Adhyaya 118

Verse 1

कपिंजल उवाच । गंगामुखे पुरा तात रोदमाना वरांगना । नेत्राभ्यामश्रुबिंदूनि पतंति च महाजले

କପିଞ୍ଜଳ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ପୂର୍ବକାଳେ ଗଙ୍ଗାମୁଖରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ କାନ୍ଦୁଥିଲା; ତାହାର ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ମହାଜଳରେ ପଡୁଥିଲା।

Verse 2

गंगामध्ये निमज्जंति भवंति कमलानि च । पुष्पाणि दिव्यरूपाणि सौगंधानि महांति च

ଗଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କମଳ ଫୁଟେ; ଏବଂ ଦିବ୍ୟରୂପ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ବିଶାଳ ପୁଷ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଥାଆନ୍ତି।

Verse 3

तस्यास्तात सुनेत्राभ्यां किमर्थं प्रपतंति च । गंगोदके महाभाग निर्मला अश्रुबिंदवः

ହେ ତାତ, ହେ ମହାଭାଗ! ତାହାର ସୁନୟନରୁ ନିର୍ମଳ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ କେଉଁ କାରଣରୁ ପଡୁଛି?

Verse 4

अस्थिचर्मावशेषस्तु जटाचीरधरः पुनः । तानि सौगंधयुक्तानि पद्मानि विचिनोति सः

ଅସ୍ଥି ଓ ଚର୍ମମାତ୍ର ଅବଶେଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁନର୍ବାର ଜଟା ଓ ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ର ଧାରି ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ସେହି ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ବିଚୟ କରେ।

Verse 5

हेमवर्णानि दिव्यानि नीत्वा शिवं समर्चयेत् । सा का नारी समाचक्ष्व स वा को हि महामते

ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ପଣଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ ଵିଧିପୂର୍ବକ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ମହାମତେ, ସେ ନାରୀ କିଏ, ଏବଂ ସେ ପୁରୁଷ କିଏ? କୁହନ୍ତୁ।

Verse 6

अर्चयित्वा शिवं सोथ कस्मात्पश्चात्प्रदेवति । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यद्यहं वल्लभस्तव

ହେ ଦେବୀ, ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ସାରି ପରେ ତୁମେ କାହିଁକି ବିଳାପ କରୁଛ? ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ତୁମର ପ୍ରିୟ, ତେବେ ଏ ସବୁ ମୋତେ କୁହ।

Verse 7

कुंजल उवाच । शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वृत्तांतं देवनिर्मितम् । चरित्रं सर्वपापघ्नं विष्णोश्चैव महात्मनः

କୁଞ୍ଜଳ କହିଲା—ବତ୍ସ, ଶୁଣ; ମୁଁ ଦେବନିର୍ମିତ ଏକ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିବି—ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବପାପନାଶକ ଚରିତ।

Verse 8

योसौ हुंडो महावीर्यो नहुषेण हतो रणे । तस्य पुत्रस्तु विख्यातो विहुंडस्तप आस्थितः

ମହାବୀର୍ୟ ହୁଣ୍ଡ ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲା। ତାହାର ବିଖ୍ୟାତ ପୁତ୍ର ବିହୁଣ୍ଡ ପରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ହେଲା।

Verse 9

निहतं पितरं श्रुत्वा सामात्यं सपरिच्छदम् । आयुपुत्रेण वीरेण नहुषेण बलीयसा

ଆୟୁପୁତ୍ର ବୀର ଓ ବଳବାନ୍ ନହୁଷ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପରିଚରସହ ପିତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ—ଏହା ଶୁଣି,

Verse 10

तपस्तपति सक्रोधाद्देवान्हंतुं समुद्यतः । पौरुषं तस्य दुष्टस्य तपसा वर्द्धितस्य च

କ୍ରୋଧେ ଜ୍ୱଳିତ ତପସ୍ତପତି ଦେବମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା; ସେହି ଦୁଷ୍ଟର ପୌରୁଷ ତପସ୍ୟାରେ ବଢ଼ିଥିଲା।

Verse 11

जानंति देवताः सर्वा दुःसहं समरांगणे । हुंडात्मजो विहुंडस्तु त्रैलोक्यं हंतुमुद्यतः

ସମରାଙ୍ଗଣରେ ସେ ଅସହ୍ୟ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜାଣନ୍ତି; ହୁଣ୍ଡର ପୁତ୍ର ବିହୁଣ୍ଡ ତ୍ରିଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ।

Verse 12

पितुर्वैरं करिष्यामि हनिष्ये मानवान्सुरान् । एवं समुद्यतः पापी देवब्राह्मणकंटकः

“ପିତାଙ୍କ ବୈରର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବି; ମାନବ ଓ ସୁରମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି”—ଏମିତି ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ସେ ପାପୀ ଦେବ-ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କଣ୍ଟକ ହେଲା।

Verse 13

उपद्रवं समारेभे प्रजाः पीडयते च सः । तस्यैव तेजसा दग्धा देवाश्चेंद्रपुरोगमाः

ସେ ଉପଦ୍ରବ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଲା; ତାହାର ନିଜ ତେଜରେ ଇନ୍ଦ୍ର-ପୁରୋଗାମୀ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 14

शरणं देवदेवस्य जग्मुर्विष्णोर्महात्मनः । देवदेवं जगन्नाथं शंखचक्रगदाधरम्

ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ—ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ—ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 15

ऊचुश्च पाहि नो नित्यं विहुंडस्य महाभयात् । श्रीविष्णुरुवाच । वर्द्धंतु देवताः सर्वाः सुसुखेन महेश्वराः

ସେମାନେ କହିଲେ, “ବିହୁଣ୍ଡର ମହାଭୟରୁ ଆମକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କର।” ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ହେ ମହେଶ୍ୱରମାନେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ପରମ ସୁଖରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 16

विहुंडं नाशयिष्यामि पापिष्ठं देवकंटकम् । एवमाभाष्य तान्देवान्मायां कृत्वा जनार्दनः

“ଦେବମାନଙ୍କର କଣ୍ଟକ ଏହି ମହାପାପୀ ବିହୁଣ୍ଡକୁ ମୁଁ ନାଶ କରିବି।” ଏମିତି କହି ଜନାର୍ଦନ ଦିବ୍ୟ ମାୟା ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।

Verse 17

स्वयमेवस्थितस्तत्र नंदने सुमहायशाः । मायामयं चकाराथ स्त्रीरूपं च गुणान्वितम्

ସୁମହାୟଶସ୍ବୀ ସେ ନନ୍ଦନବନରେ ସ୍ୱୟଂ ଏକାକୀ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ପରେ ମାୟାବଳେ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 18

विष्णुमाया महाभागा सर्वविश्वप्रमोहिनी । चकार रूपमतुलं विष्णोर्मायाप्रमोहिनी

ବିଷ୍ଣୁମାୟା ମହାଭାଗା, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା, ବିଷ୍ଣୁମାୟାର ପ୍ରଭାବେ ଅତୁଲ ରୂପ ଧାରଣ କଲା।

Verse 19

विहुंडस्य वधार्थाय रूपलावण्यशालिनी । कुंजल उवाच । स देवानां वधार्थाय दिव्यमार्गं जगाम ह

ବିହୁଣ୍ଡଙ୍କ ବଧାର୍ଥେ ରୂପ‑ଲାବଣ୍ୟଶାଳିନୀ ସେ ନାରୀ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ—ଦେବବଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ଦିବ୍ୟମାର୍ଗ ଧରିଲା।

Verse 20

नंदनांते ततो मायामपश्यद्दितिजेश्वरः । तया विमोहितो दैत्यः कामबाणकृतांतरः

ତାପରେ ନନ୍ଦନବନର ପ୍ରାନ୍ତେ ଦିତିଜେଶ୍ୱର ମାୟାକୁ ଦେଖିଲା। ତାହାରେ ମୋହିତ ସେ ଦୈତ୍ୟ କାମବାଣବିଦ୍ଧ ଅନ୍ତର ହୋଇ ବିବେକ ହରାଇଲା।

Verse 21

आत्मनाशं न जानाति कालरूपां वरस्त्रियम् । तां दृष्ट्वा नवहेमाभां रूपद्रविणशालिनीम्

କାଳରୂପା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀକୁ ଦେଖି ସେ ନିଜ ନାଶ ଜାଣେନାହିଁ—ନବସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମ ଦୀପ୍ତ, ରୂପ ଓ ଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 22

लुब्धो विहुंडः पापात्मा तामुवाच वरांगनाम् । कासि कस्य वरारोहे ममचित्तप्रमाथिनि

ଲୋଭୀ ପାପାତ୍ମା ବିହୁଣ୍ଡ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନାକୁ କହିଲା—“ତୁମେ କିଏ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ? କାହାର, ହେ ବରାରୋହିଣୀ, ଯେ ମୋ ଚିତ୍ତକୁ ମଥିଦେଉଛ?”

Verse 23

संगमं देहि मे भद्रे रक्षरक्ष वरानने । संगमात्तव देवेशि यद्यदिच्छसि सांप्रतम्

ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୋତେ ସଙ୍ଗମ ଦିଅ; ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ହେ ବରାନନେ। ହେ ଦେବେଶୀ, ତୁମ ସଙ୍ଗମରୁ ଏହି କ୍ଷଣେ ତୁମେ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରିବ, ସେସବୁ ସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 24

तत्तद्दद्मि महाभागे दुर्लभं देवदानवैः । मायोवाच । मामेव भोक्तुमिच्छा चेद्दायं मे देहि दानव

ହେ ମହାଭାଗ! ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ, ସେହିଟି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି। ମାୟା କହିଲା—ଯଦି ତୁମେ କେବଳ ମୋତେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ହେ ଦାନବ, ମୋର ଦାୟ (ଯଥୋଚିତ ଭାଗ) ମୋତେ ଦିଅ।

Verse 25

सप्तकोटिमितैश्चैव पुष्पैः पूजय शंकरम् । कामोदसंभवैर्दिव्यैः सौगंधैर्देवदुर्लभैः

ସାତ କୋଟି ପୁଷ୍ପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏବଂ କାମୋଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରେ—ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ—ଆରାଧନା କର।

Verse 26

तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे तु दानव । आरोपय महाभाग एतद्दायं प्रदेहि मे

ହେ ଦାନବ! ସେହି ପୁଷ୍ପରେ ଗଢ଼ା ମାଳାଟି ମୋ କଣ୍ଠରେ ପିନ୍ଧାଇଦିଅ। ହେ ମହାଭାଗ! ଏହି ଦାୟ (ଉପହାର/ଯଥୋଚିତ ଭାଗ) ମୋତେ ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 27

तदाहं सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः । विहुंड उवाच । एवं देवि करिष्यामि वरं दद्मि प्रयाचितम्

ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ହେବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିହୁଣ୍ଡ କହିଲା—ଏମିତି ହେଉ, ଦେବୀ; ମୁଁ ସେପରି କରିବି। ଯାଚିତ ବର ମୁଁ ଦେଉଛି।

Verse 28

वनानि यानि पुण्यानि दिव्यानि दितिजेश्वरः । बभ्राममन्मथाविष्टो न च पश्यति तं द्रुमम्

ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଯେତେ ଅରଣ୍ୟ ଥିଲା, କାମାବେଶରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା; କିନ୍ତୁ ସେହି ବୃକ୍ଷଟିକୁ ଦେଖିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 29

कामोदकाख्यं पप्रच्छ यत्रतत्र गतः स्वयम् । कामोदाख्यद्रुमो नास्ति वदंत्येवं महाजनाः

ସେ ନିଜେ ଏଠିସେଠି ଯାଇ ‘କାମୋଦକ’ ନାମକ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲା। କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ଏଭଳି କହିଲେ— “କାମୋଦ ନାମର କୌଣସି ବୃକ୍ଷ ନାହିଁ।”

Verse 30

पृच्छमानः स दुष्टात्मा कामबाणैः प्रपीडितः । पप्रच्छ भार्गवं गत्वा भक्त्या नमित कंधरः

ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା କାମବାଣରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ପଚାରୁଥିବାବେଳେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 31

कामोदकं द्रुमं ब्रूहि कांतं पुष्पसमन्वितम् । शुक्र उवाच । कामोदः पादपो नास्ति योषिदेवास्ति दानव

ସେ କହିଲା— “ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ, ମନୋହର ‘କାମୋଦକ’ ବୃକ୍ଷ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।” ଶୁକ୍ର କହିଲେ— “ହେ ଦାନବ! ‘କାମୋଦ’ ନାମର ବୃକ୍ଷ ନାହିଁ; ‘କାମୋଦା’ ନାମର ଏକ ଅପ୍ସରା ଅଛି।”

Verse 32

यदा सा हसते चैव प्रसंगेन प्रहर्षिता । तद्धासाज्जज्ञिरे दैत्य सुगंधीनि वराण्यपि

ଯେତେବେଳେ ସେ କଥାବାର୍ତ୍ତାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ହସୁଥିଲା, ହେ ଦୈତ୍ୟ! ସେହି ହାସରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁଗନ୍ଧିତ ବରମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 33

सुमान्येतानि दिव्यानि कामोदाया न संशयः । हृद्यानि पीतपुष्पाणि सौरभेण युतानि च

ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କାମୋଦାଙ୍କର ପ୍ରେମୋଦ୍ଦୀପକ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଗୁଡ଼ିକ ହୃଦୟପ୍ରିୟ, ପୀତପୁଷ୍ପଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧରେ ସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 34

तेनाप्येकेन पुष्पेण यः समर्चति शंकरम् । तस्येप्सितं महाकामं संपूरयति शंकरः

ଯେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ଶଙ୍କର ତାହାର ଇପ୍ସିତ ମହାକାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି।

Verse 35

अस्याश्च रोदनाद्दैत्य प्रभवंति न संशयः । तादृशान्येव पुष्पाणि लोहितानि महांति च

ତାହାର ରୋଦନରୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବଂ ସେହି ପ୍ରକାରର ପୁଷ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ, ଲୋହିତ ବର୍ଣ୍ଣର ଓ ବଡ଼।

Verse 36

सौरभेण विना दैत्य तेषां स्पर्शं न कारयेत् । एवमाकर्णितं तेन वाक्यं शुक्रस्य भाषितम्

ହେ ଦୈତ୍ୟ, ସେହି ସୌରଭ ବିନା ସେମାନଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ କରାଇବୁ ନାହିଁ—ଶୁକ୍ରଙ୍କ କଥିତ ଏହି ବାକ୍ୟକୁ ସେ ଏଭଳି ଶୁଣିଲା।

Verse 37

उवाच सा तु कुत्रास्ति कामोदा भृगुनंदन । शुक्र उवाच । गंगाद्वारे महापुण्ये महापातकनाशने

ସେ କହିଲା—“ଭୃଗୁନନ୍ଦନ, କାମୋଦା କେଉଁଠି ଅଛି?” ଶୁକ୍ର କହିଲେ—“ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ, ଯାହା ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ମହାପାତକନାଶକ।”

Verse 38

कामोदाख्यं पुरं तत्र निर्मितं विश्वकर्मणा । कामोदपत्तने नारी दिव्यभोगैरलंकृता

ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ‘କାମୋଦା’ ନାମକ ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲେ; କାମୋଦା ପଟ୍ଟନରେ ଗୋଟିଏ ନାରୀ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ-ବିଲାସରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 39

तथा चाभरणैर्भाति सर्वदेवैः सुपूजिता । त्वया तत्रैव गंतव्यं पूजितव्या वराप्सराः

ସେ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁପୂଜିତ। ତେଣୁ ତୁମେ ସେଠାକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 40

उपायेनापि पुण्येन तां प्रहासय दानव । एवमुक्त्वा तु योगींद्र सः शुक्रो दानवं प्रति

“ହେ ଦାନବ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ହସାଇଦେ।” ଏମିତି କହି, ହେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର, ଶୁକ୍ର ଦାନବଙ୍କୁ ପ୍ରତି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 41

विरराम महातेजाः स्वकार्यायोद्यतोऽभवत्

ମହାତେଜସ୍ବୀ ବୀର ଥମ୍କିଗଲେ ଏବଂ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନରେ ତତ୍ପର ହେଲେ।