ ଆରାଧନା କିପରି କରାଗଲା? ଏବଂ ଏହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦେବେଶ୍ୱର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କେଉଁ ବିଷୟ ପୁଣ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ?

Verse 4

ब्रह्मोवाच । वैदिशे नगरे पुण्ये सर्वऋद्धिसमाकुले । तत्र राजा महातेजा ऋतध्वजसुतो बली

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଋଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟ ବୈଦିଶା ନଗରରେ ଋତଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଓ ବଳବାନ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 5

तस्यात्मजो महाप्राज्ञो रुक्मभूषणविश्रुतः । संध्यावली तस्य भार्या धर्मपत्नी यशस्विनी

ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଥିଲେ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ—ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ସଦ୍ଗୁଣମୟୀ ଓ ଯଶସ୍ବିନୀ ଥିଲେ।

Verse 6

तस्यां पुत्रं समुत्पाद्य स आत्मसदृशं ततः । तस्य धर्मांगदं नाम चकार नृपनंदनः

ସେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ନିଜ ସଦୃଶ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇଲେ। ପରେ ସେ ନୃପନନ୍ଦନ ଶିଶୁଟିର ନାମ ‘ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ’ ରଖିଲେ।

Verse 7

सर्वलक्षणसंपन्नः पितृभक्तिपरायणः । रुक्मांगदस्य तनयो योयं भगवतां वरः

ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ପିତୃଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ। ଏହି ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।

Verse 8

पितुः सौख्याय येनापि मोहिन्यै तु शिरो ददे । वैष्णवेन च धर्मेण पितृभक्त्या तु तस्य हि

ପିତାଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ସେ ମୋହିନୀଙ୍କୁ ନିଜ ଶିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନ କଲେ; ଏହା ତାଙ୍କର ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଓ ପିତୃଭକ୍ତିର ଫଳ ଥିଲା।

Verse 9

सुप्रसन्नो हृषीकेशः सकायो वैष्णवं पदम् । नीतस्तु सर्वधर्मज्ञो वैष्णवः सात्वतां वरः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଷୀକେଶ (ବିଷ୍ଣୁ) ତାଙ୍କୁ ଦେହସହିତ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ନେଇଗଲେ। ସେ ବୈଷ୍ଣବ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।

Verse 10

धर्मांगदो महाप्राज्ञः प्रज्ञाज्ञानविशारदः । तत्रस्थो वै महाप्राज्ञो धर्मोसौ धर्मभूषणः

ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ବିବେକଶୀଳ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା-ଜ୍ଞାନରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଧର୍ମଭୂଷଣ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଧର୍ମ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 11

दिव्यान्मनोनुगान्भोगान्मोदमानः प्रभुंजति । पूर्णे युगसहस्रांते धर्मो वै धर्मभूषणः

ସେ ଆନନ୍ଦରେ ମନୋନୁକୂଳ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ। ସହସ୍ର ଯୁଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଧର୍ମଭୂଷଣ ଧର୍ମ ହିଁ ପ୍ରବଳ ରହେ।

Verse 12

तस्मात्पदात्परिभ्रष्टो विष्णोश्चैव प्रसादतः । सुव्रतो नाम मेधावी सुमनानंदवर्द्धनः

ସେହି ପଦରୁ ପତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ‘ସୁବ୍ରତ’ ନାମକ ଏକ ମେଧାବୀ ପୁରୁଷ ହେଲେ, ଯିଏ ସୁମନାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିଲେ।

Verse 13

सोमशर्मस्य तनयः श्रेष्ठो भगवतां वरः । तपश्चचार मेधावी विष्णुध्यानपरोभवत्

ସେ ସୋମଶର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ମେଧାବୀ ତପ କଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 14

कामक्रोधादिकान्दोषान्परित्यज्य द्विजोत्तमः । संयम्यचैन्द्रियं वर्गं तपस्तेपे निरंतरम्

କାମ କ୍ରୋଧାଦି ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବର୍ଗକୁ ସଂଯମ କରି ନିରନ୍ତର ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 15

वैडूर्यपर्वतश्रेष्ठे सिद्धेश्वरस्य सन्निधौ । एकीकृत्य मनश्चायं संयोज्य विष्णुना सह

ବୈଡୂର୍ୟ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ସେ ନିଜକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର କଲେ।

Verse 16

एवं वर्षशतं स्थित्वा ध्यानेनास्य महात्मनः । सुप्रसन्नो जगन्नाथः शंखचक्रगदाधरः

ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଶତବର୍ଷ ଅବସ୍ଥିତ ହେବା ପରେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 17

तस्मै वरं ददावन्यं सलक्ष्म्या सह केशवः । भोभोः सुव्रत धर्मात्मन्बुध्यस्व विबुधांवर

ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସହ କେଶବ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର ଦେଇ କହିଲେ—“ଭୋ ଭୋ! ହେ ସୁବ୍ରତ, ହେ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍, ହେ ବୁଧମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ।”

Verse 18

वरं वरय भद्रं ते कृष्णोऽहं ते समागतः । एवमाकर्ण्य मेधावी विष्णोर्वाक्यमनुत्तमम्

“ବର ଚାହ, ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ତୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମେଧାବୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 19

हर्षेण महताविष्टो दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । बद्धांजलिपुटो भूत्वा प्रणाममकरोत्तदा

ମହା ହର୍ଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କରଯୋଡି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 20

सुव्रत उवाच । संसारसागरमतीव महासुदुःखजालोर्मिभिर्विविधमोहचयैस्तरंगैः । संपूर्णमस्ति निजदोषगुणैस्तु प्राप्तस्तस्मात्समुद्धर जनार्दनमाशुदीनम्

ସୁବ୍ରତ କହିଲା—ଏହି ସଂସାର-ସାଗର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାଦୁଃଖର ଜାଲରୂପ ତରଙ୍ଗ ଓ ନାନାବିଧ ମୋହସମୂହର ଢେଉରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ନିଜ ଦୋଷ-ଗୁଣ ହେତୁ ମୁଁ ଏଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବଦ୍ଧ; ତେଣୁ ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଏହି ଦୀନକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କର।

Verse 21

कर्मांबुदे महति गर्जतिवर्षतीव विद्युल्लतोल्लसतिपातकसंचयैर्मे । मोहांधकारपटलैर्मम नास्ति दृष्टिर्दीनस्य तस्य मधुसूदन देहि हस्तम्

ମୋ କର୍ମରୂପ ମହାମେଘ ଗର୍ଜି ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା କରୁଛି; ମୋ ପାପସଞ୍ଚୟ ହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକୁଛି। ମୋହାନ୍ଧକାରର ପଟଳରେ ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ। ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଦୀନକୁ ତୁମ ହସ୍ତ ଦିଅ।

Verse 22

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे ऐंद्रे सुव्रतो । पाख्यानंनाम द्वाविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ପଦ୍ମପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍-ସହସ୍ରସଂହିତାର ଭୂମିଖଣ୍ଡର ଐନ୍ଦ୍ର ପ୍ରକରଣରେ ‘ସୁବ୍ରତାଖ୍ୟାନ’ ନାମକ ବାଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 23

संसारवृक्षमतिजीर्णमपीह उच्चं मायासुकंदकरुणा बहुदुःखशाखम् । जायादिसंगच्छदनं फलितं मुरारे तत्राधिरूढपतितं भगवन्हि रक्ष

ହେ ମୁରାରି! ଏହି ସଂସାରବୃକ୍ଷ ଏଠାରେ ଅତିଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ; ମାୟା ତାହାର କାଣ୍ଡ, ଏବଂ କରୁଣ ଅନେକ ଦୁଃଖଶାଖା ତାହାରେ ଅଛି। ଜାୟା ଆଦି ଆସକ୍ତି ତାହାର ଛାୟାମଣ୍ଡଳ, ଏବଂ ସେ ଫଳିତ ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ତାହାରେ ଚଢ଼ି ପଡ଼ିଛି—ହେ ଭଗବାନ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 24

दुःखानलैर्विविधमोहमयैः सुधूमैः शोकैर्वियोगमरणांतिक सन्निभैश्च । दग्धोस्मि कृष्ण सततं मम देहि मोक्षं ज्ञानांबुदैः समभिषिंच सदैव मां त्वम्

ହେ କୃଷ୍ଣ! ନାନାପ୍ରକାର ମୋହରୂପ ଘନ ଧୂଆଁରେ ଢାକା ଦୁଃଖାଗ୍ନି ଓ ବିୟୋଗ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନିକଟ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଶୋକମାନେ ମୋତେ ସଦା ଦହୁଛନ୍ତି। ମୋତେ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନମେଘବର୍ଷାରେ ସଦା ମୋତେ ଅଭିଷିକ୍ତ କର।

Verse 25

घोरांधकारपटले महतीव गर्ते संसारनाम्निपतितं सततं हि कृष्ण । त्वं सत्कृपो मम हि दीनभयातुरस्य तस्माद्विरज्यशरणं तव आगतोस्मि

ହେ କୃଷ୍ଣ! ଘୋର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକା ବିଶାଳ ଗର୍ତ୍ତ ପରି ‘ସଂସାର’ ନାମକ ଜଗତରେ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ପତିତ ହୋଇଛି। ଦୀନ ଓ ଭୟାତୁର ମୋ ପ୍ରତି ତୁମେ ସତ୍ୟ କୃପାଳୁ; ତେଣୁ ସବୁକିଛି ବିରଜି ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।

Verse 26

त्वामेव ये नियतमानसभावयुक्ता ध्यायंति ज्ञानमनसा पदवीं लभंते । नत्वैव पादयुगलं च महासुपुण्यं यद्देवकिन्नरगणाः परिचिंतयंति

ଯେମାନେ ନିୟତ ମନୋଭାବ ସହ ଜ୍ଞାନଦୀପ୍ତ ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଦବୀ ପାଆନ୍ତି। ଏବଂ ଦେବ ଓ କିନ୍ନରଗଣ ଯାହାକୁ ସଦା ପରିଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି ସେହି ଅତିପୁଣ୍ୟମୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ ତୁମ ପାଦଯୁଗଳକୁ ନମସ୍କାର କରି ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 27

नान्यं वदामि न भजामि न चिंतयामि त्वत्पादपद्मयुगलं सततं नमामि । कामं त्वमेव मम पूरय मेद्य कृष्ण दूरेण यातु मम पातकसंचयस्ते

ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କହେନି, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଭଜେନି, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚିନ୍ତା କରେନି; ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପଦ୍ମପାଦଯୁଗଳକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ଶୁଦ୍ଧ କୃଷ୍ଣ! ମୋ ଇଚ୍ଛା ତୁମେ ଏକାଇ ପୂରଣ କର; ମୋ ପାପସଞ୍ଚୟ ମୋଠାରୁ ଦୂରକୁ ଯାଉ।

Verse 28

दासोस्मि देव तव किंकरजन्मजन्म त्वत्पादपद्मयुगलं सततं स्मरामि

ହେ ଦେବ! ମୁଁ ତୁମ ଦାସ, ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରେ ତୁମ କିଙ୍କର; ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପଦ୍ମପାଦଯୁଗଳକୁ ସ୍ମରଣ କରେ।

Verse 29

यदि कृष्ण प्रसन्नोसि देहि मे सुवरं प्रभो । मन्मातापितरौ कृष्ण सकायौ मंदिरे नय

ହେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଉତ୍ତମ ବର ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଦେହସହିତ ଆପଣଙ୍କ ଧାମକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 30

आत्मनश्च महादेव मयासह न संशयः । श्रीकृष्ण उवाच । एवं ते परमं कार्यं भविष्यति न संशयः

ହେ ମହାଦେବ! ଆପଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବଂ ମୋ ସହିତ ଥିବା ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ଏଭଳି ତୁମର ପରମ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 31

तस्य तुष्टो हृषीकेशो भक्त्या तस्य प्रतोषितः । प्रयातौ वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितौ

ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ହୃଷୀକେଶ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତେବେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଦାହ ଓ ପ୍ରଳୟରୁ ମୁକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 32

सुव्रतेन समं तौ द्वौ सुमना सोमशर्मकौ । यावत्कल्पद्वयं प्राप्तं तावत्स सुव्रतो द्विजः

ସେ ଦୁଇଜଣ—ସୁମନା ଓ ସୋମଶର୍ମା—ସୁବ୍ରତଙ୍କ ସମାନ ପଦରେ ରହିଲେ; ଦୁଇ କଳ୍ପ ଯେତେଦିନ ଥିଲା, ସେତେଦିନ ସେ ଦ୍ୱିଜ ସୁବ୍ରତ ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହିଲେ।

Verse 33

बुभुजे बुभुजे दिव्यांल्लोकांश्चैव महामते । देवकार्यार्थमत्रैव काश्यपस्य गृहं पुनः

ହେ ମହାମତେ! ସେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୋଗ କଲେ—ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗ କଲେ; ଏବଂ ପରେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନାର୍ଥେ ଏଠିଏ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଗୃହକୁ ପୁନଃ ଫେରିଆସିଲେ।

Verse 34

अवतीर्णो महाप्राज्ञो वचनात्तस्य चक्रिणः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते विष्णोश्चैव प्रसादतः

ସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୁରୁଷ ସେଇ ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଏବଂ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଐନ୍ଦ୍ର ପଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 35

वसुदत्तेति विख्यातः सर्वदेवैर्नमस्कृतः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते सांप्रतं वासवो दिवि

ସେ ‘ବସୁଦତ୍ତ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ; ଏବଂ ସେ ଏବେ ଦିବି ଵାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ହୋଇ ଐନ୍ଦ୍ର ପଦ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 36

एतत्ते सर्वमाख्यातं सृष्टिसंबंधकारणम् । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि यदेव परिपृच्छसि

ସୃଷ୍ଟିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାରଣତତ୍ତ୍ୱ ଏ ସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା; ଏବେ ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ସେହିଟିକୁ ଆହୁରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି କହିବି।

Verse 37

व्यास उवाच । धर्माङ्गदो महाप्राज्ञो रुक्माङ्गदसुतो बली । आद्ये कृतयुगे जातः सृष्टिकाले स वासवः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ବଳବାନ ଏବଂ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେ ଆଦ୍ୟ କୃତଯୁଗରେ ଜନ୍ମି, ସୃଷ୍ଟିକାଳେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ହେଲେ।

Verse 38

तत्कथं देवदेवेश अन्यो धर्माङ्गदो भुवि । अन्यो रुक्मांङ्गदो राजा किं चायं त्रिदशाधिपः

ତେବେ, ହେ ଦେବଦେବେଶ! ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ କିପରି? ଅନ୍ୟ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ ରାଜା କିପରି? ଏବଂ ଏହି ତ୍ରିଦଶାଧିପ (ଇନ୍ଦ୍ର) କିଏ?

Verse 39

एतन्मे संशयं जातं तद्भवान्वक्तुमर्हति । ब्रह्मोवाच । हंत ते कथयिष्यामि सर्वसंदेहनाशनम्

ମୋ ମନରେ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଛି; ଆପଣ ଏହା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ନାଶକ କଥା କହିବି।”

Verse 40

देवस्य लीलासृष्ट्यर्थे वर्तते द्विजसत्तम । यथा वाराश्च पक्षाश्च मासाश्च ऋतवो यथा

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଦେବଙ୍କ ଲୀଳା-ସୃଷ୍ଟିର ନିମିତ୍ତରେ ଚାଲେ—ଯେପରି ଦିନ, ପକ୍ଷ, ମାସ ଓ ଋତୁ କ୍ରମେ ଗତି କରେ।

Verse 41

संवत्सराश्च मनवस्तथा यांति युगाः पुनः । पश्चात्कल्पः समायाति व्रजाम्येवं जनार्दनम्

ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଗତି କରେ, ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଗତି କରନ୍ତି; ଯୁଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ଯଥାକାଳେ କଳ୍ପ ଆସେ—ଏଭଳି ମୁଁ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଏ।

Verse 42

अहमेव महाप्राज्ञ मयि यांति चराचराः । पुनः सृजति योगात्मा पूर्ववद्विश्वमेव हि

ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମୁଁ ହିଁ ପରମ ଆଧାର; ଚରାଚର ସମସ୍ତେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ଯୋଗାତ୍ମା (ପରମାତ୍ମା) ପୂର୍ବବତ୍ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

Verse 43

पुनरहं पुनर्वेदाः पुनस्ते देवता द्विजाः । तथा भूपाश्च ते सर्वे स्वचरित्रसमाविलाः

ପୁନଃପୁନଃ—ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଦେବତାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ (ପୁନର୍ବାର ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି)। ସେପରି ସେହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଚରିତ୍ରକଥାରେ ଲୀନ ରହନ୍ତି।

Verse 44

प्रभवंति महाभाग विद्वांस्तत्र न मुह्यति । पूर्वकल्पे महाभागो यथा रुक्मांगदो नृपः

ହେ ମହାଭାଗ! କର୍ମଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ପୁରୁଷ ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୂର୍ବକଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ହୋଇଥିଲା—ଯେପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ସହ।

Verse 45

तथा धर्मांगदश्चायं संजातः ख्यातिमान्द्विजः । रामादयो महाप्राज्ञा ययातिर्नहुषस्तथा

ସେହିପରି ‘ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ’ ନାମକ ଏହି ଖ୍ୟାତିମାନ୍ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ରାମ ଆଦି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ, ଏବଂ ଯୟାତି ଓ ନହୁଷ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ବତ୍ (ପ୍ରକଟ ହେଲେ)।

Verse 46

मन्वादयो महात्मानः प्रभवंति लयंति च । ऐंद्रं पदं प्रभुंजंति राजानो धर्मतत्पराः

ମନୁ ଆଦି ମହାତ୍ମାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଲୟ ପାଆନ୍ତି। ଧର୍ମତତ୍ପର ରାଜାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ତାହା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 47

यथा धर्मांगदो वीरः प्रभुंजति महत्पदम् । एवं वेदाश्च देवाश्च पुराणाः स्मृतिपूर्वकाः

ଯେପରି ବୀର ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ମହତ୍ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଉପଭୋଗ କରେ, ସେପରି ବେଦ ଓ ଦେବମାନେ—ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ—ସ୍ମୃତି-ପରମ୍ପରା ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 48

एतत्तु सर्वमाख्यातं तवाग्रे द्विजसत्तम । चरितं सुव्रतस्याथ पुण्यं सुगतिदायकम्

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି—ସୁବ୍ରତଙ୍କର ଏହି ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ଚରିତ, ଯାହା ଶୁଭଗତି ଦାନ କରେ।

Verse 49

अव्यक्तं तु महाभाग प्रब्रवीमि तवाग्रतः

ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯଥାର୍ଥରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଛି।