Adhyaya 11

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सर्वज्ञेन त्वया प्रोक्तं दैत्यदानवसंगरम् । इदानीं श्रोतुमिच्छामः सुव्रतस्य महात्मनः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ! ଆପଣ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମ ଆମକୁ କହିଛନ୍ତି। ଏବେ ଆମେ ମହାତ୍ମା ସୁବ୍ରତଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।

Verse 2

कस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कस्य गोत्रसमुद्भवः । किं तपस्तस्य विप्रस्य कथमाराधितो हरिः

ସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କାହାର ପୁତ୍ର, କେଉଁ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ? ସେ ବିପ୍ର କି ପ୍ରକାର ତପ କଲେ, ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ କିପରି ଆରାଧନା କଲେ?

Verse 3

सूत उवाच । कथा प्रज्ञाप्रभावेण पूर्वमेव यथा श्रुता । तथा विप्राः प्रवक्ष्यामि सुव्रतस्य महात्मनः

ସୂତ କହିଲେ— ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ପ୍ରଜ୍ଞାର ପ୍ରଭାବରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଏହି କଥା ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ମୁଁ ମହାତ୍ମା ସୁବ୍ରତଙ୍କ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 4

चरितं पावनं दिव्यं वैष्णवं श्रेयआवहम् । भवतामग्रतः सर्वं विष्णोश्चैव प्रसादतः

ଏହି ପବିତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଚରିତ—ପରମ ଶ୍ରେୟ ଦାୟକ—ଆପଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ, କେବଳ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ କଥିତ ହେବ।

Verse 5

पूर्वकल्पे महाभागाः सुक्षेत्रे पापनाशने । रेवातीरे सुपुण्ये च तीर्थे वामनसंज्ञके

ପୂର୍ବକଳ୍ପରେ, ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ପାପନାଶକ ସେଇ ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରରେ—ରେବା ନଦୀତଟେ—‘ବାମନ-ତୀର୍ଥ’ ନାମକ ପରମ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ…

Verse 6

कौशिकस्य कुले जातः सोमशर्मा द्विजोत्तमः । स तु पुत्रविहीनस्तु बहुदुःखसमन्वितः

କୌଶିକ ବଂଶରେ ସୋମଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଜନ୍ମିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ପୁତ୍ରହୀନ ଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ଥିଲେ।

Verse 7

दारिद्रेण स दुःखेन सर्वदैवप्रपीडितः । पुत्रोपायं धनस्यापि दिवारात्रौ प्रचिंतयेत्

ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଦୁଃଖରେ ସେ ସଦା ପୀଡିତ ଥିଲେ; ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ ଓ ଧନପ୍ରାପ୍ତିର ସାଧନ—ଦିନରାତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।

Verse 8

एकदा तु प्रिया तस्य सुमना नाम सुव्रता । भर्तारं चिंतयोपेतमधोमुखमलक्षयत्

ଏକଦା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ—ସୁମନା ନାମକ ସୁବ୍ରତା—ତାଙ୍କ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ଚିନ୍ତାଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମୁହଁ ନମାଇଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 9

समालोक्य तदा कांतं तमुवाच तपस्विनी । दुःखजालैरसंख्यैस्तु तव चित्तं प्रधर्षितम्

ତେବେ ପ୍ରିୟକୁ ଦେଖି ତପସ୍ବିନୀ କହିଲେ—ଅସଂଖ୍ୟ ଦୁଃଖଜାଲ ତୁମ ଚିତ୍ତକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଛି।

Verse 10

व्यामोहेन प्रमूढोसि त्यज चिंतां महामते । मम दुःखं समाचक्ष्व स्वस्थो भव सुखं व्रज

ମୋହରେ ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛ, ହେ ମହାମତି! ଚିନ୍ତା ତ୍ୟାଗ କର। ମୋ ଦୁଃଖ କହ; ସ୍ଥିର ହୋଇ ଶାନ୍ତିରେ ଯାଅ।

Verse 11

नास्ति चिंतासमं दुःखं कायशोषणमेव हि । यश्चिंतां त्यज्य वर्तेत स सुखेन प्रमोदते

ଚିନ୍ତା ସମାନ ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ସେଇ ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ କରେ। ଯେ ଚିନ୍ତା ତ୍ୟାଗି ଚାଲେ, ସେ ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।

Verse 12

चिंतायाः कारणं विप्र कथयस्व ममाग्रतः । प्रियावाक्यं समाकर्ण्य सोमशर्माब्रवीत्प्रियाम्

ହେ ବିପ୍ର! ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଚିନ୍ତାର କାରଣ କହ। ପ୍ରିୟବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସୋମଶର୍ମା ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ କହିଲେ।

Verse 13

सोमशर्मोवाच । इच्छया चिंतितं भद्रे चिंता दुःखस्य कारणम् । तत्सर्वं तु प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा चैवावधार्यताम्

ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ! ଇଚ୍ଛାଜନିତ ଚିନ୍ତା ଦୁଃଖର କାରଣ। ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିବି; ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ଧାରଣ କର।

Verse 14

न जाने केन पापेन धनहीनोस्मि सुव्रते । तथा पुत्रविहीनश्च एतद्दुःखस्य कारणम्

ହେ ସୁବ୍ରତେ! କେଉଁ ପାପରେ ମୁଁ ଧନହୀନ ହୋଇଛି ଜାଣେନି; ଏହିପରି ପୁତ୍ରବିହୀନ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି—ଏହାହିଁ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ।

Verse 15

सुमनोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि सर्वसंदेहनाशनम् । स्वरूपमुपदेशस्य सर्वविज्ञानदर्शनम्

ସୁମନା କହିଲେ: ଶୁଣ; ମୁଁ ସେହି କଥା କହିବି ଯାହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହକୁ ନାଶ କରେ—ଉପଦେଶର ସ୍ୱରୂପ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସର୍ବଜ୍ଞାନର ଦର୍ଶନ ମିଳେ।

Verse 16

लोभः पापस्य बीजं हि मोहो मूलं च तस्य हि । असत्यं तस्य वै स्कंधो माया शाखा सुविस्तरा

ଲୋଭ ହିଁ ପାପର ବୀଜ, ମୋହ ତାହାର ମୂଳ। ଅସତ୍ୟ ତାହାର କାଣ୍ଡ, ମାୟା ତାହାର ସୁବିସ୍ତୃତ ଶାଖା।

Verse 17

चिंतामोहौ परित्यज्य अनुवर्तस्व च द्विज । संसारे नास्ति संबंधः केन सार्धं महामते

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଚିନ୍ତା ଓ ମୋହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଆଗେ ବଢ଼। ଏହି ସଂସାରରେ ସ୍ଥାୟୀ ସମ୍ବନ୍ଧ ନାହିଁ—ତେବେ, ହେ ମହାମତେ, କାହା ସହ ସତ୍ୟ ସଙ୍ଗତି?

Verse 18

छद्मपाखंडशौर्येर्ष्याः क्रूराः कूटाश्च पापिनः । पक्षिणो मोहवृक्षस्य मायाशाखा समाश्रिताः

ଛଳମୟ ପାଖଣ୍ଡ, ଦେଖାଦେଖି ଶୌର୍ୟ ଓ ଈର୍ଷ୍ୟାରେ ଲିପ୍ତ—ସେମାନେ କ୍ରୂର, କୂଟ ଓ ପାପୀ। ମୋହବୃକ୍ଷର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ମାୟାଶାଖାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

Verse 19

अज्ञानं सुफलं तस्य रसोऽधर्मः फलस्य हि । तृष्णोदकेन संवृद्धाऽश्रद्धा तस्य द्रवः प्रिय

ତାହାର ସୁନ୍ଦର ଫଳ ହେଉଛି ଅଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ସେଇ ଫଳର ରସ ହେଉଛି ଅଧର୍ମ। ତୃଷ୍ଣା-ଜଳରେ ପୋଷିତ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ତାହାର ପ୍ରିୟ ବହୁଥିବା ସାର ହୋଇଯାଏ।

Verse 20

अधर्मः सुरसस्तस्य उत्कटो मधुरायते । यादृशैश्च फलैश्चैव सुफलो लोभपादपः

ତାହା ପାଇଁ ଅଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ସୁରସ ଲାଗେ; ଯାହା କଠୋର, ସେଥିରେ ମଧୁରତା ଦିଶେ। ଲୋଭ-ବୃକ୍ଷ ଇଚ୍ଛାମତେ ନାନା ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇ ସୁଫଳ ହୁଏ।

Verse 21

अस्यच्छायां समाश्रित्य यो नरः परितुष्यते । फलानि तस्य चाश्नाति सुपक्वानि दिनेदिने

ଯେ ନର ଏହାର ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେ ଦିନେଦିନେ ତାହାର ସୁପକ୍ୱ ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

Verse 22

फलानां तु रसेनापि अधर्मेण तु पालितः । स संतुष्टो भवेन्मर्त्यः पतनायाभिगच्छति

କେହି ମର୍ତ୍ୟ କେବଳ ଫଳର ରସରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ଜୀବିକା ଅଧର୍ମରେ ପାଳିତ, ତେବେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପତନକୁ ଅଭିମୁଖୀ ହୁଏ।

Verse 23

तस्माच्चिंतां परित्यज्य पुमांल्लोभं न कारयेत् । धनपुत्रकलत्राणां चिंतामेकां न कारयेत्

ଏହିହେତୁ ଚିନ୍ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ପୁରୁଷ ଲୋଭକୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଧନ, ପୁତ୍ର ଓ କଲତ୍ର ବିଷୟରେ ଏକାଗ୍ର ଚିନ୍ତା କରି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 24

यो हि विद्वान्भवेत्कांत मूर्खाणां पथमेति हि । मूर्खश्चिंतयते नित्यं कथमर्थं ममैव हि

ହେ ପ୍ରିୟେ! ମଣିଷ ବିଦ୍ୱାନ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଗଣାଯାଏ। କାରଣ ମୂର୍ଖ ସଦା ଏହି ଚିନ୍ତା କରେ—“ଧନ କିପରି କେବଳ ମୋର ହେବ?”

Verse 25

सुभार्यामिह विंदामि कथं पुत्रानहं लभे । एवं चिंतयते नित्यं दिवारात्रौ विमोहितः

“ଏଠାରେ ମୋତେ ସୁଭାର୍ଯ୍ୟା ମିଳିଛି—ମୁଁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କିପରି ପାଇବି?” ଏଭଳି ମୋହିତ ହୋଇ ସେ ଦିନ-ରାତି ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରେ।

Verse 26

क्षणमेकं प्रपश्येत चिंतामध्ये महत्सुखम् । पुनश्चैतन्यमायाति महादुःखेन पीड्यते

ଚିନ୍ତାମଧ୍ୟରେ ଏକ କ୍ଷଣ ମହାସୁଖର ଆଭାସ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ପୁନଃ ଚେତନା ଫେରିଲେ ସେ ମହାଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୁଏ।

Verse 28

मित्राश्च बांधवाः पुत्राः पितृमातृसभृत्यकाः । संबंधिनो भवंत्येव कलत्राणि तथैव च

ମିତ୍ର, ବାନ୍ଧବ, ପୁତ୍ର, ପିତା-ମାତା ଓ ଭୃତ୍ୟ/ସେବକ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ‘ସମ୍ବନ୍ଧୀ’ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସେହିପରି ପତି/ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ।

Verse 29

सोमशर्मोवाच । संबंधः कीदृशो भद्रे तथा विस्तरतो वद । येन संबंधिनः सर्वे धनपुत्रादिबांधवाः

ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ—“ହେ ଭଦ୍ରେ! ସମ୍ବନ୍ଧର ସ୍ୱରୂପ କିପରି? ଦୟାକରି ବିସ୍ତାରରେ କୁହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଧନ, ପୁତ୍ର ଆଦି ଯେ ସମସ୍ତେ ‘ସମ୍ବନ୍ଧୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ବୁଝାଯିବେ।”

Verse 30

सुमनोवाच । ऋणसंबंधिनः केचित्केचिन्न्यासापहारकाः । लाभप्रदा भवंत्येके उदासीनास्तथापरे

ସୁମନା କହିଲେ—କେହି ଋଣ-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯୁକ୍ତ, କେହି ନ୍ୟାସ (ଜମା ଧନ) ଅପହରଣକାରୀ। କେହି ଲାଭଦାତା ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଉଦାସୀନ ରହନ୍ତି।

Verse 31

भेदैश्चतुर्भिर्जायंते पुत्रमित्रस्त्रियस्तथा । भार्या पिता च माता च भृत्याः स्वजनबांधवाः

ଚାରି ପ୍ରକାର ଭେଦରୁ ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର ଓ ସ୍ତ୍ରୀ-ସମ୍ବନ୍ଧ ଜନ୍ମେ; ସେପରି ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପିତା ଓ ମାତା; ଭୃତ୍ୟ, ସ୍ୱଜନ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 32

स्वेनस्वेन हि जायंते संबंधेन महीतले । न्यासापहारभावेन यस्य येन कृतं भुवि

ପୃଥିବୀରେ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ନିଜ-ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ହିଁ ଜନ୍ମେ ଓ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଜଗତରେ ଯେ ଯାହା କରେ—ନ୍ୟାସଭାବେ କିମ୍ବା ଅପହରଣଭାବେ—ତାହାର ଫଳ ସେଇ କର୍ତ୍ତାକୁ ମିଳେ।

Verse 33

न्यासस्वामी भवेत्पुत्रो गुणवान्रूपवान्भुवि । येनैवापह्रतं न्यासं तस्य गेहे न संशयः

ପୃଥିବୀରେ ନ୍ୟାସର ସ୍ୱାମୀ ପୁତ୍ରରୂପେ ହୁଏ—ଗୁଣବାନ ଓ ରୂପବାନ। ଯେ ନ୍ୟାସକୁ ଅପହରଣ କଲା, ସେଇ ଧନ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ଘରେ ରହେ।

Verse 34

न्यासापहरणाद्दुःखं स दत्वा दारुणं गतः । न्यासस्वामी सुपुत्रोभून्न्यासापहारकस्य च

ନ୍ୟାସ ଅପହରଣରୁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଇ ଦାରୁଣ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ନ୍ୟାସସ୍ୱାମୀ ସୁପୁତ୍ର ପାଇଲେ; ନ୍ୟାସାପହାରକ ମଧ୍ୟ (ପୁତ୍ର) ପାଇଲା।

Verse 35

गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः । भक्तिं तु दर्शयंस्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने

ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେ, ପ୍ରତିଦିନ ତାହାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରି କରି ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲା।

Verse 36

प्रियवाङ्मधुरो रोगी बहुस्नेहं विदर्शयन् । स्वीयं द्रव्यं समुद्गृह्य प्रीतिमुत्पाद्य चोत्तमाम्

ପ୍ରିୟ ଓ ମଧୁର ବାଣୀ କହୁଥିବା ସେ ରୋଗୀ, ବହୁ ସ୍ନେହ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ନିଜ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମନେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରୀତି ଜନ୍ମାଇଲା।

Verse 37

यथा येन प्रदत्तं स्यान्न्यासस्य हरणात्पुरा । दुःखमेव महाभाग दारुणं प्राणनाशनम्

ହେ ମହାଭାଗ! ଯେଉଁଠାରେ କେହି ନ୍ୟାସ (ଅମାନତ) ରଖିଥାଏ, ସେଠାରୁ ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ହରଣ କରାଯାଏ, ତେବେ କେବଳ ଦୁଃଖ—ଭୟଙ୍କର, ପ୍ରାଣନାଶକ ଦୁଃଖ—ହିଁ ହୁଏ।

Verse 38

तादृशं तस्य सौहृद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणैः । अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति

ଏପରି ସୌହୃଦ୍ୟର ଫଳରେ ସେ ମହାଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମେ; କିନ୍ତୁ ଅଲ୍ପାୟୁ ହୋଇ ଶେଷେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 39

दुःखं दत्वा प्रयात्येवं भूत्वाभूत्वा पुनःपुनः । यदा हा पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति सः

ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଦେଇ ସେ ଚାଲିଯାଏ—ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ ପୁନଃ ଲୟ ପାଇ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେ ‘ହା ପୁତ୍ର! ହା ପୌତ୍ର!’ ବୋଲି ପ୍ରଲାପ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୋକ ହିଁ କରୁଥାଏ।

Verse 40

तदा हास्यं करोत्येव कस्य पुत्रो हि कः पिता । अनेनापहृतं न्यासं मदीयस्योपकारणम्

ତେବେ ସେ କେବଳ ହସେ—“କାହାର ପୁତ୍ର କିଏ, କାହାର ପିତା କିଏ?”—ଏହି ଛଳରେ ମୋ ପାଖେ ଜମା ରଖା ନ୍ୟାସ-ଧନ ହରି ନେଇ, “ଏହା ତୋର ଉପକାର ପାଇଁ” ବୋଲି କହେ।

Verse 41

द्रव्यापहरणेनापि न मे प्राणा गताः किल । दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा

ଧନ ହରାଇଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରାଣ ଯାଇନଥିଲା; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବେ ଏକ ମହା ଓ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବା ପରି ହୋଇଥିଲା।

Verse 42

तथा दुःखं प्रदत्वाहं द्रव्यमुद्गृह्य चोत्तमम् । गंतास्मि सुभृशं चाद्य कस्याहं सुत ईदृशः

ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଦେଇ ଉତ୍ତମ ଧନ ଉଠାଇ ଆଜି ମୁଁ ବହୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯିବି। ମୁଁ କାହାର ପୁତ୍ର, ଯେ ଏପରି ହୋଇଗଲି?

Verse 43

न चैष मे पिता पुत्रः पूर्वमेव न कस्यचित् । पिशाचत्वं मया दत्तमस्यैवेति दुरात्मनः

ସେ ନ ମୋ ପିତା, ନ ମୋ ପୁତ୍ର; ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ସେ କାହାର ନଥିଲା। ସେଇ ଦୁରାତ୍ମାକୁ ମୁଁ ପିଶାଚତ୍ୱ ଦେଇଛି।

Verse 44

एवमुक्त्वा प्रयात्येवं तं प्रहस्य पुनःपुनः । प्रयात्यनेन मार्गेण दुःखं दत्वा सुदारुणम्

ଏଭଳି କହି ସେ ସେହିପରି ଚାଲିଯାଏ, ତାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ହସି ଉପହାସ କରେ; ଏହି ମାର୍ଗରେ ଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଦୁଃଖ ଦେଇ ଯାଏ।

Verse 45

एवं न्यासं समुद्धर्तुः पुत्राः कांत भवंति वै । संसारे दुःखबहुला दृश्यंते यत्रतत्र च

ଏହିପରି ନ୍ୟାସ (ଅମାନତ) ଅପହରଣକାରୀର ପୁତ୍ରମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୟନୀୟ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ସଂସାରରେ ସେମାନେ ଯେଉଁଠି-ସେଉଁଠି ଦୁଃଖବହୁଳ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 46

ऋणसंबंधिनः पुत्रान्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः

ଋଣ ପ୍ରତିଦାନ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।