
The Lament of King Āyū and Indumatī: The Abduction/Loss of the Child and Karmic Reflection
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜା ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଇନ୍ଦୁମତୀଙ୍କ ଶିଶୁପୁତ୍ରର ହଠାତ୍ ଲୋପ/ଅପହରଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଇନ୍ଦୁମତୀଙ୍କ ବିଳାପ ଆତ୍ମପରୀକ୍ଷାରେ ପରିଣତ ହୁଏ—ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ବିଶ୍ୱାସଭଙ୍ଗ, ଛଳ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଅପରାଧ ହୋଇଥିଲା କି? ବୈଶ୍ୱଦେବ ଧର୍ମର ଅତିଥିସତ୍କାର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ସଂସ୍କୃତ ହବି/ଅର୍ପଣରେ ଅବହେଳା ହୋଇଥିଲା କି, ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି। ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଦିଆଥିବା ବର—“ଶୀଳବାନ, ଅଜେୟ ପୁତ୍ର”—ସ୍ମରଣ ହେବାରୁ ସଙ୍କଟ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ହୁଏ: ସିଦ୍ଧ ବରଦାନରେ ମଧ୍ୟ ବିଘ୍ନ କିପରି? ଶୋକରେ ଇନ୍ଦୁମତୀ ମୂର୍ଛିତ ହୁଅନ୍ତି। ରାଜା ଆୟୁ ମଧ୍ୟ ବିଚଳିତ ହୋଇ କାନ୍ଦନ୍ତି ଓ ଭାଗ୍ୟ ସମ୍ମୁଖରେ ତପ, ଦାନ ଆଦିର ଫଳପ୍ରଭାବ ନେଇ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି। ଉପସଂହାରରେ ଏହାକୁ ବେନ-ପ୍ରସଙ୍ଗ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଚ୍ୟବନ-କଥା ଓ ନହୁଷ-ଉପାଖ୍ୟାନ ପରମ୍ପରାରେ ସ୍ଥାପିତ ବୋଲି ସୂଚିତ କରାଯାଇଛି।
Verse 1
कुंजल उवाच । आयुभार्या महाभागा स्वर्भानोस्तनया सुतम् । अपश्यंती सुबालं तं देवोपममनौपमम्
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ—ଆୟୁଙ୍କ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ପତ୍ନୀ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ସେଇ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ଦେବତୁଲ୍ୟ ଓ ଅନୁପମ ଥିଲା।
Verse 2
हाहाकारं महत्कृत्वा रुरोद वरवर्णिनी । केन मे लक्षणोपेतो हृतो बालः सुलक्षणः
ମହା ହାହାକାର କରି ସେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣା ନାରୀ କାନ୍ଦିଲେ—“ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ମୋ ସୁଲକ୍ଷଣ ବାଳକକୁ କିଏ ହରିନେଲା?”
Verse 3
तपसा दानयज्ञैश्च नियमैर्दुष्करैः सुतः । संप्राप्तो हि मया वत्स कष्टैश्च दारुणैः पुनः
ତପ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦୁଷ୍କର ନିୟମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବତ୍ସ, ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ଦାରୁଣ କଷ୍ଟ ଓ କଠିନ ପରୀକ୍ଷା ସହି ତୁମକୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।
Verse 4
दत्तात्रेयेण पुण्येन संतुष्टेन महात्मना । दत्तः पुत्रो हृतः केन रुरोद करुणान्विता
ପୁଣ୍ୟମୟ ମହାତ୍ମା ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପୁତ୍ର ଦାନ କରିଥିଲେ; ତଥାପି “ଦିଆ ପୁତ୍ରକୁ କିଏ ହରିନେଲା?” ବୋଲି କରୁଣା-ଶୋକରେ ସେ କାନ୍ଦିଲା।
Verse 5
हा पुत्र वत्स मे तात हा बालगुणमंदिर । क्वासि केनापनीतोसि मम शब्दः प्रदीयताम्
ହା ପୁତ୍ର! ମୋ ବତ୍ସ, ମୋ ତାତ! ହେ ବାଳଗୁଣର ମନ୍ଦିର! ତୁ କେଉଁଠି? କିଏ ତୋତେ ନେଇଗଲା? ମୋତେ ତୋର ସ୍ୱର ଶୁଣାଇଦେ।
Verse 6
सोमवंशस्य सर्वस्य भूषणोसि न संशयः । केन त्वमपनीतोसि मम प्राणैः समन्वितः
ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ସମଗ୍ର ସୋମବଂଶର ଭୂଷଣ। ତଥାପି ମୋ ପ୍ରାଣଶ୍ୱାସ ସହ ଏକାତ୍ମ ତୋତେ କିଏ ଅପହରଣ କଲା?
Verse 7
राजसुलक्षणैर्दिव्यैः संपूर्णः कमलेक्षणः । केनाद्यापहृतो वत्सः किं करोमि क्व याम्यहम्
ସେ କମଳନୟନ ବାଳକ ଦିବ୍ୟ ରାଜଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଆଜି ମୋ ବତ୍ସକୁ କିଏ ଅପହରଣ କଲା? ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି?
Verse 8
स्फुटं जानाम्यहं कर्म ह्यन्यजन्मनि यत्कृतम् । न्यासनाशः कृतः कस्य तस्मात्पुत्रो हृतो मम
ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ କେଉଁ କର୍ମ କରିଥିଲି। ମୁଁ କାହାର ନ୍ୟାସ (ଅମାନତ) ନଷ୍ଟ କରିଥିଲି, ସେହି କାରଣରୁ ମୋ ପୁତ୍ର ମୋଠାରୁ ହରଣ ହୋଇଛି।
Verse 9
किं वा छलं कृतं कस्य पूर्वजन्मनि पापया । कर्मणस्तस्य वै दुःखमनुभुंजामि नान्यथा
କିମ୍ବା ପାପିନୀ ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କାହା ସହ ଛଳ କରିଥିଲି? ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଦୁଃଖ ମୁଁ ସେହି କର୍ମଫଳରୁ ଭୋଗୁଛି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
Verse 10
रत्नापहारिणी जाता पुत्ररत्नं हृतं मम । तस्माद्दैवेन मे दिव्य अनौपम्य गुणाकरः
ସେ ରତ୍ନ-ଅପହାରିଣୀ ହୋଇଗଲା—ମୋର ପୁତ୍ରରତ୍ନ ହରଣ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଦୈବବଶତଃ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ, ଅନୁପମ ଗୁଣାକର (ଏବେ) ଅଛି।
Verse 11
किं वा वितर्कितो विप्रः कर्मणस्तस्य वै फलम् । प्राप्तं मया न संदेहः पुत्रशोकान्वितं भृशम्
ହେ ବିପ୍ର! ଆଉ ବିତର୍କ କରି କ’ଣ ଲାଭ? ସେହି କର୍ମର ଫଳ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଏବଂ ତାହା ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭରିତ।
Verse 12
किं वा शिशुविरोधश्च कृतो जन्मांतरे मया । तस्य पापस्य भुंजामि कर्मणः फलमीदृशम्
କିମ୍ବା ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ କୌଣସି ଶିଶୁଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅପରାଧ କରିଥିଲି କି? ସେହି ପାପର ଫଳ—ଏପରି କର୍ମଫଳ—ମୁଁ ଏବେ ଭୋଗୁଛି।
Verse 13
याचमानस्य चैवाग्रे वैश्वदेवस्य कर्मणः । किं वापि नार्पितं चान्नं व्याहृतीभिर्हुतं द्विजैः
ବୈଶ୍ୱଦେବ କର୍ମ ସମୟରେ ଦ୍ୱାରାଗ୍ରେ ଯାଚକ ଥିଲେ, କେଉଁ ଅନ୍ନ ଅର୍ପିତ ହୋଇନାହିଁ? କିମ୍ବା କେଉଁ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବ୍ୟାହୃତି ସହ ହୋମ କରି ପବିତ୍ର କରିନାହାନ୍ତି?
Verse 14
एवं सुदेवमानाच्च स्वर्भानोस्तनया तदा । इंदुमती महाभाग शोकेन करुणाकुला
ଏହିପରି ସେ ସମୟରେ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଇନ୍ଦୁମତୀ ସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ସେ ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ କରୁଣାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
Verse 15
पतिता मूर्च्छिता शोकाद्विह्वलत्वं गता सती । निःश्वासान्मुंचमाना सा वत्सहीना यथा हि गौः
ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ସେ ସତୀ ପଡ଼ି ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ; ସେ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଯେପରି ବଛଡ଼ାହୀନ ଗାଈ।
Verse 16
आयू राजा स शोकेन दुःखेन महतान्वितः । बालं श्रुत्वा हृतं तं तु धैर्यं तत्याज पार्थिवः
ରାଜା ଆୟୁ ମହା ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲେ; ଶିଶୁଟି ହରଣ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି ସେ ପାର୍ଥିବ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
Verse 17
तपसश्च फलं नास्ति नास्ति दानस्य वै फलम् । यस्मादेवं हृतः पुत्रस्तस्मान्नास्ति न संशयः
ତପସ୍ୟାର ଫଳ ନାହିଁ, ଦାନର ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ନାହିଁ; କାରଣ ମୋ ପୁତ୍ର ଏଭଳି ହରଣ ହୋଇଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 18
दत्तात्रेयः प्रसादेन वरं मे दत्तवान्पुरा । अजेयं च जयोपेतं पुत्रं सर्वगुणान्वितम्
ପୂର୍ବେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋତେ ଏହି ବର ଦିଆଯାଇଥିଲା—ଅଜେୟ, ବିଜୟସହିତ ଓ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର।
Verse 19
तस्य वरप्रदानस्य कथं विघ्नो ह्यजायत । इति चिंतापरो राजा दुःखितः प्रारुदद्भृशम्
“ସେହି ବରଦାନରେ ବିଘ୍ନ କିପରି ହେଲା?” ଏମିତି ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭାରି କାନ୍ଦିଲେ।
Verse 106
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नाहुषाख्याने षडधिकशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ—ବେନୋପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଚ୍ୟବନଚରିତ ଓ ନାହୁଷପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ—ଏକଶ ଛଅତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।