Adhyaya 2
Bhumi KhandaAdhyaya 227 Verses

Adhyaya 2

The Account of Śivaśarman (Dharmaśarmā’s Tapas, Dharma’s Boon, and the Amṛta Mission)

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଧର୍ମଶର୍ମାଙ୍କ ସତ୍ୟବଳ-ଯୁକ୍ତ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଧର୍ମ ଦେବରୂପେ ସମୀପକୁ ଆସି ସମ୍ବାଦ କରନ୍ତି। ଧର୍ମଶର୍ମା ଭାଇ ବେଦଶର୍ମାଙ୍କ ପୁନର୍ଜୀବନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ, ଧର୍ମ କହନ୍ତି—ସଂଯମ, ଶୁଚିତା, ସତ୍ୟ ଓ ତପର ଶକ୍ତି ଅମୋଘ; ଏବଂ ବେଦଶର୍ମା ପୁନଃ ଜୀବନ ଲାଭ କରିବେ ବୋଲି ବର ଦିଅନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପିତୃପାଦ-ଭକ୍ତି, ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ, ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ସାଧନାକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ବେଦଶର୍ମା ଉଠି କଥା କହନ୍ତି; ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ପୁନର୍ମିଳନ ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନେ ପିତା ଶିବଶର୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଶିବଶର୍ମା ରୋଗନାଶକ ଅମୃତ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ହୋଇ, ପୁତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଇ ଅମୃତ ଆଣିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି; ଏହା ଆଗାମୀ କଥାପ୍ରବାହର ଆରମ୍ଭ କରେ।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । तदादाय महात्माऽसौ निर्जगाम त्वरान्वितः । पितृभक्त्या तपोभिश्च सत्यार्जवबलेन सः

ସୂତ କହିଲେ— ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ମହାତ୍ମା ତ୍ୱରାସହିତ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ପିତୃଭକ୍ତି, ତପସ୍ୟା ଏବଂ ସତ୍ୟ-ଆର୍ଜବର ବଳରେ ସେ ଧୃତ ଥିଲେ।

Verse 2

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे शिवशर्मचरिते द्वितीयोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ‘ଶିବଶର୍ମଚରିତ’ ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

धर्मशर्माणमायातं इदं वचनमब्रवीत् । कस्मात्त्वया समाहूतो धर्मशर्मन्समागतः

ଧର୍ମଶର୍ମା ଆସିଲେ ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ— “ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ଡାକିଲ? ହେ ଧର୍ମଶର୍ମନ୍, ଡାକିଥିବାରୁ ମୁଁ ଆସିଛି।”

Verse 4

तन्मे कथय कार्यं त्वं तत्करोमि न संशयः । धर्मशर्मोवाच । यद्यस्ति गुरुशुश्रूषा यदि निष्ठाऽचलं तपः

“ମୋତେ କରିବାକୁ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କହ; ମୁଁ ତାହା କରିବି— ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଧର୍ମଶର୍ମ କହିଲେ— “ଯଦି ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷାଭକ୍ତି ଥାଏ, ଯଦି ତପସ୍ୟାରେ ଅଚଳ ନିଷ୍ଠା ଥାଏ…”

Verse 5

तेन सत्येन मे धर्म वेदशर्मा स जीवतु । धर्म उवाच । दमशौचेन सत्येन तपसा तव सुव्रत

ସେହି ସତ୍ୟବଳରେ, ହେ ଧର୍ମ! ବେଦଶର୍ମା ଜୀବିତ ହେଉ। ଧର୍ମ କହିଲେ—ହେ ସୁବ୍ରତ! ତୁମ ଦମ, ଶୌଚ, ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାର ବଳରେ…

Verse 6

पितृभक्त्या तव भ्राता वेदशर्मा महाभुजः । पुनरेव महात्मासौ जीवनं च लभिष्यति

ପିତୃଭକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମ ଭ୍ରାତା ମହାବାହୁ ବେଦଶର୍ମା—ସେ ମହାତ୍ମା—ନିଶ୍ଚୟ ଆଉଥରେ ଜୀବନ ଲାଭ କରିବ।

Verse 7

तपसानेन तुष्टोस्मि पितृभक्त्या महामते । वरं वरय भद्रं ते दुर्लभं धर्मवित्तमैः

ହେ ମହାମତେ! ଏହି ତପସ୍ୟା ଓ ପିତୃଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ବର ଚାହ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ଏପରି ବର ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 8

एवमाकर्णितं तेन सुवाक्यं धर्मशर्मणा । वैवस्वतं महात्मानं समुवाच महायशाः

ଧର୍ମଶର୍ମାଙ୍କ ସୁବାକ୍ୟ ଏଭଳି ଶୁଣି, ସେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ପୁରୁଷ ମହାତ୍ମା ବୈବସ୍ୱତଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 9

देहि मे त्वचलां भक्तिं पितुः पादार्हणे पुनः । धर्मे रतिं तथा मोक्षं सुप्रसन्नो यदा मम

ମୋତେ ପୁନର୍ବାର ପିତାଙ୍କ ପାଦାରାଧନାରେ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଦିଅ; ଧର୍ମରେ ରତି ଓ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କର—ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବ।

Verse 10

तमुवाच ततो धर्मो मत्प्रसादाद्भविष्यति । एवमुक्ते महावाक्ये वेदशर्मा तदोत्थितः

ତେବେ ଧର୍ମ ତାହାକୁ କହିଲେ—“ମୋ ପ୍ରସାଦରୁ ଧର୍ମର ଉଦୟ ହେବ।” ଏହି ମହାବାକ୍ୟ କୁହାଯିବା ସହିତ ବେଦଶର୍ମା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉଠିଲେ।

Verse 11

प्रसुप्तवन्महाप्राज्ञो धर्मशर्माणमब्रवीत् । क्व सा देवी गता भ्रातः क्व स तातो भवेदिति

ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସେ, ଯେନେ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଉଠିଛନ୍ତି, ଧର୍ମଶର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଭାଇ, ସେ ଦେବୀ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଏବଂ ସେ ପିତା କେଉଁଠି ଥିବେ?”

Verse 12

समासेन समाख्यातं यथा पित्रा नियोजितः । समाज्ञाय ततो हृष्टो धर्मशर्मा तमब्रवीत्

ପିତା କିପରି ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ତାହା ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା। ତାହା ବୁଝି ଧର୍ମଶର୍ମା ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 13

ममाद्यैव महाभाग शिरसा जीवितेन च । संमुखी भव वै भ्रातः कोन्यो मे त्वादृशो भुवि

ହେ ମହାଭାଗ! ଆଜି ମୁଁ ମସ୍ତକ ନମାଇ, ଜୀବନ ସହିତ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି। ଭାଇ, ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସ—ପୃଥିବୀରେ ମୋ ପାଇଁ ତୁମ ପରି ଆଉ କିଏ ଅଛି?

Verse 14

भ्रातरं चैवमाभाष्य उत्सुकः पितरं प्रति । गमनाय मतिं चक्रे भ्रात्रा च धर्मशर्मणा

ଏଭଳି ଭାବେ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ କହି, ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସେ ଭାଇ ଧର୍ମଶର୍ମା ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ମନସ୍ଥ କଲେ।

Verse 15

द्वावेतौ तु गतौ तत्र पितरं हृष्टमानसौ । द्वाभ्यां तत्र समास्थाय शिवशर्माणमुत्तमम्

ସେଇ ଦୁଇଜଣ ହର୍ଷିତମନେ ସେଠାରେ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକସାଥି ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ଉତ୍ତମ ଶିବଶର୍ମାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କଲେ।

Verse 16

धर्मशर्मा तदोवाच पितरं दीप्तिसंयुतम् । ममाद्यैव महाभाग तपसा जीवितेन च

ତେବେ ଧର୍ମଶର୍ମା ଦୀପ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ମହାଭାଗ! ଆଜିଠାରୁ ମୋ ତପସ୍ୟା ଓ ମୋ ପ୍ରାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଇ…”

Verse 17

वेदशर्मा समानीतस्तं पुत्रं प्रगृहाण भोः । शिवशर्मा ततो हृष्टो भक्तिं विज्ञाय तस्य च

ବେଦଶର୍ମା କହିଲେ— “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଇଆସିଛି; ହେ ମହୋଦୟ, ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଶିବଶର୍ମା ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଜାଣି ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 18

न किंचिदब्रवीत्तं तु पुनश्चिंतामुपेयिवान् । पुरतो विनयेनापि वर्तमानं महामतिम्

କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ କିଛିମାତ୍ର କହିଲେ ନାହିଁ; ପୁଣି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ, ଯଦିଓ ମହାମତି ବିନୟରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 19

विष्णुशर्माणमाभाषीद्वत्स मे वचनं कुरु । इंद्रलोकं व्रजस्वाद्य तस्मादानय चामृतम्

ସେ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବତ୍ସ, ମୋ କଥା କର। ଆଜିହିଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଅ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଅମୃତ ଆଣି ଦେଅ।”

Verse 20

अनया कान्तया सार्द्धं स्थातुमिच्छामि सांप्रतम् । सागराद्यत्समुत्पन्नममृतं व्याधिनाशनम्

ଏବେ ମୁଁ ଏହି ପ୍ରିୟକାନ୍ତା ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅମୃତ ରୋଗନାଶକ।

Verse 21

साधुनेच्छति मामेषा यथैनां तु लभाम्यहम् । तथा कुरुष्व शीघ्रं त्वमन्यथान्यं प्रयास्यति

ଏହି ସାଧ୍ବୀ ନାରୀ ମୋତେ ପତି ଭାବେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଯେପରି ମୁଁ ତାକୁ ପାଇପାରିବି। ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର କର; ନହେଲେ ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବ।

Verse 22

वृद्धं ज्ञात्वावमन्येत इयं बाला सुरूपिणी । अद्य देव्यानया सार्द्धं प्रियया भुवनत्रये

ତାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧ ଭାବି କେହି ଅବମାନ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ବାଳା ସୁରୂପିଣୀ। ଆଜି ଏହି ପ୍ରିୟ ଦେବୀ ସହିତ (ତାଙ୍କର) ଯଶ ତ୍ରିଭୁବନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ।

Verse 23

निर्दोषो व्याधिनिर्मुक्तो यथा तात भवाम्यहम् । तथा कुरुष्व मे वत्स मद्भक्तोसि यदा भुवि

ହେ ତାତ, ଯେପରି ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବି, ସେପରି ମୋ ପାଇଁ କର, ବତ୍ସ; କାରଣ ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ।

Verse 24

एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं पितुस्तस्य महात्मनः । विष्णुशर्मा तदोवाच पितरं दीप्ततेजसम्

ସେହି ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଏଭଳି ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ତେବେ ଦୀପ୍ତତେଜସ୍ବୀ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 25

सर्वमेतत्करिष्यामि भवतः सुखमुत्तमम् । एवमाभाष्य धर्मात्मा विष्णुशर्मा महामतिः

“ମୁଁ ଏ ସବୁ କରିବି ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ପରମ ସୁଖ ଦେବି।” ଏମିତି କହି ଧର୍ମାତ୍ମା, ମହାମତି ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ଘୋଷଣା କଲେ।

Verse 26

पितरं तं नमस्कृत्य पुनः कृत्वा प्रदक्षिणम् । बलेन महता सोपि तपसा नियमेन च

ସେ ପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲା। ପରେ ସେ ମହାବଳସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମାଚରଣରେ ଲଗିଲା।

Verse 27

अंतरिक्षगतश्चासीद्गच्छमानस्य धीमतः । स महावायुवेगेन ऐंद्रं संप्रतिगच्छति

ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ସେ ଧୀମାନ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଉଠିଗଲା। ମହାବାୟୁର ବେଗରେ ବହି ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ଦିଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲା।