Adhyaya 101

Verse 1

सूत उवाच । देवदेवो हृषीकेशस्त्वंगपुत्रं नृपोत्तमम् । समाचष्ट महाश्रेय आख्यानं पापनाशनम्

ସୂତ କହିଲେ—ଦେବଦେବ ହୃଷୀକେଶ ଅଙ୍ଗପୁତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପଙ୍କୁ ପାପନାଶକ ଓ ମହାଶ୍ରେୟକର ଆଖ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 2

श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं श्रेयदायकम् । द्विजस्यापि च वृत्तांतं कुंजलस्य महात्मनः

ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ଶ୍ରେୟଦାୟକ ଚରିତ୍ର କହିବି—ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱିଜ କୁଞ୍ଜଳଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମଧ୍ୟ।

Verse 3

विष्णुरुवाच । कुंजलश्चापि धर्मात्मा चतुर्थं पुत्रमेव च । समाहूय मुदायुक्त उवाचैनं कपिंजलम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ତେବେ ଧର୍ମାତ୍ମା କୁଞ୍ଜଳ ଆନନ୍ଦସହିତ ନିଜ ଚତୁର୍ଥ ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଡାକି, ସେଇ କପିଞ୍ଜଳଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 4

किं नु पुत्र त्वया दृष्टमपूर्वं कथयस्व मे । भोजनार्थं तु यासि त्वमितः कस्मिन्सुतोत्तम

ହେ ପୁତ୍ର! ତୁମେ କେଉଁ ଅପୂର୍ବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଛ? ମୋତେ କୁହ। ଭୋଜନାର୍ଥେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁତ, ଏଠାରୁ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ?

Verse 5

तदाचक्ष्व महाभाग यदि दृष्टं सुपुण्यदम् । कपिंजल उवाच । यच्च तात त्वया पृष्टमपूर्वं प्रवदाम्यहम्

ହେ ମହାଭାଗ! ଯଦି ତୁମେ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ କିଛି ଦେଖିଥାଅ, ତେବେ କୁହ। କପିଞ୍ଜଳ କହିଲା—ହେ ତାତ! ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ସେଇ ଅପୂର୍ବ ବିଷୟକୁ ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି।

Verse 6

यन्न दृष्टं श्रुतं केन कस्मान्नैव श्रुतं मया । तदिहैव प्रवक्ष्यामि श्रूयतामधुना पितः

ଯାହା କେହି ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଶୁଣିନାହାନ୍ତି—ସେଥିକୁ ମୁଁ କିପରି ଶୁଣିଥାଏ? ହେ ପିତା! ସେଇ କଥାକୁ ମୁଁ ଏଠି ଏବେଇ କହୁଛି; ଦୟାକରି ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 7

शृण्वंतु भ्रातरः सर्वे मातस्त्वं शृणु सांप्रतम् । कैलासः पर्वतश्रेष्ठो धवलश्चंद्र सन्निभः

ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ହେ ମାତା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଶୁଣ। କୈଲାସ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ଧବଳ, ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ।

Verse 8

नानाधातुसमाकीर्णो नानावृक्षोपशोभितः । गंगाजलैः शुभैः पुण्यैः क्षालितः सर्वतः पितः

ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଧାତୁରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାନା ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ; ହେ ପିତା! ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗଙ୍ଗାର ଶୁଭ, ପୁଣ୍ୟଜଳରେ ସେ ଧୋଇ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।

Verse 9

नदीनां तु सहस्राणि दिव्यानि विविधानि च । यस्मात्तात प्रसूतानि जलानि विविधानि च

ହେ ତାତ! ତାହାଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ବିବିଧ ପ୍ରକାରର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ବିବିଧ ପ୍ରକାରର ଜଳମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 10

तडागानि सहस्राणि सोदकानि महागिरौ । नद्यः संति विशालिन्यो हंससारससेविताः

ସେଇ ମହାଗିରିରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ସହସ୍ର ତଡାଗ ଅଛି; ଏବଂ ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା ବିଶାଳ, ବିସ୍ତୃତ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 11

तस्मिञ्छिखरिणां श्रेष्ठे पुण्यदाः पापनाशनाः । वनानि विविधान्येव पुष्पितानि फलानि च

ସେଇ ଶିଖରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ବିବିଧ ପ୍ରକାରର ବନ ଥିଲା—ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାପନାଶକ—ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 12

नानावृक्षोपयुक्तानि हरितानि शुभानि च । किन्नराणां गणैर्युक्तश्चाप्सरोभिः समाकुलः

ତାହା ନାନାପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷରେ ସୁଶୋଭିତ, ହରିତ ଓ ଶୁଭ ଥିଲା; କିନ୍ନରଗଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 13

गंधर्वचारणैः सिद्धैर्देववृंदैः सुशोभितः । दिव्यवृक्षवनोपेतो दिव्यभावैः समाकुलः

ତାହା ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବବୃନ୍ଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା; ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷବନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଭାବ ଓ ମହିମାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 14

दिव्यगंधैः सुशोभाढ्यैर्नानारत्नसमन्वितः । शिलाभिः स्फटिकस्यापि शुक्लाभिस्तु सुशोभनः

ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଓ ନାନାବିଧ ରତ୍ନରେ ସମନ୍ୱିତ ସେହି ସ୍ଥାନ ଶ୍ୱେତ ସ୍ଫଟିକସଦୃଶ ଶିଳାଫଳକରେ ଆହୁରି ମନୋହର ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 15

सूर्यतेजोमयो राजंस्तेजोभिस्तु समाकुलः । चंदनैश्चारुगंधैश्च बकुलैर्नीलपुष्पकैः

ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ସ୍ଥାନ ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜରେ ନିର୍ମିତ ଭଳି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କାନ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ, ବକୁଳ ପୁଷ୍ପ ଓ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 16

नानापुष्पमयैर्वृक्षैः सर्वत्र समलंकृतः । पक्षिणां सुनिनादैश्च दिव्यानां मधुरायते

ନାନା ପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପଧାରୀ ବୃକ୍ଷମାନେ ସର୍ବତ୍ର ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ; ଦିବ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଶୁଭ ମଧୁର ନିନାଦରେ ସେହି ସ୍ଥାନ ଆହୁରି ମଧୁର ହୋଇଯାଉଥିଲା।

Verse 17

षट्पदानां निनादैश्च वृक्षौघैर्मधुरायते । रुतैश्च कोकिलानां तु शोभते स वनो गिरिः

ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ବୃକ୍ଷସମୂହର ପ୍ରଚୁରତାରେ ସେହି ବନପର୍ବତ ମଧୁର ହୋଇଉଠୁଥିଲା; କୋକିଳମାନଙ୍କ କୂଜନରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଅଧିକ ଶୋଭିତ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 18

गणकोटिसमाकीर्णं तत्रास्ति शिवमंदिरम् । अंशुभिर्धवलं पुण्यं पुण्यराशिशिलोच्चयम्

ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ଗଣମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୀଶିବମନ୍ଦିର ଥିଲା; କିରଣରେ ଧବଳ, ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ—ଯେନ ପୁଣ୍ୟରାଶିରୁ ଗଢ଼ା ଶିଳାଶିଖର।

Verse 19

सिंहैश्च गर्जमानैश्च सैरिभैः कुंजरैस्ततः । दिग्गजानां सुघोषैश्च शब्दितं च समंततः

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସିଂହଗର୍ଜନ, ପ୍ରବଳ ହାତୀମାନଙ୍କ ନାଦ ଏବଂ ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଘୋଷରେ ସବୁଠାରେ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା।

Verse 20

नानामृगैः समाकीर्णं शाखामृगगणाकुलम् । मयूरकेकाघोषैश्च गुहासु च विनादितम्

ସେଠା ନାନାପ୍ରକାର ବନ୍ୟମୃଗରେ ଭରିଥିଲା, ଶାଖାମୃଗ ଅର୍ଥାତ୍ ବାନରଦଳରେ କିଳକିଳାଇଥିଲା; ମୟୂରଙ୍କ କେକାରବ ଗୁହାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 21

कंदरैर्लेपनैः कूटैः सानुभिश्च विराजितम् । नानाप्रस्रवणोपेतमोषधीभिर्विराजितम्

ସେ କନ୍ଦରା, ଢାଳୁ ପ୍ରଦେଶ, କୂଟଶିଖର ଓ ସାନୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା; ନାନା ପ୍ରସ୍ରବଣ ସହିତ ଔଷଧୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ତାହାକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ କରିଥିଲେ।

Verse 22

दिव्यं दिव्यगुणं पुण्यं पुण्यधाम समाकुलम् । सेवितं पुण्यलोकैश्च पुण्यराशिं महागिरिम्

ସେ ମହାଗିରି ଦିବ୍ୟ, ଦିବ୍ୟଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ପୁଣ୍ୟଧାମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ପୁଣ୍ୟଲୋକବାସୀମାନେ ଯାହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେ ପୁଣ୍ୟର ମହାରାଶି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 23

पुलिंदभिल्लकोलैश्च सेवितं पर्वतोत्तमम् । विकटैः शिखरैः कोटैरद्रिराजः प्रकाशते

ସେ ପର୍ବତୋତ୍ତମ ପୁଲିନ୍ଦ, ଭିଲ୍ଲ ଓ କୋଲ ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ; ବିକଟ ଶିଖର ଓ ଦୁର୍ଗମ କୂଟମାନେ ତାହାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରି, ସେ ଅଦ୍ରିରାଜ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

Verse 24

अन्यैर्नानाविधैः पुण्यैः कौतुकैर्मंगलैः शुभैः । गंगोदकप्रवाहैश्च महाशब्दं प्रसुस्रुवे

ଅନ୍ୟ ନାନାବିଧ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ, କୌତୁକ-ଉତ୍ସବ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଶୁଭ ବିଧି ଓ ଗଙ୍ଗାଜଳର ପ୍ରବାହ ସହ ସେଠାରେ ମହା କୋଳାହଳ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।

Verse 25

शंकरस्य गृहं तत्र कैलासं गतवानहम् । तत्राश्चर्यं मया दृष्टं यन्न दृष्टं कदा श्रुतम्

ସେଠାରେ ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧାମ କୈଲାସକୁ ଗଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଯାହା ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି, କେବେ ଶୁଣିନଥିଲି।

Verse 26

श्रूयतामभिधास्यामि तात सर्वं मयोदितम् । शिखराद्गिरिराजस्य मेरोः पुण्यान्महोदयात्

ହେ ତାତ, ଶୁଣ; ମୁଁ ଏବେ ମୋର କଥିତ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି—ଗିରିରାଜ ମେରୁର ଶିଖରରୁ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟମୟ ମହୋଦୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ।

Verse 27

हिमक्षीरसुवर्णस्तु प्रवाहः पतते भुवि । गंगायाश्च महाभाग रंहसा घोषभूषितः

ହେ ମହାଭାଗ, ହିମ ଓ କ୍ଷୀର ପରି ଶ୍ୱେତ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ପ୍ରବାହ ଭୂମିରେ ପତିତ ହୁଏ; ଏବଂ ବେଗବତୀ ଗଙ୍ଗା ତାହାର ଗର୍ଜନ-ନାଦରେ ଭୂଷିତ।

Verse 28

कैलासस्य शिरः प्राप्य तत्र विस्तरतां गतः । दशयोजनमानेन तत्र गंगा ह्रदो महान्

କୈଲାସର ଶିଖରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ (ଗଙ୍ଗା) ସେଠାରେ ବିସ୍ତାର ପାଏ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଦଶ ଯୋଜନ ପରିମାଣର ଗଙ୍ଗାର ମହାନ୍ ହ୍ରଦ ଅଛି।

Verse 29

महातोयेन पुण्येन विमलेन विराजते । सर्वतोभद्रतां प्राप्तो महाहंसैः प्रशोभते

ସେହି ସରୋବର ମହାଜଳ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସର୍ବତୋଭଦ୍ରତା ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମହାହଂସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶୋଭିତ ହୁଏ।

Verse 30

सामोच्चारेण पुण्येन दिव्येन मधुरेण च । हंसास्तत्र प्रकूजंति सरस्तेन विराजते

ସେଠାରେ ସାମୋଚ୍ଚାରଣର ପୁଣ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜେ। ହଂସମାନେ ମଧୁର କୂଜନ କରନ୍ତି, ତାହାରେ ସେହି ସରୋବର ଶୋଭିତ ହୁଏ।

Verse 31

तस्य तीरे शिलायां वै हिमकन्या महामते । आसीना मुक्तकेशांता रूपद्रविणशालिनी

ତାହାର ତୀରେ, ନିଶ୍ଚୟ, ଗୋଟିଏ ଶିଳା ଉପରେ, ହେ ମହାମତେ, ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା ବସିଥିଲେ—ମୁକ୍ତ ଓ ବହୁଥିବା କେଶରାଶି ସହ—ରୂପ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 32

दिव्यरूपसुसंपन्ना सगुणा दिव्यलक्षणा । दिव्यालंकारभूषा च तस्यास्तीरे विराजते

ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ସୁସମ୍ପନ୍ନ, ଶୁଭ ଗୁଣଯୁକ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣଧାରିଣୀ, ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ—ସେ ତୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 33

न जाने गिरिराजस्य तनया वा महोदधेः । नो वास्ति ब्रह्मणः पत्नी सा वा स्वाहा भविष्यति

ମୁଁ ଜାଣେନି ସେ ଗିରିରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା କି ମହାସମୁଦ୍ରର। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କି ନୁହେଁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ; ସମ୍ଭବତଃ ସେ ସ୍ୱାହା ହେବେ।

Verse 34

इंद्राणी वा महाभागा रोहिणी वा भविष्यति । ईदृशी रूपसंपत्तिर्युवतीनां न दृश्यते

ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ନିଶ୍ଚୟ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ହେବେ, ନଚେତ୍ ରୋହିଣୀ। ଏପରି ରୂପସମ୍ପଦ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 35

अन्यासां च सुदिव्यानां नारीणां तात सर्वथा । यादृशं रूपसंभावं गुणशीलं प्रदृश्यते

ଏବଂ ପ୍ରିୟ, ଅନ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଏପରି ରୂପ-ବୈଭବ ଓ ଗୁଣଶୀଳତାର ଉତ୍କର୍ଷ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 36

अप्सरसां कदा नास्ति तादृशं रूपलक्षणम् । यादृशं तु मया दृष्टं तदंगं विश्वमोहनम्

ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ରୂପଲକ୍ଷଣ କେବେ ନଥାଏ; ମୁଁ ଯେ ରୂପ ଦେଖିଛି, ତାହାର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରେ।

Verse 37

शिलापदे समासीना दुःखेनापि समाकुला । रुदते सुस्वरैर्बाला अनेकैः स्वजनैर्विना

ପଥର ଶିଳାପଟରେ ବସିଥିବା ସେଇ ବାଳିକା ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ଅନେକ ସ୍ୱଜନ ବିନା, ମଧୁର କିନ୍ତୁ କରୁଣ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 38

अश्रूणि मुंचमाना सा मुक्ताभानि बहूनि च । निर्मलानि सरस्यत्र पतंत्येव महामते

ସେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଥିବାବେଳେ, ମୁକ୍ତା ସଦୃଶ ଅନେକ ନିର୍ମଳ ବିନ୍ଦୁ ସେଠାରେ ସରୋବରରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା, ହେ ମହାମତେ।

Verse 39

बिंदवो मौक्तिकाभास्ते निपतंति महोदके । तेभ्यो भवंति पद्मानि हृद्यानि सुरभीणि तु

ମହାଜଳରେ ମୁକ୍ତାସଦୃଶ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ପତିତ ହୁଏ; ସେଠାରୁ ହୃଦୟପ୍ରିୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 40

पद्मानि जज्ञिरे तेभ्यो नेत्राश्रुभ्यो महामते । गंगांभसि तरंत्येव असंख्यातानि तानि तु

ହେ ମହାମତେ! ସେଇ ନେତ୍ରାଶ୍ରୁରୁ ପଦ୍ମ ଜନ୍ମିଲା; ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ପଦ୍ମ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଭାସିଲା।

Verse 41

पतितानि सुहृद्यानि रंहसा यानि तानि तु । गंगाप्रवाहमध्ये तु हंसवृंदैः सुसेविते

ବେଗରେ ପତିତ ସେଇ ସୁହୃଦ୍ୟ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଗଙ୍ଗାପ୍ରବାହର ମଧ୍ୟରେ ରହିଲା; ସେଠାରେ ହଂସବୃନ୍ଦ ଭଲଭାବେ ବିଚରେ।

Verse 42

भागीरथ्याः प्रवाहस्तु तस्मात्स्थानाद्विनिर्गतः । कैलासशिखरं प्राप्य रत्नाख्यं चारुकंदरम्

ତାପରେ ସେଇ ସ୍ଥାନରୁ ନିର୍ଗତ ଭାଗୀରଥୀର ପ୍ରବାହ କୈଲାସଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି ‘ରତ୍ନ’ ନାମକ ସୁନ୍ଦର କନ୍ଦରାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 43

वर्तते तोयपूर्णस्तु योजनद्वयविस्तृतः । हंसवृंदसमाकीर्णो जलपक्षि समाकुलः

ସେଇ କନ୍ଦରା ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇ ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ; ହଂସବୃନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଓ ଜଳପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ କଲକଲାୟମାନ।

Verse 44

नानावर्णविशेषाणि संति पद्मानि तत्र च । प्रवाहे निर्मले तात मुनिवृंदनिषेविते

ସେଠାରେ ନାନାବର୍ଣ୍ଣବିଶେଷ ଥିବା ପଦ୍ମ ଅଛି; ହେ ତାତ, ମୁନିବୃନ୍ଦ ନିଷେବିତ ସେଇ ନିର୍ମଳ ପ୍ରବାହରେ ସେମାନେ ଶୋଭିତ।

Verse 45

अश्रुभ्यो यानि जातानि प्रभाते कमलानि तु । गंगोदकप्लुतान्येव सौरभाणि महांति च

ପ୍ରଭାତେ ଅଶ୍ରୁରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ କମଳଗୁଡ଼ିକ ଯେନ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାତ; ସେମାନଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ।

Verse 46

प्रतरंति प्रवाहे तु निर्मले जलपूरिते । मध्ये मध्ये सुहंसैश्च जलपक्षिनिनादिते

ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଜଳପୂରିତ ପ୍ରବାହରେ ଭାସି ଚାଲନ୍ତି; ମଧ୍ୟେ ମଧ୍ୟେ ସୁହଂସ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀଙ୍କ ନିନାଦରେ ସେଇ ଧାରା ଗୁଞ୍ଜିଉଠେ।

Verse 47

सूत उवाच । रत्नाख्ये तु गिरौ तस्मिन्रत्नेश्वरमहेश्वरः । देवदैत्यसुपूज्योपि तिष्ठते तात सर्वदा

ସୂତ କହିଲେ—ରତ୍ନ ନାମକ ସେଇ ପର୍ବତରେ ରତ୍ନେଶ୍ୱର ମହେଶ୍ୱର ସଦା ବିରାଜନ୍ତି; ହେ ତାତ, ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 48

तत्र दृष्टो मया तात कश्चित्पुण्यमयो मुनिः । जटाभारसमाक्रांतो निर्वासा दंडधारकः

ସେଠାରେ, ହେ ତାତ, ମୁଁ ଜଣେ ପୁଣ୍ୟମୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ଜଟାଭାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ନିର୍ବସନ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡଧାରୀ।

Verse 49

निराधारो निराहारस्तपसातीव दुर्बलः । कृशांगोऽप्यस्थिसंघातस्त्वचामात्रेण वेष्टितः

ଆଧାର ବିନା ଓ ଆହାର ବିନା, ତପସ୍ୟାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲେ। ଦେହ କୃଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ଚର୍ମରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ଅସ୍ଥିର ଢାଞ୍ଚା ପରି ଥିଲେ।

Verse 50

भस्मोद्धूलितमात्राणि सर्वांगानि महात्मनः । शुष्कपत्राणि भक्षेत शीर्णानि पतितानि च

ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସମଗ୍ର ଶରୀର କେବଳ ଭସ୍ମଧୂଳିରେ ଧୂସରିତ ଥିଲା। ସେ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର—ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ—ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 51

शिवभक्तिसमासीनो दुराधारो महातपाः । अश्रुभ्यो यानि जातानि पद्मानि सुरभीणि च

ଶିବଭକ୍ତିରେ ଲୀନ, ଅଚଳ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ କଠିନ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ। ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମଫୁଲ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 52

गंगातोयात्समानीय देवदेवं प्रपूजयेत् । रत्नेश्वरं महाभागो गीतनृत्यविशारदः

ଗଙ୍ଗାଜଳ ଆଣି, ଗୀତ-ନୃତ୍ୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଦେବଦେବ ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 53

गायते नृत्यते तस्य द्वारस्थस्त्रिपुरद्विषः । मठमागत्य धर्मात्मा रोदते सुस्वरैरपि

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରେ ତ୍ରିପୁରଦ୍ୱେଷୀ ଶିବ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଗାନ କରନ୍ତି ଓ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି। ମଠକୁ ଆସି ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଅଶ୍ରୁପାତ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 54

एतद्दृष्टं मया तात अपूर्वं वदतांवर । कथयस्व प्रसादान्मे यदि त्वं वेत्सि कारणम्

ହେ ତାତ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଛି। ତୁମେ କାରଣ ଜାଣିଥିଲେ କୃପାକରି କହ।

Verse 55

सा का नारी महाभागा कस्मात्तात प्ररोदिति । कस्मात्स देवपुरुषो देवमर्चेन्महेश्वरम्

ହେ ତାତ, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ନାରୀ କିଏ, ଏବଂ କାହିଁକି ସେ କାନ୍ଦୁଛି? ଆଉ ସେ ଦେବସଦୃଶ ପୁରୁଷ କାହିଁକି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି?

Verse 56

तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि सर्वसंदेहकारणम् । एवमुक्तो महाप्राज्ञः कुंजलोपि सुतेन हि

ଏହେତୁ ମୋର ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ନାଶ ହେବା ପରି ତୁମେ ବିସ୍ତାରରେ କହ। ପୁତ୍ର ଏଭଳି କହିଲାପରେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କୁଞ୍ଜଳ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 57

कपिंजलेन प्रोवाच विस्तराच्छृण्वतो मुनेः

ମୁନି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ କପିଞ୍ଜଳ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।