Adhyaya 16
Bhumi KhandaAdhyaya 1621 Verses

Adhyaya 16

Exposition of Sin and Merit (Sumanas Episode: Yama’s Realm and Rebirths)

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପାପୀମାନଙ୍କ ପରଲୋକର ଭୟଙ୍କର ‘ନୀତିମୟ ଭୂଗୋଳ’ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଯମଦୂତମାନେ ଟାଣି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ଉପରେ ନେଇଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ବାରୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ଛାୟାହୀନ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହଂକାଯାନ୍ତି, ପିଟାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ପରେ ହିମଶୀତଳ ପବନରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି। ଭୟାନକ ଦୁର୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟକୁ ନେଇ ରୋଗରେ ଭରିଥିବା ଯମଲୋକରେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ସହ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଭୀଷଣ ଧର୍ମରାଜ ଯମଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରାଯାଏ। ଧର୍ମର ‘କଣ୍ଟକ’ ଭାବେ କୁହାଯାଇଥିବା ପାପୀକୁ ଭାରୀ ଗଦା/ମୁସଳରେ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ; ସହସ୍ର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ନରକରେ ପୁନଃପୁନଃ ‘ପକାଯିବା’ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ, କୀଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନରକୀୟ ଗର୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରେ ବୋଲି କଥା ଅଛି। ପରେ କର୍ମଫଳରୂପେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ—କୁକୁର ଆଦି ପଶୁଯୋନି ଓ ନିନ୍ଦିତ ମାନବ ସମୁଦାୟରେ ବାରମ୍ବାର ଜନ୍ମ—ପାପର ପରିଣାମ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ମହାଦେବ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁକାଳୀନ ଏହି ଭୟାନୁଭବ ବିଷୟରେ ଆହୁରି ଉପଦେଶ ଦେବେ ବୋଲି ସୂଚନା କରି, ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେବତା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଇଙ୍ଗିତ କରନ୍ତି।

Shlokas

Verse 1

सुमनोवाच । अंगारसंचये मार्गे घृष्यमाणो हि नीयते । दह्यमानः स दुष्टात्मा चेष्टमानः पुनः पुनः

ସୁମନା କହିଲେ—ଅଙ୍ଗାରର ଢେରରେ ଭରା ପଥରେ ତାକୁ ଘସାଯାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଟାଣି ନିଆଯାଏ। ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦହିଯାଇ ପୁନଃପୁନଃ ଛଟପଟାଏ।

Verse 2

यत्रातपो महातीव्रो द्वादशादित्यतापितः । नीयते तेन मार्गेण संतप्तः सूर्यरश्मिभिः

ସେଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ସଦୃଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତାପ ଥାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମିରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ସେହି ପଥରେ ହାଙ୍କି ନିଆଯାଏ।

Verse 3

पर्वतेष्वेव दुर्गेषु छायाहीनेषु दुर्मतिः । नीयते तेन मार्गेण क्षुधातृष्णाप्रपीडितः

ଛାୟାହୀନ ଦୁର୍ଗମ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କ୍ଷୁଧା-ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ସେ ଦୁର୍ମତିକୁ ସେହି ପଥରେ ନେଇଯାଯାଏ।

Verse 4

स दूतैर्हन्यमानस्तु गदाखड्गैः परश्वधैः । कशाभिस्ताड्यमानस्तु निंद्यमानस्तु दूतकैः

ଦୂତମାନେ ଗଦା, ଖଡ୍ଗ ଓ ପରଶୁଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କରି, କଶାରେ ତାଡନ କରି, ସେମାନଙ୍କ ନିନ୍ଦାରେ ଦଗ୍ଧ କରି ସେକୁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 5

ततः शीतमये मार्गे वायुना सेव्यते पुनः । तेन शीतेन दुःखी स भूत्वा याति न संशयः

ତାପରେ ଶୀତମୟ ପଥରେ ବାୟୁର ପ୍ରହାରରେ ପୁନଃ ପୀଡିତ ହୁଏ; ସେଇ ଶୀତରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଆଗେ ବଢ଼େ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 6

आकृष्यमाणो दूतैस्तु नानादुर्गेषु नीयते । एवं पापी स दुष्टात्मा देवब्राह्मणनिंदकः

ଦୂତମାନେ ଟାଣିନେଇ ସେକୁ ନାନା ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି; ଏଭଳି ସେ ପାପୀ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା—ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ନିନ୍ଦକ—ଗତି କରେ।

Verse 7

सर्वपापसमाचारो नीयते यमकिंकरैः । यमं पश्यति दुष्टात्मा कृष्णांजनचयोपमम्

ଯାହାର ଆଚରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାପମୟ, ସେ ଯମଙ୍କ କିଙ୍କରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନୀତ ହୁଏ; ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଯମଙ୍କୁ କଳା ଅଞ୍ଜନର ଢେର ପରି ଘୋର ଶ୍ୟାମ ଦେଖେ।

Verse 8

तमुग्रं दारुणं भीमं भीमदूतैः समावृतम् । सर्वव्याधिसमाकीर्णं चित्रगुप्तसमन्वितम्

ସେ ସେଇ ଉଗ୍ର, ଦାରୁଣ ଓ ଭୀଷଣ ଲୋକକୁ ଦେଖିଲା; ଭୀମଦୂତମାନେ ଘେରିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବ୍ୟାଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ସହିତ।

Verse 9

आरूढं महिषं देवं धर्मराजं द्विजोत्तम । दंष्ट्राकरालमत्युग्रं तस्यास्यं कालसंनिभम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମୁଁ ଦେବ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ମହିଷ ଉପରେ ଆରୂଢ ଦେଖିଲି; ତାଙ୍କ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଭୟଙ୍କର ଓ ଅତ୍ୟୁଗ୍ର, ମୁଖ କାଳସଦୃଶ ଥିଲା।

Verse 10

पीतवासं गदाहस्तं रक्तगंधानुलेपनम् । रक्तमाल्यकृताभूषं गदाहस्तं भयंकरम्

ସେ ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ହାତରେ ଗଦା ଧରିଥିଲେ; ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଲେପନରେ ଲିପ୍ତ, ରକ୍ତମାଳାରେ ଭୂଷିତ—ଗଦାଧାରୀ ସେ ଭୟଙ୍କର ଦିଶୁଥିଲେ।

Verse 11

एवंविधं महाकायं यमं पश्यति दुर्मतिः । तं दृष्ट्वा समनुप्राप्तं सर्वधर्मबहिष्कृतम्

ଏପରି ମହାକାୟ ଯମଙ୍କୁ ଦୁର୍ମତି ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖେ; ସେ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବହିଷ୍କୃତ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ।

Verse 12

यमः पश्यति तं दुष्टं पापिष्ठं धर्मकंटकम् । शासयेत्तु महादुःखैः पीडाभिर्दारुमुद्गलैः

ଯମ ସେହି ଦୁଷ୍ଟ, ପରମ ପାପୀ, ଧର୍ମର କଣ୍ଟକକୁ ଦେଖି, ଭାରୀ କାଠର ମୁଦ୍ଗର-ପୀଡା ସହିତ ମହାଦୁଃଖରେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 13

यावद्युगसहस्रांतं तावत्कालं प्रपच्यते । नानाविधे च नरके पच्यते च पुनः पुनः

ହଜାର ଯୁଗର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେ କାଳ, ସେତେ କାଳ ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତପିତ ହୁଏ; ନାନାପ୍ରକାର ନରକରେ ପୁନଃ ପୁନଃ ‘ପକାଯାଏ’।

Verse 14

नारकीं याति वै योनिं कृमिकोटिषु पापकृत् । अमेध्ये पच्यते नित्यं हाहाभूतो विचेतनः

ପାପକର୍ତ୍ତା ନିଶ୍ଚୟ ନାରକୀୟ ଯୋନିକୁ ଯାଇ, କୋଟି କୋଟି କୃମିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼େ; ଅମେଧ୍ୟରେ ସେ ନିତ୍ୟ ‘ପକାଯାଏ’—‘ହା ହା’ କରି, ଚେତନାହୀନ।

Verse 15

मरणं च स पापात्मा एवं याति सुनिश्चितम् । एवं पापस्य संयोगं भुंक्ते चैव सु दुर्मतिः

ଏହିପରି ସେ ପାପାତ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ରୀତିରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ସେ ଅତିଦୁର୍ମତି ପାପସଂଯୋଗର ଫଳକୁ ହିଁ ଭୋଗ କରେ।

Verse 16

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामैंद्रे सुमनोपाख्याने । पापपुण्यविवक्षानाम षोडशोऽध्यायः

ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ସହସ୍ର-ସଂହିତାର ଐନ୍ଦ୍ର ବିଭାଗରେ, ସୁମନୋପାଖ୍ୟାନାନ୍ତର୍ଗତ ‘ପାପପୁଣ୍ୟ-ବିବେଚନ’ ନାମକ ଷୋଡଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

Verse 17

व्याघ्रो भवति दुष्टात्मा रासभीं याति वै पुनः । मार्जार शूकरीं योनिं सर्पयोनिं तथैव च

ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ବ୍ୟାଘ୍ର ହୁଏ; ପୁନର୍ବାର ସେ ଗଧାର ଯୋନିକୁ ଯାଏ। ସେ ବିଲେଇ, ଶୂକରୀ ଏବଂ ସେହିପରି ସର୍ପଯୋନିରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଲଭେ।

Verse 18

नानाभेदासु सर्वासु तिर्यक्षु च पुनः पुनः । पापपक्षिषु संयाति अन्यासु महतीषु च

ସେ ପୁନଃପୁନଃ ନାନାଭେଦର ସମସ୍ତ ତିର୍ୟକ୍ (ପଶୁ) ଯୋନିମାନଙ୍କରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ପାପୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହତୀ (ଭୟଙ୍କର/ଅନେକ) ଯୋନିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରେ।

Verse 19

चांडाल भिल्लयोनिं च पुलिंदीं याति पापकृत् । एतत्ते सर्वमाख्यातं पापिनां जन्म चैव हि

ପାପକର୍ତ୍ତା ଚାଣ୍ଡାଳ, ଭିଲ୍ଲ ଯୋନି ଏବଂ ପୁଲିନ୍ଦୀ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଏହି ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ନିଶ୍ଚୟ ଏଗୁଡ଼ିକ ପାପୀମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ।

Verse 20

मरणे शृणु कांत त्वं चेष्टां तेषां सुदारुणाम् । पापपुण्यसमाचारस्तवाग्रे कथितो मया

ହେ କାନ୍ତେ, ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ସେମାନେ ଭୋଗୁଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଅବସ୍ଥା ଶୁଣ। ପାପ–ପୁଣ୍ୟ ଆଚରଣର କ୍ରମ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି।

Verse 21

अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि यदि पृच्छसि मानद

ହେ ମାନଦ, ଯଦି ତୁମେ ପଚାର, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।