Adhyaya 17

Verse 1

सोमशर्मोवाच । सर्वं देवि समाख्यातं धर्मसंस्थानमुत्तमम् । कथं पुत्रमहं विंद्यां सर्वज्ञं गुणसंयुतम्

ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ଆପଣ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମସଂସ୍ଥାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର କିପରି ପାଇବି?

Verse 2

वद त्वं मे महाभागे यदि जानासि सुव्रते । दानधर्मादिकं भद्रे परत्रेह न संशयः

ହେ ମହାଭାଗେ, ହେ ସୁବ୍ରତେ! ଯଦି ଜାଣୁଛ, ମୋତେ କୁହ। ହେ ଭଦ୍ରେ! ଦାନ, ଧର୍ମ ଆଦିର ଫଳ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ—ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 3

सुमनोवाच । वसिष्ठं गच्छ धर्मज्ञं तं प्रार्थय महामुनिम् । तस्मात्प्राप्स्यसि वै पुत्रं धर्मज्ञं धर्मवत्सलम्

ସୁମନା କହିଲେ—ଧର୍ମଜ୍ଞ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ ଏବଂ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର। ତାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ପାଇବ।

Verse 4

सूत उवाच । एवमुक्ते तया वाक्ये सोमशर्मा द्विजोत्तमः । एवं करिष्ये कल्याणि तव वाक्यं न संशयः

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସୋମଶର୍ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ମୁଁ ଏମିତିହି କରିବି; ତୁମ ବଚନରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 5

एवमुक्त्वा जगामाशु सोमशर्मा द्विजोत्तमः । वसिष्ठं सर्ववेत्तारं दिव्यं तं तपतां वरम्

ଏଭଳି କହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସୋମଶର୍ମା ଶୀଘ୍ରେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦିବ୍ୟ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 6

गंगातीरे स्थितं पुण्यमाश्रमस्थं द्विजोत्तमम् । तेजोज्वालासमाकीर्णं द्वितीयमिव भास्करम्

ଗଙ୍ଗାତୀରେ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ନିବାସୀ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ତେଜୋଜ୍ୱାଳାରେ ଆବୃତ, ଯେନ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ।

Verse 7

राजमानं महात्मानं ब्रह्मण्यं च द्विजोत्तमम् । भक्त्या प्रणम्य विप्रेशं दंडवच्च पुनः पुनः

ସେଇ ରାଜମାନ ମହାତ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟନିଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ବିପ୍ରେଶଙ୍କୁ ସେ ଭକ୍ତିରେ ପୁନଃପୁନଃ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 8

तमुवाच महातेजा ब्रह्मसूनुरकल्मषः । उपाविशासने पुण्ये सुखेन सुमहामते

ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଅକଲ୍ମଷ ବ୍ରହ୍ମସୂନୁ ତାହାକୁ କହିଲେ—“ହେ ସୁମହାମତେ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆସନରେ ସୁଖେ ବସ।”

Verse 9

एवमुक्त्वा स योगींद्रः पुनः प्राह तपोधनम् । गृहे पुत्रेषु ते वत्स दारभृत्येषु सर्वदा

ଏଭଳି କହି ସେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ପୁନଃ ତପୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବତ୍ସ, ସଦା ତୁମ ଗୃହରେ, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦାରା ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ…”

Verse 10

क्षेममस्ति महाभाग पुण्यकर्मसु चाग्निषु । निरामयोसि चांगेषु धर्मं पालयसे सदा

ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ଓ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିସେବାରେ ସବୁ କ୍ଷେମ ତୋ? ତୁମେ ସର୍ବାଙ୍ଗେ ନିରାମୟ ତୋ, ଏବଂ ସଦା ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଛ କି?

Verse 11

एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः पुनः प्राह सुशर्मणम् । किं करोमि प्रियं कार्यं सुप्रियं ते द्विजोत्तम

ଏଭଳି କହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୁନର୍ବାର ସୁଶର୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମୁଁ କେଉଁ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି? ତୁମକୁ ଅତି ସୁପ୍ରିୟ କ’ଣ?”

Verse 12

एवं संभाषितं विप्रं विरराम स कुंभजः । तस्मिन्नुक्ते महाभागे वसिष्ठे मुनिपुंगवे

ଏଭଳି ବିପ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କୁମ୍ଭଜ ମୁନି (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ନୀରବ ହେଲେ। ଏହା କହାଯାଇସାରିଲେ ମହାଭାଗ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ବଶିଷ୍ଠ (ତାପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ)।

Verse 13

स होवाच महात्मानं वसिष्ठं तपतां वरम् । भगवञ्छ्रूयतां वाक्यं सुप्रसन्नेन चेतसा

ତେବେ ସେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲା— “ଭଗବନ୍! ସୁପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।”

Verse 14

यदि मे सुप्रियं कार्यं त्वयैव मुनिपुंगव । मम प्रश्नार्थसंदेहं विच्छेदय द्विजोत्तम

ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ! ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଅତି ସୁପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଅର୍ଥସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସନ୍ଦେହ ଛେଦ କର।

Verse 15

दारिद्र्यं केन पापेन पुत्रसौख्यं कथं नहि । एतन्मे संशयं तात कस्मात्पापाद्वदस्व मे

“କେଉଁ ପାପରୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ପୁତ୍ରସୁଖ କାହିଁକି ମିଳେ ନାହିଁ? ହେ ତାତ! ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ—କେଉଁ ପାପରୁ ଏହା ହୁଏ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।”

Verse 16

महामोहेन संमुग्धः प्रियया बोधितो द्विज । तयाहं प्रेषितस्तात तव पार्श्वं समातुरः

ମହାମୋହରେ ମୋହିତ ମୁଁ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ହେଲି। ହେ ଦ୍ୱିଜ! ସେ ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି, ତାତ; ତେଣୁ ଗଭୀର ବ୍ୟାକୁଳତାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛି।

Verse 17

इति श्रीपद्मपुराणेभूमिखंडेएंद्रे सुमनोपाख्यानेसप्तदशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ଇନ୍ଦ୍ର-ବିଷୟକ ‘ସୁମନା-ଉପାଖ୍ୟାନ’ର ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 18

वसिष्ठ उवाच । पुत्रा मित्राण्यथ भ्राता अन्ये स्वजनबांधवाः । पंचभेदास्तु संभेदात्पुरुषस्य भवंति ते

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର, ଭ୍ରାତା ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱଜନ-ବାନ୍ଧବ; ତାଙ୍କର ଭେଦ ଅନୁସାରେ ପୁରୁଷର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ବିଭାଗ ହୁଏ।

Verse 19

ते ते सुमनया प्रोक्ताः पूर्वमेव तवाग्रतः । ऋणसंबंधिनः सर्वे ते कुपुत्रा द्विजोत्तम

ସେମାନେ ସେମାନେ ସୁମନା ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେ କୁପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତେ ଋଣ-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବନ୍ଧା।

Verse 20

पुत्रस्य लक्षणं पुण्यं तवाग्रे प्रवदाम्यहम् । पुण्यप्रसक्तो यस्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा

ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ପୁଣ୍ୟବାନ ପୁତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ କହୁଛି—ଯାହାର ଆତ୍ମା ପୁଣ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଯେ ସଦା ସତ୍ୟ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ରତ ଥାଏ।

Verse 21

शुद्धिविज्ञानसंपन्नस्तपस्वी वाग्विदां वरः । सर्वकर्मसुसंधीरो वेदाध्ययनतत्परः

ସେ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ସତ୍ୟବିବେକରେ ସମ୍ପନ୍ନ ତପସ୍ବୀ, ବାକ୍‌ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ଧୀର-ସ୍ଥିର ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ସଦା ତତ୍ପର।

Verse 22

स सर्वशास्त्रवेत्ता च देवब्राह्मणपूजकः । याजकः सर्वयज्ञानां दाता त्यागी प्रियंवदः

ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜକ। ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଯାଜକ, ଦାତା, ତ୍ୟାଗୀ ଓ ପ୍ରିୟବାଦୀ।

Verse 23

विष्णुध्यानपरो नित्यं शांतो दांतः सुहृत्सदा । पितृमातृपरोनित्यं सर्वस्वजनवत्सलः

ସେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନରେ ତତ୍ପର, ଶାନ୍ତ, ଦମନଶୀଳ ଓ ସଦା ହିତେଷୀ। ପିତାମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ଆତ୍ମସମ ଭାବେ ସ୍ନେହ କରେ।

Verse 24

कुलस्य तारको विद्वान्कुलस्य परिपोषकः । एवं गुणैश्च संयुक्तः सपुत्रः सुखदायकः

ବିଦ୍ୱାନ ପୁତ୍ର କୁଳର ତାରକ ଓ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ, ଏବଂ ବଂଶର ପାଳକ-ପୋଷକ ହୁଏ। ଏପରି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେହି ପୁତ୍ର ହିଁ ସୁଖଦାୟକ।

Verse 25

अन्ये संबंधसंयुक्ताः शोकसंतापदायकाः । एतादृशेन किं कार्यं फलहीनेन तेन च

ଅନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କଗୁଡ଼ିକ ‘ନାତା’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପ ମାତ୍ର ଦିଅନ୍ତି। ଫଳହୀନ ଏପରି ସମ୍ପର୍କରେ କି ପ୍ରୟୋଜନ?

Verse 26

आयांति यांति ते सर्वे तापं दत्वा सुदारुणम् । पुत्ररूपेण ते सर्वे संसारे द्विजसत्तम

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ତାପ ଦେଇ ପୀଡ଼ା କରନ୍ତି; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ସଂସାରେ ପୁତ୍ରରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 27

पूर्वजन्मकृतं पुण्यं यत्त्वया परिपालितम् । तत्सर्वं हि प्रवक्ष्यामि श्रूयतामद्भुतं पुनः

ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ କରିଥିବା ଏବଂ ତୁମେ ଯାହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଛ, ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକଥା ମୁଁ ଏବେ କହିବି; ପୁନଃ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ।

Verse 28

वसिष्ठ उवाच । भवाञ्छूद्रो महाप्राज्ञ पूर्वजन्मनि नान्यथा । कृषिकर्त्ता ज्ञानहीनो महालोभेन संयुतः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂଦ୍ର ଥିଲ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ତୁମେ କୃଷିକର୍ତ୍ତା, ଜ୍ଞାନହୀନ ଏବଂ ମହାଲୋଭରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲ।

Verse 29

एकभार्या सदा द्वेषी बहुपुत्रो ह्यदत्तवान् । धर्मं नैव विजानासि सत्यं नैव परिश्रुतम्

ଏକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସଦା ଦ୍ୱେଷୀ; ବହୁ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦାନଶୀଳ ନୁହେଁ। ଧର୍ମକୁ ତୁମେ ଜାଣ ନାହ, ସତ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାର୍ଥରେ ଶୁଣି-ଶିଖିନାହ।

Verse 30

दानं नैव त्वया दत्तं शास्त्रं नैव प्रतिश्रुतम् । कृता नैव त्वया तीर्थे यात्रा चैव महामते

ତୁମେ କେବେ ଦାନ ଦେଇନାହ; ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ନ ଶ୍ରବଣ କରିଛ, ନ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ। ହେ ମହାମତେ, ତୁମେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ କରିନାହ।

Verse 31

एवं कृतं त्वया विप्र कृषिमार्गं पुनः पुनः । पशूनां पालनं सर्व गवां चैव द्विजोत्तम

ହେ ବିପ୍ର, ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ କୃଷିମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛ; ଏବଂ ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ପଶୁମାନଙ୍କ—ବିଶେଷକରି ଗାଈମାନଙ୍କ—ପାଳନ ମଧ୍ୟ କରିଛ।

Verse 32

महिषीणां तथाऽश्वानां पालनं च पुनः पुनः । एवं पू र्वंकृतं कर्म त्वयैव द्विजसत्तम

ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ମହିଷୀମାନଙ୍କ ଓ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ପାଳନ-ପୋଷଣ ମଧ୍ୟ କରିଛ। ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ଏହି କର୍ମ ତୁମେ ପୂର୍ବକାଳରେ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲ।

Verse 33

विपुलं च धनं तद्वल्लोभेन परिसंचितम् । तस्य व्ययं सुपुण्येन न कृतं तु त्वया कदा

ସେହିପରି ବିପୁଳ ଧନ ତୁମେ ଲୋଭବଶେ ସଞ୍ଚୟ କରିଛ; କିନ୍ତୁ ତାହାର ବ୍ୟୟ ସତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିନାହ।

Verse 34

पात्रे दानं न दत्तं तु दृष्ट्वा दुर्बलमेव च । कृपां कृत्वा न दत्तं तु भवता धनमेव च

ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦାନ ଦେଲ ନାହିଁ, ଦୁର୍ବଳକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କୃପା ଜାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନିଜ ଧନ କେବେ ଦେଲ ନାହିଁ।

Verse 35

गोमहिष्यादिकं सर्वं पशूनां संचितं त्वया । विक्रीय च धनं विप्र संचितं विपुलं त्वया

ଗୋ, ମହିଷୀ ଆଦି ସମସ୍ତ ପଶୁଧନ ତୁମେ ସଞ୍ଚୟ କରିଛ; ଏବଂ ହେ ବିପ୍ର, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିକ୍ରୟ କରି ତୁମେ ବିପୁଳ ଧନ ମଧ୍ୟ ସଂଚିତ କରିଛ।

Verse 36

तक्रं घृतं तथा क्षीरं विक्रयित्वा ततो दधि । दुष्कालं चिंतितं विप्र मोहितो विष्णुमायया

ଛାଛ, ଘିଅ ଓ ଦୁଧ, ପରେ ଦହି ମଧ୍ୟ ବିକ୍ରି କରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଭୟରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲା ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲା।

Verse 37

कृतं महार्घमेवात्र अन्नं ब्राह्मणसत्तम । निर्दयेन त्वया दानं न दत्तं तु कदाचन

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ମହାମୂଲ୍ୟ ଅନ୍ନ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିର୍ଦୟ ହୋଇ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଲ ନାହିଁ।

Verse 38

देवानां पूजनं विप्र भवता न कृतं कदा । प्राप्य पर्वाणि विप्रेभ्यो द्रव्यं न च समर्पितम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂଜା କରିନାହ; ଏବଂ ପର୍ବ-ତିଥି ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିନାହ।

Verse 39

श्राद्धंकालंतुसंप्राप्यश्रद्धयानकृतंत्वया । भार्या वदति ते साध्वी दिनमेनं समागतम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତାହା କରିନାହ। ତୁମ ସାଧ୍ବୀ ପତ୍ନୀ କହେ—“ଆଜି ସେଇ ଦିନ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।”

Verse 40

श्वशुरस्य श्राद्धकालः श्वश्र्वाश्चैव महामते । त्वं श्रुत्वा तद्वचस्तस्या गृहं त्यक्त्वा पलायसे

“ହେ ମହାମତେ, ଏହା ତୁମ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳ, ଶ୍ୱଶ୍ରୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ତଥାପି ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତୁମେ ଘର ଛାଡ଼ି ପଳାଉଛ।”

Verse 41

धर्ममार्गं न दृष्टं ते श्रुतं नैव कदा त्वया । लोभो मातापिता भ्राता लोभः स्वजनबांधवाः

ତୁମେ କେବେ ଧର୍ମମାର୍ଗ ଦେଖିନାହ, ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ନାହ। ତୁମ ପାଇଁ ଲୋଭ ହିଁ ମାତା-ପିତା, ଲୋଭ ହିଁ ଭାଇ; ଲୋଭ ହିଁ ସ୍ୱଜନ ଓ ବାନ୍ଧବ।

Verse 42

पालितं लोभमेवैकं त्यक्त्वा धर्मं सदैव हि । तस्माद्दुःखी भवाञ्जातो दरिद्रेणातिपीडितः

ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ଲୋଭକୁ ହିଁ ପାଳିଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁଃଖୀ ହୋଇ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲ।

Verse 43

दिनेदिने महातृष्णा हृदये ते प्रवर्द्धते । यदायदा गृहे द्रव्यं वृद्धिमायाति ते तदा

ଦିନକୁ ଦିନ ତୁମ ହୃଦୟରେ ମହାତୃଷ୍ଣା ବଢ଼ୁଛି; ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଘରର ଧନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ତୃଷ୍ଣା ଆଉ ଅଧିକ ବଢ଼େ।

Verse 44

तृष्णया दह्यमानस्तु तया त्वं वह्निरूपया । रात्रौ वा सुप्रसुप्तस्तु निश्चितो हि प्रचिंतसि

ଅଗ୍ନିରୂପ ତୃଷ୍ଣାରେ ଦହିତ ହୋଇ ତୁମେ, ରାତିରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୟ ତାହାକୁ ହିଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।

Verse 45

दिनं प्राप्य महामोहैर्व्यापितोसि सदैव हि । सहस्रं लक्षं मे कोटिः कदा अर्बुदमेव च

ଦିନକୁ ଦିନ ତୁମେ ସଦା ମହାମୋହରେ ଆବୃତ—‘ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି; ମୋତେ ଅର୍ବୁଦ ମଧ୍ୟ କେବେ ମିଳିବ?’—ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ରହୁଛ।

Verse 46

भविष्यति कदा खर्वो निखर्वश्चाथ मे गृहे । एवं सहस्रं लक्षं च कोटिरर्बुदमेव च

ମୋ ଘରେ କେବେ ଖର୍ବ ଓ ନିଖର୍ବ, ଏହିପରି ସହସ୍ର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ଏବଂ ଅର୍ବୁଦ ପରିମାଣ ଧନ ହେବ?

Verse 47

खर्वो निखर्वः संजातस्तृष्णा नैव प्रगच्छति । तव कायं परित्यज्य वृद्धिमायाति सर्वदा

ଖର୍ବ-ନିଖର୍ବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣା କେବେ ଯାଏ ନାହିଁ; ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସଦା ବଢ଼ି ପୁଣି ଫେରିଆସେ।

Verse 48

नैव दत्तं हुतं विप्र भुक्तं नैव कदा त्वया । खनितं भूमिमध्ये तु क्षिप्तं पुत्रानजानते

ହେ ବିପ୍ର! ତୁମେ ନ ଦାନ ଦେଲ, ନ ହୋମ କଲ, ନ କେବେ ଭୋଗ କଲ; ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଖୋଦି ପୋତିଦେଲ—ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।

Verse 49

अन्यमेवमुपायं तु द्रव्यागमनकारणात् । कुरुषे सर्वदा विप्र लोकान्पृच्छसि बुद्धिमान्

ଧନ ଆସିବାର କାରଣରେ ତୁମେ ସଦା ଏପରି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ କରୁଛ, ହେ ବିପ୍ର; ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଚାରି ଘୁରୁଛ।

Verse 50

खनित्रमंजनं वादं धातुवादमतः परम् । पृच्छमानो भ्रमस्येकस्तृष्णया परिमोहितः

ସେ ଖନନ, ଅଞ୍ଜନ (ସୁର୍ମା), ବାଦ-ବିବାଦ ଏବଂ ପରେ ଧାତୁବାଦ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଥିଲା; ଏକା ଭ୍ରମଣ କରି ତୃଷ୍ଣାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋହିତ ହେଲା।

Verse 51

स्पर्शंचिंतयसेनित्यंकल्पान्सिद्धिप्रदायकान् । प्रवेशं विवराणां तु चिंतमानः सु पृच्छसि

ତୁମେ ସଦା ସ୍ପର୍ଶସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାୟକ କଳ୍ପମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଛ। ଏବଂ ବିବର/ଛିଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ ବିଷୟ ଭାବି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁଛ॥

Verse 52

तृष्णानलेन दग्धेन सुखं नैव प्रगच्छसि । तृष्णानलेन संदीप्तो हाहाभूतो विचेतनः

ତୃଷ୍ଣାର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ତୁମେ ସୁଖ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାଉନାହ। ସେଇ ଇଚ୍ଛାଗ୍ନିରେ ଅଧିକ ଜ୍ୱଳି ‘ହାୟ! ହାୟ!’ କରି ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼॥

Verse 53

एवं मुग्धोसि विप्रेंद्र गतस्त्वं कालवश्यताम् । दारापुत्रेषु तद्द्रव्यं पृच्छमानेषु वै त्वया

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଏଭଳି ତୁମେ ମୋହିତ ହୋଇ କାଳର ବଶତାକୁ ପଡ଼ିଗଲ। ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ରମାନେ ସେଇ ଧନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲ ନାହିଁ॥

Verse 54

कथितं नैव वृत्तांतं प्राणांस्त्यक्त्वा गतो यमम् । एवं सर्वं मया ख्यातं वृत्तांतं तव पूर्वकम्

ସେ କୌଣସି ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲା ନାହିଁ; ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଯମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ଏଭଳି ତୁମ ପୂର୍ବବୃତ୍ତାନ୍ତ ସମସ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି॥

Verse 55

अनेन कर्मणा विप्र निर्धनोसि दरिद्रवान् । संसारे यस्य सत्पुत्रा भक्तिमंतः सदैव हि

ହେ ବିପ୍ର! ଏହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିର୍ଧନ ଓ ଦରିଦ୍ର ହୋଇଗଲ। ତଥାପି ସଂସାରରେ ତୁମ ସତ୍ପୁତ୍ରମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିମନ୍ତ ରହନ୍ତି॥

Verse 56

सुशीला ज्ञानसंपन्नाः सत्यधर्मरताः सदा । संभवंति गृहे तस्य यस्य विष्णुः प्रसीदति

ଯାହାଙ୍କ ଗୃହେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ଘରେ ସଦା ସୁଶୀଳ, ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସତ୍ୟ-ଧର୍ମରତ ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇ ବସନ୍ତି।

Verse 57

धनं धान्यं कलत्रं तु पुत्रपौत्रमनंतकम् । स भुंक्ते मर्त्यलोके वै यस्य विष्णुः प्रसन्नवान्

ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରଙ୍କ ଅନନ୍ତ ପରମ୍ପରାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗ କରେ।

Verse 58

विना विष्णोः प्रसादेन दारापुत्रान्न चाप्नुयात् । सुजन्म च कुलं विप्र तद्विष्णोः परमं पदम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ବିନା ପତ୍ନୀ-ପୁତ୍ର ମିଳେ ନାହିଁ; ଭଲ ଜନ୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଏହି ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ।