
Indumatī’s Auspicious Dream and the Prophecy of a Viṣṇu-Portioned Son
ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ମହର୍ଷିଙ୍କ ଶୁଭ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପରେ ରାଜା ଆୟୁ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରି ଇନ୍ଦୁମତୀଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ବାକ୍ପ୍ରସାଦରେ ଲଭ୍ୟ ଫଳ ଭକ୍ଷଣ କରି ଇନ୍ଦୁମତୀ ଗର୍ଭଧାରଣ କରନ୍ତି। ତାପରେ ସେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି—ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ତେଜୋମୟ, ଚତୁର୍ଭୁଜ ବିଷ୍ଣୁସଦୃଶ ଦେବତା ଶଙ୍ଖ, ଗଦା, ଚକ୍ର ଓ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରି ଆସି ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନବିଧିରେ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି, ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପଦ୍ମ ରଖି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଇନ୍ଦୁମତୀ ସ୍ୱପ୍ନବୃତ୍ତାନ୍ତ ଆୟୁଙ୍କୁ କହନ୍ତି। ରାଜା ନିଜ ଗୁରୁ ଶୌନକଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ କରନ୍ତି। ଶୌନକ କହନ୍ତି ଯେ ଏହା ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ପୂର୍ବ ଵରଦାନର ଚିହ୍ନ; ବିଷ୍ଣୁଅଂଶଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ—ଇନ୍ଦ୍ର/ଉପେନ୍ଦ୍ର ସମ ପରାକ୍ରମୀ, ଧର୍ମରକ୍ଷକ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶବର୍ଧକ, ଏବଂ ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ।
Verse 1
कुंजल उवाच । गते तस्मिन्महाभागे दत्तात्रेये महामुनौ । आजगाम महाराज आयुश्च स्वपुरं प्रति
କୁଞ୍ଜଳ କହିଲେ—ପରମ ଭାଗ୍ୟବାନ ମହାମୁନି ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଗଲାପରେ, ମହାରାଜ ଆୟୁ ନିଜ ପୁରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।
Verse 2
इंदुमत्या गृहं हृष्टः प्रविवेश श्रियान्वितम् । सर्वकामसमृद्धार्थमिंद्रस्य सदनोपमम्
ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ଇନ୍ଦୁମତୀଙ୍କ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ସୁଖ-ସମ୍ପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଦନ ସଦୃଶ।
Verse 3
राज्यं चक्रे स मेधावी यथा स्वर्गे पुरंदरः । स्वर्भानुसुतया सार्द्धमिंदुमत्या द्विजोत्तम
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେ ମେଧାବୀ ପୁରୁଷ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଇନ୍ଦୁମତୀଙ୍କ ସହ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଯେପରି ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେପରି ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 4
सा च इंदुमती राज्ञी गर्भमाप फलाशनात् । दत्तात्रेयस्य वचनाद्दिव्यतेजः समन्वितम्
ଏବଂ ରାଣୀ ଇନ୍ଦୁମତୀ ଫଳ ଭକ୍ଷଣ କରି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ; ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ବଚନ-ପ୍ରଭାବରୁ ସେ ଗର୍ଭ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ସମନ୍ୱିତ ହେଲା।
Verse 5
इंदुमत्या महाभाग स्वप्नं दृष्टमनुत्तमम् । रात्रौ दिवान्वितं तात बहुमंगलदायकम्
ହେ ମହାଭାଗ! ଇନ୍ଦୁମତୀ ଏକ ଅନୁତ୍ତମ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଛନ୍ତି—ରାତିରେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦିବାଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହେ ତାତ—ଯାହା ବହୁ ମଙ୍ଗଳ ଦାୟକ।
Verse 6
गृहांतरे विशंतं च पुरुषं सूर्यसन्निभम् । मुक्तामालान्वितं विप्रं श्वेतवस्त्रेणशोभितम्
ଏବଂ (ସେ) ଘରର ଅନ୍ତର୍ଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ମୁକ୍ତାମାଳାଧାରୀ, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଏକ ବିପ୍ର।
Verse 7
श्वेतपुष्पकृतामाला तस्य कंठे विराजते । सर्वाभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः
ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପରେ ଗଢ଼ା ମାଳା ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ବିରାଜିତ ଥିଲା; ସମସ୍ତ ଆଭରଣର ଶୋଭାରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶିତ, ଏବଂ ସେ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅନୁଲେପନରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
Verse 8
चतुर्भुजः शंखपाणिर्गदाचक्रासिधारकः । छत्रेण ध्रियमाणेन चंद्रबिंबानुकारिणा
ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ହସ୍ତେ ଶଙ୍ଖ ଧାରଣକାରୀ, ଗଦା-ଚକ୍ର-ଖଡ୍ଗ ଧାରକ। ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧରାଯାଇଥିବା ଛତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ସଦୃଶ ଦିଶୁଥିଲା।
Verse 9
शोभमानो महातेजा दिव्याभरणभूषितः । हारकंकणकेयूर नूपुराभ्यां विराजितः
ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ। ହାର, କଙ୍କଣ, କେୟୂର ଓ ନୂପୁରରେ ସେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ।
Verse 10
चंद्रबिंबानुकाराभ्यां कुंडलाभ्यां विराजितः । एवंविधो महाप्राज्ञो नरः कश्चित्समागतः
ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ସଦୃଶ ଯୁଗଳ କୁଣ୍ଡଳରେ ସେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ। ଏପରି ରୂପବାନ ଓ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଜଣେ ପୁରୁଷ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
Verse 11
इंदुमतीं समाहूय स्नापिता पयसा तदा । शंखेन क्षीरपूर्णेन शशिवर्णेन भामिनी
ତେବେ ଇନ୍ଦୁମତୀଙ୍କୁ ଡାକି ସେଇ ଭାମିନୀଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଗଲା। ଚନ୍ଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶଙ୍ଖଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ହେଲା।
Verse 12
रत्नकांचनबद्धेन संपूर्णेन पुनः पुनः । श्वेतं नागं सुरूपं च सहस्रशिरसं वरम्
ରତ୍ନ ଓ କାଞ୍ଚନରେ ବନ୍ଧା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଭରଣଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପୁନଃ (ତାହାକୁ/ତାଙ୍କୁ) ସମ୍ୟକ୍ ଅଲଙ୍କୃତ କରାଗଲା—ସେଇ ଶ୍ୱେତ, ସୁରୂପ, ସହସ୍ରଶିରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରାଗଲା।
Verse 13
महामणियुतं दीप्तं धामज्वालासमाकुलम् । क्षिप्तं तेन मुखप्रांते दत्तं मुक्ताफलं पुनः
ମହାମଣିରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ତେଜର ଜ୍ୱାଳାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ତାହାକୁ ସେ ମୁଖପ୍ରାନ୍ତ ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିଲେ; ପୁନଃ ମୁକ୍ତାଫଳ (ମୋତି-ଫଳ) ଦାନ କଲେ।
Verse 14
कंठे तस्याः स देवेश इंदुमत्या महायशाः । पद्मं हस्ते ततो दत्वा स्वस्थानं प्रति जग्मिवान्
ତାପରେ ଦେବେଶ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ପ୍ରଭୁ ତାହାକୁ ଇନ୍ଦୁମତୀଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ରଖିଲେ; ପରେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଦେଇ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 15
एवंविधं महास्वप्नं तया दृष्टं सुतोत्तमम् । समाचष्ट महाभागा आयुं भूमिपतीश्वरम्
ଏପରି ମହାସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ନିଜ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର, ଭୂମିପତୀଶ୍ୱର ଆୟୁଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
Verse 16
समाकर्ण्य महाराजश्चिंतयामास वै पुनः । समाहूय गुरुं पश्चात्कथितं स्वप्नमुत्तमम्
ଏହା ଶୁଣି ମହାରାଜ ପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲେ; ପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଡାକି ସେଇ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱପ୍ନଟି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
Verse 17
शौनकं सुमहाभागं सर्वज्ञं ज्ञानिनां वरम् । राजोवाच । अद्य रात्रौ महाभाग मम पत्न्या द्विजोत्तम
ସୁମହାଭାଗ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୌନକଙ୍କୁ ରାଜା କହିଲେ—“ହେ ମହାଭାଗ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଆଜି ରାତିରେ ମୋ ପତ୍ନୀ…”
Verse 18
विप्रो गेहं विशन्दृष्टः किमिदं स्वप्नकारणम् । शौनक उवाच । वरो दत्तस्तु ते पूर्वं दत्तात्रेयेण धीमता
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଏପରି ବିଚିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲା—“ଏହି ସ୍ୱପ୍ନସଦୃଶ ଦୃଶ୍ୟର କାରଣ କଣ?” ଶୌନକ କହିଲେ—“ପୂର୍ବେ ଧୀମାନ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ।”
Verse 19
आदिष्टं च फलं राज्ञां सुगुणं सुतहेतवे । तत्फलं किं कृतं राजन्कस्मै त्वया निवेदितम्
ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଗୁଣୀ ପୁତ୍ରଲାଭ ନିମିତ୍ତ ଯେ ଉତ୍ତମ ଫଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା, ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ଫଳକୁ ତୁମେ କଣ କଲ? କାହାକୁ ତାହା ନିବେଦନ କଲ?
Verse 20
सुभार्यायै मया दत्तमिति राज्ञोदितं वचः । श्रुत्वोवाच महाप्राज्ञः शौनको द्विजसत्तमः
ରାଜାଙ୍କ—“ମୁଁ ସେହି ଫଳ ମୋ ସୁଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଇଛି”—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୌନକ କହିଲେ।
Verse 21
दत्तात्रेयप्रसादेन तव गेहे सुतोत्तमः । वैष्णवांशेन संयुक्तो भविष्यति न संशयः
ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମ ଘରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ହେବ; ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରେ ଯୁକ୍ତ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 22
स्वप्नस्य कारणं राजन्नेतत्ते कथितं मया । इंद्रोपेंद्र समः पुत्रो दिव्यवीर्यो भविष्यति
ହେ ରାଜନ୍, ସ୍ୱପ୍ନର କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ତୁମ ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଦିବ୍ୟ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ହେବ।
Verse 23
पुत्रस्ते सर्वधर्मात्मा सोमवंशस्य वर्द्धनः । धनुर्वेदे च वेदे च सगुणोसौ भविष्यति
ତୁମ ପୁତ୍ର ସର୍ବଧର୍ମାତ୍ମା ହେବ, ସୋମବଂଶର ବୃଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରସାରକ; ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବେଦ—ଉଭୟରେ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ନିପୁଣ ହେବ।
Verse 24
एवमुक्त्वा स राजानं शौनको गतवान्गृहम् । हर्षेण महताविष्टो राजाभूत्प्रियया सह
ଏପରି କହି ଶୌନକ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ରାଜା ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟାସହ ମହାହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
Verse 104
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुरधिकशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ୱେନୋପାଖ୍ୟାନ, ଗୁରୁତୀର୍ଥ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଚ୍ୟବନ-ଚରିତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକଶ ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।