Adhyaya 127: Planetary Chariots, Dhruva-Bond (Pole-Star Axis), and the Śiśumāra Celestial Formation

Verse 1

*सूत उवाच ताराग्रहाणां वक्ष्यामि स्वर्भानोस्तु रथं पुनः अथ तेजोमयः शुभ्रः सोमपुत्रस्य वै रथः //

ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଏବଂ ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ (ରାହୁ)ଙ୍କ ରଥ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏବେ ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥ ତେଜୋମୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୁଭ୍ର ଶ୍ୱେତ।

Verse 2

युक्तो हयैः पिशङ्गस्तु दशभिर् वातरंहसैः श्वेतः पिशङ्गः सारङ्गो नीलः श्यामो विलोहितः //

ସେ ରଥ ବାତବେଗୀ ଦଶ ଅଶ୍ୱରେ ଯୁକ୍ତ—ଏକ ପିଶଙ୍ଗ (ପୀତ-ଭୂରା), ଏକ ଶ୍ୱେତ, ଏକ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଏକ ସାରଙ୍ଗ (ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ), ଏକ ନୀଳ, ଏକ ଶ୍ୟାମ ଏବଂ ଏକ ବିଲୋହିତ (ଲାଲଟିଆ-ଭୂରା)।

Verse 3

श्वेतश्च हरितश्चैव पृषतो वृष्णिरेव च दशभिस्तु महाभागैर् उत्तमैर्वातसम्भवैः //

ଶ୍ୱେତ ଓ ହରିତ, ପୃଷତ ଓ ବୃଷ୍ଣି ମଧ୍ୟ—ଏମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ଦଶ ମହାଭାଗ, ଉତ୍ତମ, ବାତ (ବାୟୁ)ସମ୍ଭବ।

Verse 4

ततो भौमरथश्चापि अष्टाङ्गः काञ्चनः स्मृतः अष्टभिर् लोहितैरश्वैः सध्वजैर् अग्निसम्भवैः सर्पते ऽसौ कुमारो वै ऋजुवक्रानुवक्रगः //

ତାପରେ ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ)ଙ୍କ ରଥ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ—ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୁକ୍ତ କାଞ୍ଚନ ରଥ। ଅଗ୍ନିସମ୍ଭବ, ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଆଠ ଲୋହିତ ଅଶ୍ୱରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ କୁମାର ବେଗରେ ଚାଲେ—କେବେ ଋଜୁ, କେବେ ବକ୍ର, ଏବଂ ପୁନଃ ବକ୍ରାନୁବକ୍ର ଗତିରେ।

Verse 5

अतश्चाङ्गिरसो विद्वान् देवाचार्यो बृहस्पतिः गौराश्वेन तु रौक्मेण स्यन्दनेन विसर्पति //

ତାପରେ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶଜ, ବିଦ୍ୱାନ ଦେବାଚାର୍ଯ୍ୟ ବୃହସ୍ପତି, ଗୌର (ଧବଳ) ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ରୌକ୍ମ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ସ୍ୟନ୍ଦନରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 6

युक्तेनाष्टाभिरश्वैश्च ध्वजैरग्निसमुद्भवैः अब्दं वसति यो राशौ स्वदिशं तेन गच्छति //

ଯେତେବେଳେ ‘ବର୍ଷ’ ଅଷ୍ଟ ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅଗ୍ନିସମୁଦ୍ଭବ ଧ୍ୱଜସହିତ କୌଣସି ରାଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ରାଶିସଂବନ୍ଧୀୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଦିଗକୁ ଗମନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

युक्तेनाष्टाभिर् अश्वैश्च सध्वजैरग्निसंनिभैः रथेन क्षिप्रवेगेण भार्गवस्तेन गच्छति //

ଅଷ୍ଟ ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ, ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଧ୍ୱଜସହିତ ଦ୍ରୁତବେଗୀ ରଥରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ଭାର୍ଗବ (ପରଶୁରାମ) ସେହି ରଥରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 8

ततः शनैश्चरो ऽप्यश्वैः सबलैर् वातरंहसैः कार्ष्णायसं समारुह्य स्यन्दनं यात्यसौ शनिः //

ତାପରେ ଶନୈଶ୍ଚର (ଶନି) ମଧ୍ୟ ବଳବାନ, ବାୟୁବେଗୀ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ଲୋହାର ରଥରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 9

स्वर्भानोस्तु यथाष्टाश्वाः कृष्णा वै वातरंहसः रथं तमोमयं तस्य वहन्ति स्म सुदंशिताः //

ସ୍ୱର୍ଭାନୁ (ରାହୁ) ପାଇଁ ଅଷ୍ଟ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ବାୟୁବେଗୀ ଅଶ୍ୱ ଅଛନ୍ତି; ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ଯୋତା ହୋଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତମୋମୟ ରଥକୁ ବହନ କରନ୍ତି।

Verse 10

आदित्यनिलयो राहुः सोमं गच्छति पर्वसु आदित्यमेति सोमाच्च तमसो ऽन्तेषु पर्वसु //

ଆଦିତ୍ୟସନ୍ନିହିତ ନିଲୟବାନ ରାହୁ ପର୍ବକାଳରେ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଗମନ କରେ; ଏବଂ ସୋମଠାରୁ ଆଦିତ୍ୟ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଯାଏ—ଏଭଳି ତମୋଭାଗର ଅନ୍ତ୍ୟ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକରେ ସେ ସଞ୍ଚରେ।

Verse 11

ततः केतुमतस्त्वश्वा अष्टौ ते वातरंहसः पलालधूमवर्णाभाः क्षामदेहाः सुदारुणाः //

ତତ୍ପରେ କେତୁମତରୁ ଆଠଟି ଅଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନେ ପବନ ସମ ବେଗବାନ। ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ପାଳାଳ-ଧୂମ ପରି, ଦେହ କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।

Verse 12

एते वाहा ग्रहाणां वै मया प्रोक्ता रथैः सह सर्वे ध्रुवे निबद्धास्ते निबद्धा वातरश्मिभिः //

ଏହିପରି ମୁଁ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ବାହନକୁ ତାଙ୍କର ରଥ ସହିତ କହିଲି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବରେ ନିବଦ୍ଧ, ପବନ-ରଶ୍ମିର ଦୋରିଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା।

Verse 13

एते वै भ्राम्यमाणास्ते यथायोगं वहन्ति वै वाय याभिरदृश्याभिः प्रबद्धा वातरश्मिभिः //

ଏମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଭ୍ରମଣ କରି ବହନ ହୁଅନ୍ତି। ଅଦୃଶ୍ୟ ବନ୍ଧନରେ—ପବନ-ରଶ୍ମିର ଦୋରିରେ—ବଦ୍ଧ ହୋଇ ପବନ ଦ୍ୱାରା ବହିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 14

परिभ्रमन्ति तद्बद्धाश् चन्द्रसूर्यग्रहा दिवि यावत्तमनुपर्येति ध्रुवं च ज्योतिषां गणः //

ସେହି ଆଧାରରେ ବଦ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କର ଗଣ ଧ୍ରୁବକୁ ଅନୁପର୍ୟେତି କରି ଘୁରୁଥାଏ।

Verse 15

यथा नद्युदके नोस्तु उदकेन सहोह्यते तथा देवगृहाणि स्युर् उह्यन्ते वातरंहसा तस्माद्यानि प्रगृह्यन्ते व्योम्नि देवगृहा इति //

ଯେପରି ନଦୀଜଳରେ ନୌକା ଜଳ ସହିତ ବହିଯାଏ, ସେପରି ଦେବଗୃହ (ମନ୍ଦିର-ରଚନା) ମଧ୍ୟ ପବନର ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ବହିଯାଇପାରେ। ତେଣୁ ଯେ ଦିବ୍ୟ ଗୃହମାନେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରିତ—ମନେ ହୁଏ ଆକାଶରେ ଧରା—ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଦେବଗୃହ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 16

यावत्यश्चैव ताराः स्युस् तावन्तो ऽस्य मरीचयः सर्वा ध्रुवनिबद्धास्ता भ्रमन्त्यो भ्रामयन्ति च //

ଯେତେ ତାରା ଅଛି ସେତେ ତାଙ୍କର କିରଣ। ସବୁ ଧ୍ରୁବରେ ବନ୍ଧା; ନିଜେ ଘୁରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘୁରାଏ॥

Verse 17

तैलपीडं यथा चक्रं भ्रमते भ्रामयन्ति वै तथा भ्रमन्ति ज्योतींषि वातबद्धानि सर्वशः //

ଯେପରି ତେଲଘାଣିର ଚକ ଘୁରାଇଲେ ଘୁରେ, ସେପରି ବାୟୁଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମାନେ ସର୍ବତ୍ର ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି॥

Verse 18

अलातचक्रवद्यान्ति वातचक्रेरितानि तु यस्मात्प्रवहते तानि प्रवहस्तेन स स्मृतः //

ବାୟୁଚକ୍ରେ ପ୍ରେରିତ ବସ୍ତୁମାନେ ଘୁରୁଥିବା ଅଗ୍ନିଶଳାକା-ଚକ୍ର ପରି ଗତି କରନ୍ତି। ଯାହାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ‘ପ୍ରବହସ୍ତେନ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ॥

Verse 19

एवं ध्रुवे नियुक्तो ऽसौ भ्रमते ज्योतिषां गणः एष तारामयः प्रोक्तः शिशुमारे ध्रुवो दिवि //

ଏଭଳି ଧ୍ରୁବରେ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମାନଙ୍କ ଗଣ ପରିଭ୍ରମଣ କରେ। ଏହି ତାରାମୟ ଆକୃତି ‘ଶିଶୁମାର’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଦିବି ଧ୍ରୁବ ସ୍ଥିର॥

Verse 20

यदह्ना कुरुते पापं तं दृष्ट्वा निशि मुञ्चति शिशुमारशरीरस्था यावत्यस्तारकास्तु ताः //

ମନୁଷ୍ୟ ଦିନେ ଯେ ପାପ କରେ, ରାତିରେ (ଶିଶୁମାରକୁ) ଦେଖିଲେ ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଶିଶୁମାର ଶରୀରରେ ଥିବା ଯେତେ ତାରା, ସେତେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ॥

Verse 21

वर्षाणि दृष्ट्वा जीवेत तावदेवाधिकानि तु शिशुमाराकृतिं ज्ञात्वा प्रविभागेन सर्वशः //

ନିୟତ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ମନୁଷ୍ୟ ଯେତେ ବର୍ଷ—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମଧ୍ୟ—ଜୀବେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଯଥାଯଥ ବିଭାଗ ସହ ସର୍ବତୋଭାବେ ଶିଶୁମାର-ଆକୃତିର ଆକାଶବିନ୍ୟାସକୁ ଜାଣେ।

Verse 22

उत्तानपादस्तस्याथ विज्ञेयः सोत्तरो हनुः यज्ञो ऽधरस्तु विज्ञेयो धर्मो मूर्धानमाश्रितः //

ତାହାର (ବାସ୍ତୁ-ପୁରୁଷର) ପାଇଁ ଜାଣ—ଉତ୍ତାନପାଦ ହେଉଛି ଉପର ଜହ୍ନ; ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି ତଳ ଜହ୍ନ; ଏବଂ ଧର୍ମ ମସ୍ତକରେ ଆଶ୍ରିତ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 23

हृदि नारायणः साध्या अश्विनौ पूर्वपादयोः वरुणश्चार्यमा चैव पश्चिमे तस्य सक्थिनी //

ହୃଦୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ସାଧ୍ୟଗଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଅଗ୍ରପାଦରେ ନିୟୋଜିତ; ଏବଂ ବରୁଣ ସହ ଅର୍ୟମା ସେହି ରୂପର ପଶ୍ଚାତ୍ ସକ୍ଥିରେ।

Verse 24

शिश्ने संवत्सरो ज्ञेयो मित्रश्चापानमाश्रितः पुच्छे ऽग्निश्च महेन्द्रश्च मरीचिः कश्यपो ध्रुवः //

ଶିଶ୍ନରେ ସଂବତ୍ସର (ବର୍ଷ)କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅପାନ-ପ୍ରଦେଶରେ ମିତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ। ପୁଛରେ ଅଗ୍ନି ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର; ଏବଂ ସେଠାରେ ମରୀଚି, କଶ୍ୟପ, ଧ୍ରୁବ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 25

एष तारामयः स्तम्भो नास्तमेति न वोदयम् नक्षत्रचन्द्रसूर्याश्च ग्रहास्तारागणैः सह //

ଏହା ତାରାମୟ ସ୍ତମ୍ଭ; ଏହା ନ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ନ ସତ୍ୟରେ ଉଦୟ ହୁଏ। ଏହା ସହ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ତାରାଗଣ ସହିତ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ (ଅଛନ୍ତି)।

Verse 26

तन्मुखाभिमुखाः सर्वे चक्रभूता दिवि स्थिताः ध्रुवेणाधिष्ठिताश्चैव ध्रुवमेव प्रदक्षिणम् //

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖାଭିମୁଖ ହୋଇ ଦିବିରେ ଚକ୍ରରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ। ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ସେମାନେ କେବଳ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରନ୍ତି।

Verse 27

परियान्ति सुरश्रेष्ठं मेढीभूतं ध्रुवं दिवि आग्नीध्रकाश्यपानां तु तेषां स परमो ध्रुवः //

ଦିବିରେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମେଢୀ (ଧୁରି-ସ୍ତମ୍ଭ) ସଦୃଶ ସ୍ଥିର ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ନିଜ ନିଜ ପଥରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ କାଶ୍ୟପ ବଂଶରେଖା ପାଇଁ ସେଇ ପରମ ଧ୍ରୁବ।

Verse 28

एक एव भ्रमत्येष मेरोरन्तरमूर्धनि ज्योतिषां चक्रमादाय आकर्षंस्तमधोमुखः मेरुमालोकयन्नेव प्रतियाति प्रदक्षिणम् //

ଏକା ଏହି ମେରୁର ଅନ୍ତର୍ଶିଖରରେ ଭ୍ରମଣ କରେ। ଜ୍ୟୋତିଷମାନଙ୍କ ଚକ୍ରକୁ ନେଇ ତାହାକୁ ପଛେ ଆକର୍ଷଣ କରେ। ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ, ମେରୁକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ସେ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାରେ ପୁନଃ ଫେରେ।