Adhyaya 123

Verse 1

सिद्ध उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि ज्ञानरूपं तवाग्रतः । ज्ञानस्य नास्ति वै देहो हस्तौ पादौ च चक्षुषी

ସିଦ୍ଧ କହିଲେ—ଶୁଣ, ତୋର ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ କହିବି। ଜ୍ଞାନର ଦେହ ନାହିଁ; ହାତ ନାହିଁ, ପାଦ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 2

नासाकर्णौ न ज्ञानस्य नास्ति चैवास्थिसंग्रहः । केन दृष्टं तु वै ज्ञानं कानि लिंगानि तस्य वै

ଜ୍ଞାନର ନ ନାସା ଅଛି, ନ କର୍ଣ୍ଣ; ଅସ୍ଥିର ଢାଞ୍ଚା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତେବେ ଜ୍ଞାନ କେଉଁଥିରେ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର ଲକ୍ଷଣ କଣ?

Verse 3

आकारैर्वर्जितं नित्यं सर्वं वेत्ति स सर्ववित् । दिवाप्रकाशकः सूर्यो रात्रौ प्रकाशयेच्छशी

ଯେ ନିତ୍ୟ ଆକାରରହିତ, ସେ ସବୁକିଛି ଜାଣେ; ସେଇ ସର୍ବଜ୍ଞ। ଦିନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ, ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 4

गृहं प्रकाशयेद्दीपो लोकमध्ये स्थिता अमी । तत्पदं केन वै धाम्ना दृश्यते शृणु सत्तम

ଯେପରି ଦୀପ ଘରକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ, ସେପରି ଏହି ଆଲୋକମାନେ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ସତ୍ତମ, ଶୁଣ—ସେ ପରମ ଧାମ କେଉଁ ତେଜରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ?

Verse 5

न विंदंति हि मूढास्ते मोहिता विष्णुमायया । कायमध्ये स्थितं ज्ञानं ध्यानदीप्तमनौपमम्

ବିଷ୍ଣୁମାୟାରେ ମୋହିତ ସେଇ ମୂଢମାନେ ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଦେହମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ଅନୁପମ ଜ୍ଞାନ ଧ୍ୟାନରେ ଦୀପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 6

तत्पदं तेन दृश्येत चंद्रसूर्यादिभिर्न च । हस्तपादौ विना ज्ञानमचक्षुः कर्णवर्जितम्

ସେ ପରମ ପଦ ତାହାଦ୍ୱାରା ହିଁ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ; ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ସେ ଜ୍ଞାନ ହସ୍ତପାଦରହିତ, ଚକ୍ଷୁହୀନ ଓ କର୍ଣ୍ଣବର୍ଜିତ।

Verse 7

तस्य सर्वत्र गतिरस्ति सर्वं गृह्णाति पश्यति । सर्वमाघ्राति विप्रेंद्र शृणोत्येवं न संशयः

ତାଙ୍କର ଗତି ସର୍ବତ୍ର ଅଛି; ସେ ସବୁକିଛି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଓ ସବୁକିଛି ଦେଖନ୍ତି। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ସେ ସବୁକିଛି ଘ୍ରାଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେପରି ସବୁକିଛି ଶୁଣନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 8

नास्ति ज्ञानसमो दीपः सर्वांधकारनाशने । स्वर्गे भूमौ च पाताले स्थाने स्थाने च दृश्यते

ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାର ନାଶ କରିବାରେ ଜ୍ଞାନ ସମ ଦୀପ ନାହିଁ। ସେ ଦୀପ ସ୍ୱର୍ଗେ, ଭୂମିରେ ଓ ପାତାଳେ—ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ—ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 9

कायमध्ये स्थितं ज्ञानं न विंदंति कुबुद्धयः । ज्ञानस्थानं प्रवक्ष्यामि यस्माज्ज्ञानं प्रजायते

ଜ୍ଞାନ ଦେହମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, କିନ୍ତୁ କୁବୁଦ୍ଧିମାନେ ତାହାକୁ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନସ୍ଥାନରୁ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମେ, ସେଥିକୁ ମୁଁ କହିବି।

Verse 10

प्राणिनां हृदये नित्यं निहितं सर्वदा द्विज । कामादीन्सुमहाभोगान्महामोहादिकांस्तथा

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଦା ସର୍ବଦା କାମାଦି—ମହାଭୋଗ—ଏବଂ ତଥା ମହାମୋହ ଆଦି ଅବସ୍ଥାମାନେ ନିତ୍ୟ ନିହିତ ରହେ।

Verse 11

विवेकवह्निना सर्वान्दिधक्षति सदैव यः । सर्वशांतिमयोभूत्वा इंद्रियार्थं प्रमर्द्दयेत्

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିବେକର ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ସଦା ସର୍ବକିଛି ଦହନ କରେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିମୟ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁ।

Verse 12

ततस्तु जायते ज्ञानं सर्वतत्त्वार्थदर्शकम् । तत्त्वमूलमिदं ज्ञानं निर्मलं सर्वदर्शकम्

ତାପରେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥ ଦର୍ଶାଉଥିବା ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ। ତତ୍ତ୍ୱମୂଳ ଏହି ଜ୍ଞାନ ନିର୍ମଳ ଓ ସର୍ବଦର୍ଶକ, ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରକାଶମୟ।

Verse 13

तस्माच्छांतिं कुरुष्व त्वं सर्वसौख्यप्रवर्द्धिनीम् । समः शत्रौ च मित्रे च यथात्मनि तथापरे

ଏହେତୁ ତୁମେ ଶାନ୍ତିକୁ ଅଭ୍ୟାସ କର; ଏହା ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ବଢ଼ାଏ। ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖ, ଏବଂ ନିଜ ପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।

Verse 14

भव स्वनियतो नित्यं जिताहारो जितेंद्रियः । मैत्रं नैव प्रकर्तव्यं वैरं दूरे परित्यजेत्

ସଦା ସ୍ୱନିୟମରେ ରୁହ; ଆହାରରେ ମିତତା ରଖି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେଉ। ତ୍ୱରାରେ ଘନିଷ୍ଠତା କରନି, ଏବଂ ବୈରକୁ ଦୂରେ ପରିତ୍ୟାଗ କର।

Verse 15

निःसंगो निःस्पृहो भूत्वा एकांतस्थानमाश्रितः । सर्वप्रकाशको ज्ञानी सर्वदर्शी भविष्यसि

ଆସକ୍ତି ଓ ତୃଷ୍ଣା ଛାଡ଼ି ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନର ଆଶ୍ରୟ ନିଅ। ତେବେ ତୁମେ ସବୁକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ହେବ।

Verse 16

एकस्थानस्थितो वत्स त्रैलोक्ये यद्भविष्यति । वृत्तांतं वेत्स्यसि त्वं तु मत्प्रसादान्न संशयः

ବତ୍ସ, ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ରହି ତ୍ରିଲୋକରେ ଯାହା ଘଟିବ, ତାହାର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମେ ଜାଣିବ। ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ସବୁ ଜାଣିବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 17

कुंजल उवाच । सिद्धेन तेन मे विप्र ज्ञानरूपं प्रकाशितम् । तस्य वाक्ये स्थितो नित्यं तद्भावेनापि भावितः

କୁଞ୍ଜଲ କହିଲା—ହେ ବିପ୍ର, ସେହି ସିଦ୍ଧ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ରହି, ତାଙ୍କ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଭାବିତ ହେଲି।

Verse 18

त्रैलोक्ये वर्त्तते यद्यदेकस्थाने स्थितो ह्यहम् । तत्तदेव प्रजानामि प्रसादात्तस्य सद्गुरोः

ମୁଁ ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଲୋକରେ ଯାହା ଯାହା ଘଟେ, ସେ ସବୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣିପାରେ—ସେହି ସଦ୍ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ।

Verse 19

एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तांतमेव हि । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्ब्रूहि द्विजसत्तम

ଏ ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ଏହା ମୋର ନିଜ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମାତ୍ର। ଏବେ ତୁମକୁ ଆଉ କ’ଣ କହିବି? କୁହ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 20

च्यवन उवाच । कीरयोनिं कथं प्राप्तो भवाञ्ज्ञानवतां वरः । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि सर्वसंदेहनाशनम्

ଚ୍ୟବନ କହିଲେ—ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣ କିପରି ଶୁକ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ତାହାର କାରଣ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ନାଶ କରିବ।

Verse 21

कुंजल उवाच । संसर्गाज्जायते पापं संसर्गात्पुण्यमेव हि । तस्माद्विवर्जयेच्छुद्धो भव्यं विरुद्धमेव च

କୁଞ୍ଜଲ କହିଲା—ସଙ୍ଗରୁ ପାପ ଜନ୍ମେ, ସଙ୍ଗରୁ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନୁଚିତ ଓ ଧର୍ମବିରୋଧୀ ସଙ୍ଗକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

लुब्धकेनापि पापेन केनाप्येकः शुकः शिशुः । बंधयित्वा समानीतो विक्रयार्थं समुद्यतः

ଏକ ପାପୀ ଲୁବ୍ଧକ ଗୋଟିଏ ଶୁକ ଶିଶୁକୁ ବାନ୍ଧି ଧରି, ସାଙ୍ଗେ ଆଣିଲା ଏବଂ ବିକ୍ରୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 23

चाटुकांर सुरूपं तं पटुवाक्यं समीक्ष्य च । गृहीतो ब्राह्मणैकेन मम प्रीत्या समर्पितः

ତାହାର ଚାଟୁକାରିତା, ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଓ ବାକ୍ଚାତୁର୍ୟ ଦେଖି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 24

ज्ञानध्यानस्थितो नित्यमहमेव द्विजोत्तम । समे बालस्वभावेन कौतुकात्करसंस्थितः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମୁଁ ସଦା ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ସ୍ଥିତ ରହେ; ସମଭୂମିରେ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବରେ, କେବଳ କୌତୁହଳରୁ, ହାତ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 25

तस्य कौतुकवाक्यैर्वा मुग्धोऽहं द्विजसत्तम । शुकस्य पुत्ररूपस्य नित्यं तत्परमानसः

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ତାହାର କୌତୁକମୟ ବାକ୍ୟରେ ମୁଁ ମୁଗ୍ଧ ହେଲି; ଶୁକଙ୍କ ପୁତ୍ରରୂପେ ପ୍ରକଟ ତାହା ପ୍ରତି ମୋ ମନ ସଦା ତତ୍ପର ରହିଲା।

Verse 26

मामेवं वदते सोपि ताततातेति आस्यताम् । स्नातुं गच्छ महाभाग देवमर्चय सांप्रतम्

ମୁଁ ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ ସେ ମଧ୍ୟ କହିଲା—“ତାତ, ତାତ, ବସ।” ପୁଣି କହିଲା—“ମହାଭାଗ! ଏବେ ସ୍ନାନକୁ ଯାଅ ଏବଂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।”

Verse 27

इत्यादिचाटुकैर्वाक्यैर्मामेवं परिभाषयेत् । तस्यवाक्यविनोदेन विस्मृतं ज्ञानमुत्तमम्

ଏପରି ଚାଟୁକାର ବାକ୍ୟରେ ସେ ମୋତେ ଏଭଳି ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲା; ତାହାର କଥାର ବିନୋଦରେ ମୋର ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ମୃତ ହୋଇଗଲା।

Verse 28

पुष्पार्थं फलभोगार्थं गतोहं वनमेव च । नीतः शुको बिडालेन मम दुःखस्य हेतवे

ପୁଷ୍ପାର୍ଥେ ଓ ଫଳଭୋଗାର୍ଥେ ମୁଁ ବନକୁ ଗଲି; କିନ୍ତୁ ବିଡ଼ାଳ ଶୁକପକ୍ଷୀକୁ ନେଇଗଲା—ସେଇ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଲା।

Verse 29

मम संसर्गिभिः सर्वैर्वयस्यैः साधुचारिभिः । बिडालेन हतः पक्षी तेनैव भक्षितो हि सः

ମୋ ସମସ୍ତ ସହଚର—ସଦାଚାରୀ ବୟସ୍ୟମାନଙ୍କ—ସମ୍ମୁଖରେ ବିଡ଼ାଳ ସେ ପକ୍ଷୀକୁ ହତ କଲା; ଏବଂ ସେଇ ବିଡ଼ାଳ ତାହାକୁ ଭକ୍ଷିଲା।

Verse 30

श्रुत्वा मृत्युं गतं विप्र शुकं तं चाटुकारकम् । महता दुःखभावेन असुखेनातिदुःखितः

ହେ ବିପ୍ର! ଚାଟୁକାର ଶୁକ ମୃତ୍ୟୁଗତ ହେଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ମହା ଶୋକଭାବରେ ଓ ଗଭୀର ଅସୁଖରେ ଅତିଦୁଃଖିତ ହେଲା।

Verse 31

तस्य दुःखेन मुग्धोस्मि तीव्रेणापि सुपीडितः । महता मोहजालेन बद्धोऽहं द्विजपुंगव

ତାହାର ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଛି ଏବଂ ତାହାର ତୀବ୍ରତାରେ ଭାରି ପୀଡ଼ିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜପୁଙ୍ଗବ! ମୁଁ ମହା ମୋହଜାଳରେ ବଦ୍ଧ।

Verse 32

प्रालपं रामचंद्रेति शुकराजेति पंडित । श्लोकराजेति तं विप्र मोहाच्चलितमानसः

ମୋହରେ ଚଳିତ ମନ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଲାପ କରୁଥିଲା—“ରାମଚନ୍ଦ୍ର!” “ଶୁକରାଜ!” ଏବଂ ହେ ପଣ୍ଡିତ ବିପ୍ର! ତାହାକୁ “ଶ୍ଲୋକରାଜ” ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଡାକିଲା।

Verse 33

ततोऽहं दुःखसंतप्तः संजातः स्वेनकर्मणा । वियोगेनापि विप्रेंद्र शुकस्य शृणु सांप्रतम्

ତେବେ ମୁଁ ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲି। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଏବେ ଶୁକର ବିୟୋଗକଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 34

विस्मृतं तन्मया ज्ञानं सिद्धेनापि प्रकाशितम् । संस्मरञ्छोकसंतप्तस्तं शुकं चाटुकारकम्

ସିଦ୍ଧ ମୁନି ଯେ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ସେହି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଭୁଲିଗଲି। ସେ ଚାଟୁକାର ଶୁକକୁ ସ୍ମରି ମୁଁ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି।

Verse 35

वत्सवत्सेति नित्यं वै प्रलपञ्छृणु भार्गव । गद्यपद्यमयैर्वाक्यैः संस्कृताक्षरसंयुतैः

ହେ ଭାର୍ଗବ, ସେ ନିତ୍ୟ ‘ବତ୍ସ, ବତ୍ସ’ ବୋଲି ପ୍ରଲାପ କରୁଥିବାକୁ ଶୁଣ—ଗଦ୍ୟପଦ୍ୟମୟ ବାକ୍ୟରେ, ସଂସ୍କୃତ ଅକ୍ଷରସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 36

त्वां विना कश्च मां वत्स बोधयिष्यति सांप्रतम् । कथाभिस्तु विचित्राभिः पक्षिराजप्रसाद्य माम्

ହେ ବତ୍ସ, ତୁମେ ନଥିଲେ ଏହି ସମୟରେ ମୋତେ କିଏ ବୋଧ ଦେବ? ହେ ପକ୍ଷିରାଜ, ବିଚିତ୍ର କଥାରେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରି କୃପା କର।

Verse 37

अस्मिन्सुनिर्जनोद्याने विहाय क्व गतो भवान् । केन दोषेण लिप्तोस्मि तन्मे कथय सांप्रतम्

ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଜନ ଉଦ୍ୟାନରେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲ? ମୁଁ କେଉଁ ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ—ତାହା ଏବେଇ ମୋତେ କହ।

Verse 38

एवंविधैरहं वाक्यैः करुणैस्तैस्तु मोहितः । एवमादि प्रलप्याहं शोकेनापि सुपीडितः

ଏପରି କରୁଣାମୟ ବାକ୍ୟରେ ମୁଁ ମୋହିତ ହେଲି। ଏଭଳି ଭାବେ ବିଲାପ କରି ଶୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲି।

Verse 39

मृतोहं तेन मोहेन तद्भावेनापि मोहितः । मरणे यादृशो भावो मतिश्चासीच्च यादृशी

ସେଇ ମୋହରେ ମୁଁ ମୃତପ୍ରାୟ ହେଲି, ଏବଂ ସେଇ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ରହିଲି। ମରଣକାଳରେ ଯେପରି ଭାବ, ସେପରି ମୋର ମତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ହେଲା।

Verse 40

तादृशेनापि भावेन जातोऽहं द्विजसत्तम । गर्भवासो मया प्राप्तो ज्ञानस्मृतिविधायकः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏପରି ଭାବ ସହିତ ମୋର ଜନ୍ମ ହେଲା, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ମୃତି ଦେଇଥିବା ଗର୍ଭବାସ ମୁଁ ପାଇଲି।

Verse 41

स्मृतं पूर्वकृतं कर्म स्वयमेव विचेष्टितम् । मया पापेन मूढेन किं कृतं ह्यकृतात्मना

ମୁଁ ପୂର୍ବେ କରିଥିବା କର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କଲି—ଯାହା ମୁଁ ନିଜେ ଜାଣିଶୁଣି କରିଥିଲି। ପାପୀ ଓ ମୂଢ, ଅସଂଯତ ଆତ୍ମା ମୁଁ କଣ କରିବସିଲି!

Verse 42

गर्भयोगसमारूढः पुनस्तं चिंतयाम्यहम् । तेन मे निर्मलं ज्ञानं जातं वै सर्वदर्शकम्

ଗର୍ଭଯୋଗରେ ପୁନଃ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମୁଁ ଆଉଥରେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଛି। ତାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମଳ, ସର୍ବଦର୍ଶୀ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୋଇଛି।

Verse 43

गुरोस्तस्य प्रसादाच्च प्राप्तं वै ज्ञानमुत्तमम् । तस्यवाक्योदकैः स्वच्छैः कायस्य मलमेव च

ସେଇ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳସଦୃଶ ବାକ୍ୟରେ ଦେହର ମଳିନତା ମଧ୍ୟ ଯେନ ଧୋଇଯାଏ।

Verse 44

सबाह्याभ्यंतरं विप्र क्षालितं निर्मलं कृतम् । तिर्यक्त्वं च मया प्राप्तं शुकजातिसमुद्भवम्

ହେ ବିପ୍ର! ମୁଁ ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଭାବେ ଧୋଇ ନିର୍ମଳ କରାଗଲି; ଏବଂ ଶୁକଜାତିରୁ ଉଦ୍ଭବ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନି (ପଶୁଜନ୍ମ) ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲି।

Verse 45

शुकस्य ध्यानभावेन मरणे समुपस्थिते । तस्मिन्काले मृतो विप्र तद्भावेनापि भावितः

ଶୁକଙ୍କ ଧ୍ୟାନଭାବର ପ୍ରଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପ ହେଲା, ସେହି ସମୟରେ ସେ ବିପ୍ର ଦେହତ୍ୟାଗ କଲେ; ତାଙ୍କ ଚେତନା ସେଇ ଭାବରେ ହିଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗଢ଼ିଯାଇଥିଲା।

Verse 46

तादृशोऽस्मि पुनर्जातः शुकरूपो महीतले । मरणे यादृशो भावः प्राणिनां परिजायते

ସେହିପରି ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଶୂକରରୂପେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲି; କାରଣ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ଯେପରି ଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେହି ଅନୁରୂପେ ତାଙ୍କର ପରଜନ୍ମ ଘଟେ।

Verse 47

तादृशाः स्युस्तु सत्वास्ते तद्रूपास्तत्परायणाः । तद्गुणास्तत्स्वरूपास्ते भावभूता भवंति हि

ସେ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଧ୍ୟେୟବସ୍ତୁ ସଦୃଶ ହୋଇଯାନ୍ତି—ତାହାର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାହାରେ ପରାୟଣ ହୁଅନ୍ତି; ତାହାର ଗୁଣ ଓ ସ୍ୱରୂପ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେଇ ଭାବରେ ଗଢ଼ା ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ତାହିଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 48

मृत्यकालस्य विप्रेंद्र भावेनापि न संशयः । अतुलं प्राप्तवाञ्ज्ञानमहमत्र महामते

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ମୃତ୍ୟୁକାଳ ବିଷୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ମହାମତେ! ଏଠାରେ ମୁଁ ଅତୁଲ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।

Verse 49

तेन सर्वं विपश्यामि यद्भूतं यद्भविष्यति । वर्तमानं महाप्राज्ञ ज्ञानेनापि महामते

ସେହି (ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସବୁକିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖୁଛି—ଯାହା ହୋଇଗଲା, ଯାହା ହେବ, ଏବଂ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ହେ ମହାମତେ! ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 50

सर्वं विदाम्यहं ह्यत्र संस्थितोपि न संशयः । तारणाय मनुष्याणां संसारे परिवर्तताम्

ମୁଁ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁକିଛି ଜାଣେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସଂସାରରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ତାରଣ ପାଇଁ ଏହା।

Verse 51

नास्ति तीर्थं गुरुसमं बंधच्छेदकरं द्विज । एतत्ते सर्वमाख्यातं शृणु भार्गवनंदन

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ବନ୍ଧନଛେଦ କରୁଥିବା ଗୁରୁ ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ଏହା ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏବେ ଶୁଣ, ହେ ଭାର୍ଗବନନ୍ଦନ!

Verse 52

यत्त्वया पृच्छितं विप्र तत्ते सर्वं प्रकाशितम् । स्थलजाच्चोदकात्सर्वं बाह्यं मलं प्रणश्यति

ହେ ବିପ୍ର! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ତୁମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଗଲା। ଜଳଦ୍ୱାରା ଭୂମିସ୍ପର୍ଶ ଆଦିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ମଳ ନଶିଯାଏ।

Verse 53

जन्मांतरकृतान्पापान्गुरुतीर्थं प्रणाशयेत् । संसारतारणायैव जंगमं तीर्थमुत्तमम्

ଗୁରୁ-ତୀର୍ଥ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରେ। ଏବଂ ସଂସାର-ସାଗର ପାର କରାଇବାକୁ ଏହି ଜଙ୍ଗମ (ଜୀବନ୍ତ) ତୀର୍ଥ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 54

विष्णुरुवाच । शुक एवं महाप्राज्ञश्च्यवनाय महात्मने । तत्त्वं प्रकाशयित्वा तु विरराम नृपोत्तम

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଶୁକ ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶ କରି ପରେ ମୌନ ହେଲେ।

Verse 55

एतत्ते सर्वमाख्यातं जंगमं तीर्थमुत्तमम् । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्त्तते

ଏହି ଜଙ୍ଗମ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ ବର ମାଗ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି।

Verse 56

वेन उवाच । नाहं राज्यस्य कामार्थी नान्यत्किंचित्प्रकामये । सदेहो गंतुमिच्छामि तव कायं जनार्दन

ବେନ କହିଲେ: ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କାମନା କରେନି, ଅନ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ ଚାହେଁନି। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ! ଦେହସହିତ ତୁମ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 57

एवं वरमहं मन्ये यदि दातुमिहेच्छसि । विष्णुरुवाच । यज त्वमश्वमेधेन राजसूयेन भूपते

ଯଦି ଏଠାରେ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଏହି ବରକୁ ମୁଁ ଯଥାଯଥ ମନେ କରେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ହେ ଭୂପତେ! ତୁମେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କର।

Verse 58

गो भू स्वर्णाम्बुधान्यानां कुरु दानं महामते । दानान्नश्यति वै पापं ब्रह्मवध्यादिघोरकम्

ହେ ମହାମତେ! ଗୋ, ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଜଳ ଓ ଧାନ୍ୟର ଦାନ କର। ଏହି ଦାନରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ଘୋର ପାପ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 59

चतुर्वर्गस्तु दानेन सिद्ध्यत्येव न संशयः । तस्माद्दानं प्रकर्तव्यं मामुद्दिश्य च भूपते

ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚତୁର୍ବର୍ଗ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ହେ ରାଜନ, ମୋତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 60

यादृशेनापि भावेन मामुद्दिश्य ददाति यः । तादृशं तस्य वै भावं सत्यमेवं करोम्यहम्

ଯେ କେହି ଯେପରି ଭାବରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ଦାନ କରେ, ମୁଁ ତାହାର ସେହି ଭାବାନୁସାରେ ଫଳକୁ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ କରେ।

Verse 61

ऋषीणां दर्शनात्स्पर्शाद्भ्रष्टस्ते पापसंचयः । आगमिष्यसि यज्ञांते मम देहं न संशयः

ଋଷିମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ତୁମର ସଞ୍ଚିତ ପାପସଂଚୟ ଝରିପଡ଼ିଛି। ଯଜ୍ଞାନ୍ତେ ତୁମେ ମୋ ଧାମ/ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 62

एवमाभाष्य तं वेनमंतर्द्धानं गतो हरिः

ଏପରି କହି ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ୱେନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।