Adhyaya 291
Kuntī–Sūrya-saṃvāda: Autonomy, Reputation, and the Promise of Karṇa
Upa-parva: Kuntī–Sūrya-saṃvāda (Upākhyāna on Kuntī and the Sun-god)
Vaiśaṃpāyana describes the young Kuntī’s inability to refuse Sūrya, coupled with fear of curses and the consequences of offending a radiant, ascetic power. Kuntī internally reasons that even an unintended affront to a powerful being can generate peril, and she articulates a principle of restraint toward tejas and tapas. Addressing Sūrya with embarrassment and anxiety, she argues that if her father, mother, and kin are present as protectors, an irregular union would constitute a breach of propriety and could damage her family’s public renown. She then offers conditional assent: if Sūrya deems the act dharmic, she will comply, but seeks a framework that preserves social order. Sūrya responds by asserting her independence in this context, denies any intent of adharma, and frames the encounter as aligned with cosmic norms. He promises that after union she will again be a maiden, and that she will bear a celebrated, mighty son. Kuntī requests confirmation that the son will possess divine earrings and armor; Sūrya affirms and pledges to bestow them. The narrative concludes with Sūrya’s yogic entry that does not “dūṣayati” (defile) her; Kuntī faints from the intensity, then regains consciousness, and the assurances regarding son and restored status are reiterated.
Chapter Arc: मार्कण्डेय युधिष्ठिर से कहते हैं—रणभूमि में इन्द्रजित के दिव्य वर-प्राप्त बाणों से श्रीराम और लक्ष्मण दोनों भूमि पर गिर पड़े; देव-दानवों को कंपा देने वाला क्षण आ पहुँचा। → शर-बन्धन से जकड़े दोनों वीर पिंजरे में फँसे सिंहों-से शोभित होते हैं; उन्हें सैकड़ों बाणों से व्याप्त और निश्चेष्ट देख सुग्रीव वानर-सेना सहित घेरकर खड़ा रह जाता है—आशा और भय एक साथ काँपते हैं। इसी बीच अदृश्य शक्तियों/भूत-प्रेतों की उपस्थिति का संकेत मिलता है और कुबेर-प्रदत्त जल का रहस्य खुलता है—जिससे नेत्र धोकर अदृश्य प्राणियों को देखा जा सकता है। → कुबेर के जल का विधान निर्णायक बनता है—दृष्टि का परदा हटाने की क्षमता युद्ध को केवल बाहुबल नहीं, ‘दर्शन’ का युद्ध बना देती है; साथ ही शत्रु-वध के विषय में कठोर सत्य उभरता है कि कुछ असुर-प्रकृतियों का नाश देह-भेद से नहीं, मूल-कारण/आश्रय के विनाश से होता है। → अविन्ध्य रावण के क्रोध को अनेक वचनों से शांत करता है, उसे नीति और समयोचित निर्णय की ओर मोड़ता है; रावण युद्ध-प्रस्थान का निश्चय कर तलवार रख देता है और रथ तैयार करने की आज्ञा देता है—लंकापक्ष फिर संगठित होता है। → रावण का रथ सजने लगता है—अब वह स्वयं रण में उतरेगा; राम-लक्ष्मण की स्थिति और अदृश्य शक्तियों का अगला प्रहार सामने खड़ा है।
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेयजी कहते हैं--युधिष्ठिर! उन दोनों भाई श्रीराम और लक्ष्मणको पृथ्वीपर पड़े देख रावणकुमार इन्द्रजितने जिनके लिये देवताओंका वर प्राप्त था, उन बाणोंद्वारा उन्हें सब ओरसे बाँध लिया
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେ ଦୁଇ ଭାଇ ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାବଣପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦେବତାଙ୍କ ଠାରୁ ବରପ୍ରାପ୍ତ ସେହି ବାଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁଦିଗରୁ ବାନ୍ଧିଦେଲା।
Verse 2
तौ वीरौ शरबन्धेन बद्धाविन्द्रजिता रणे । रेजतु: पुरुषव्यापत्रौ शकुन्ताविव पञ्जरे
ରଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ର ଶରବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ସେ ଦୁଇ ବୀର—ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ପଞ୍ଜରାରେ ବନ୍ଦ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ପରି ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
Verse 3
तौ दृष्टवा पतितौ भूमौ शतश: सायकैश्चितौ । सुग्रीवः कपिभि: सार्थ परिवार्य ततः स्थित:,उन दोनोंको सैकड़ों बाणोंसे व्याप्त एवं पृथ्वीपर पड़े देख वानरोंसहित सुग्रीव उन्हें सब ओरसे घेरकर खड़े हो गये
ଶତଶଃ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପତିତ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରସେନା ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
Verse 4
सुषेणमैन्दद्विविदै: कुमुदेनाड्देन च । हनुमन्नीलतारैश्वन नलेन च कपीश्वर:,सुषेण, मैन्द, द्विविद, कुमुद, अंगद, हनुमान, नील, तार तथा नलके साथ कपिराज सुग्रीव उन दोनों बन्धुओंकी रक्षा करने लगे
ସୁଷେଣ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, କୁମୁଦ, ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ, ନୀଳ, ତାରା ଓ ନଳଙ୍କ ସହିତ ବାନରାଧିପତି ସୁଗ୍ରୀବ ସେଇ ଦୁଇ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଲାଗିଲେ।
Verse 5
ततस्तं देशमागम्य कृतकर्मा विभीषण: । बोधयामास तौ वीरी प्रज्ञास्त्रेण प्रबोधितो
ତାପରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ବିଭୀଷଣ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଆସି, ପ୍ରଜ୍ଞାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦୁଇ ବୀରଙ୍କୁ ଚେତନାରେ ଆଣି ଜାଗ୍ରତ କଲେ।
Verse 6
विशल्यौ चापि सुग्रीव: क्षणेनैता चकार ह । विशल्यया महौषध्या दिव्यमन्त्रप्रयुक्तया
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଦିବ୍ୟମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ‘ବିଶଲ୍ୟା’ ନାମକ ମହୌଷଧି ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରି, କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସୁସ୍ଥ କରିଦେଲେ।
Verse 7
तौ लब्धसंज्ञौ नृवरौ विशल्यावुदतिष्ठताम् । गततन्द्रीक्लमौ चापि क्षणेनैती महारथौ,होशमें आ जानेपर वे दोनों नरश्रेष्ठ महारथी वीर बाणोंसे रहित हो आलस्य और थकावट त्यागकर क्षणभरमें उठ खड़े हुए
ଚେତନା ଫେରିଆସିବା ପରେ, ବାଣମୁକ୍ତ ସେଇ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାରଥୀ ଅଳସତା ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
Verse 8
ततो विभीषण: पार्थ राममिक्ष्वाकुनन्दनम् । उवाच विज्वरं दृष्टवा कृताञ्जलिरिदं वच:,युधिष्ठिर! तदनन्तर विभीषणने इक्ष्वाकुकुलनन्दन श्रीरामचन्द्रजीको नीरोग एवं स्वस्थ देख हाथ जोड़कर इस प्रकार कहा--
ତେବେ ବିଭୀଷଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଜ୍ୱରରହିତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ଦେଖି କରଯୋଡ଼ି ଏହି କଥା କହିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ତା’ପରେ ଭକ୍ତି ଓ ଧର୍ମଭାବରେ ବିନମ୍ର ହୋଇ ସେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Verse 9
इदमम्भो गृहीत्वा तु राजराजस्य शासनात् | गुहाको< भ्यागत: श्वेतात् त्वत्सकाशमरिन्दम,'शत्रुदमन! राजाधिराज कुबेरकी आज्ञासे एक गुह्यक यह जल लिये हुए श्वेतपर्वतसे चलकर आपके समीप आया है
“ରାଜାଧିରାଜ କୁବେରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଜଳ ନେଇ ଗୋଟିଏ ଗୁହ୍ୟକ ଶ୍ୱେତପର୍ବତରୁ ଆପଣଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ!”
Verse 10
इदमम्भ: कुबेरस्ते महाराज: प्रयच्छति । अन्तर्तहितानां भूतानां दर्शनार्थ परंतप
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—“ହେ ପରନ୍ତପ! ମହାରାଜ କୁବେର ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଜଳ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ଆପଣ ଏହାକୁ ନେତ୍ରରେ ଲଗାଇଲେ ମାୟାରେ ଲୁଚିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ।”
Verse 11
उन्होंने कहा है कि आप इस जलसे अपने दोनों नेत्र धोकर अदृश्य प्राणियोंको भी देख सकेंगे और आप जिसे यह जल अर्पित करेंगे, वह मनुष्य भी अदृश्य भूतोंको देखनेमें समर्थ होगा”
ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି—ଏହି ଜଳରେ ଦୁଇ ନେତ୍ର ଧୋଇଲେ ଆପଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିବେ; ଏବଂ ଆପଣ ଯାହାକୁ ଏହି ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ସମର୍ଥ ହେବ।
Verse 12
तथेति रामस्तद् वारि प्रतिगृह्माभिसंस्कृतम् । चकार नेत्रयो: शौचं लक्ष्मणश्ष महामना:
“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଶ୍ରୀରାମ ମନ୍ତ୍ରସଂସ୍କୃତ ସେହି ଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରେ ସେ ତାହାଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ନେତ୍ର ଶୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ମହାମନା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସେହି ଜଳରେ ନେତ୍ର ଧୋଇଲେ।
Verse 13
अनेन मृष्टनयनो भूतान्यन्तर्हितान्युत । भवान् द्रक्ष्यति यस्मै च प्रदास्यति नर: स तु
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—“ଏହି ଜଳରେ ନୟନ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ, ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୁଚିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ; ଏହା ଯାହାକୁ ଦିଆଯିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏମିତି ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ପାଇବ।” ତେବେ ସୁଗ୍ରୀବ, ଜାମ୍ବବାନ, ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ ଏବଂ ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ନୀଳ—ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରବୀର—ସେହି ଜଳରେ ନିଜ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଧୋଇଲେ।
Verse 14
तथा समभवच्चापि यदुवाच विभीषण: । क्षणेनातीन्द्रियाण्येषां चक्षूंषप्पासन् युधिष्ठिर
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—“ବିଭୀଷଣ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ହିଁ ଘଟିଲା। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ବିଷୟ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇଗଲା।”
Verse 15
इन्द्रजित् कृतकर्मा च पित्रे कर्म तदा55त्मन: । निवेद्य पुनरागच्छत् त्वरया55जि शिर:प्रति
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସେ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧରେ କରିଥିବା ବୀରକର୍ମ ପିତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, ପୁଣି ତ୍ୱରାରେ ଯୁଦ୍ଧର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଫେରିଗଲା।
Verse 16
तमापततन्तं संक्रुद्धं पुनरेव युयुत्सया । अभिदुद्राव सौमित्रिर्विभीषणमते स्थित:,उसे क्रोधमें भरकर पुनः युद्धकी इच्छासे आते देख विभीषणकी सम्मतिसे लक्ष्मणने उसपर धावा किया
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ସେ କ୍ରୋଧାନ୍ଧ ହୋଇ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧକାମନାରେ ଧାଇଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ଥିବା ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ସିଧାସଳଖ ତାହାର ଉପରେ ଧାବିଲେ।
Verse 17
अकृताह्लिकमेवैनं जिघांसुर्जितकाशिनम् । शरैर्जघान संक्रुद्ध: कृतसंज्ञोडथ लक्ष्मण:
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ବିଜୟୋଲ୍ଲାସରେ ଦୀପ୍ତ, କାଶୀଜିତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତେବେ ଅବଧି ନିତ୍ୟକର୍ମ କରିନଥିଲା। ସେତେବେଳେ ସଚେତନ ହୋଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧାନ୍ଧ ହୋଇ, ତାକୁ ବଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଶରବର୍ଷାରେ ତାହାର ଉପରେ ପ୍ରହାର ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 18
तयो: समभवद् युद्ध तदान्योन्यं जिगीषतो: । अतीव चित्रमाश्चर्य शक्रप्रह्लादयोरिव
ତେବେ ପରସ୍ପରକୁ ଜିତିବା ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ପରି ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚିତ୍ର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ହୋଇଉଠିଲା।
Verse 19
अविध्यदिन्द्रजित् तीक्ष्णैः सौमित्रिं मर्मभेदिभि: । सौमित्रिश्वानलस्पर्शरविध्यद् रावर्णिं शरै:
ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ମର୍ମଭେଦୀ ବାଣଦ୍ୱାରା ସୁମିତ୍ରା-କୁମାର ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲା। ସୌମିତ୍ରି ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶ ସମ ଦାହକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରଦ୍ୱାରା ରାବଣପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍କୁ ଆହତ କଲେ।
Verse 20
सौमित्रिशरसंस्पर्शाद् रावणि: क्रोधमूर्च्छित: । असृजल्लक्ष्मणायाष्टौ शरानाशीविषोपमान्
ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ବାଣସ୍ପର୍ଶରେ ରାବଣି କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଛିତ ପରି ହୋଇଉଠିଲା। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ବିଷଧର ସର୍ପ ସମ ଵିଷାକ୍ତ ଆଠଟି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲା।
Verse 21
तस्यासून् पावकस्पर्श: सौमित्रि: पत्त्रिभिस्त्रिभि: । यथा निरहरद् वीरस्तन्मे निगदत: शूणु,वीर सुमित्राकुमारने अग्निके समान दाहक तीन बाणोंद्वारा जिस प्रकार इन्द्रजित॒के प्राण लिये, वह बताता हूँ; सुनो
ଶୁଣ—ବୀର ସୌମିତ୍ରି ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶ ସମ ଦାହକ ତିନିଟି ବାଣଦ୍ୱାରା ତାହାର ପ୍ରାଣ କିପରି ହରିନେଲେ, ମୁଁ କହୁଛି।
Verse 22
एकेनास्य धनुष्मन्तं बाहुं देहादपातयत् । द्वितीयेन सनाराचं भुजं भूमौ न््यपातयत्
ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ସେ ଶତ୍ରୁର ଧନୁଷ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭୁଜାକୁ ଦେହରୁ କାଟି ଅଲଗା କରିଦେଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣରେ ନାରାଚ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଭୁଜାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲା।
Verse 23
तृतीयेन तु बाणेन पृथुधारेण भास्वता । जहार सुनसं चापि शिरो भ्राजिष्णुकुण्डलम्
ତାପରେ ତୃତୀୟ—ପ୍ରଶସ୍ତ ଧାରାଯୁକ୍ତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ—ବାଣରେ ସେ ଶତ୍ରୁର ମୁଣ୍ଡକୁ ଧଡ଼ରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କଲା; ସେଇ ମୁଣ୍ଡ ସୁନ୍ଦର ନାସିକାଯୁକ୍ତ ଓ ଝଲମଲ କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
Verse 24
विनिकृत्तभुजस्कन्धं कबन्धं भीमदर्शनम् | त॑ हत्वा सूतमप्यस्त्रर्णघान बलिनां वर:
ଭୁଜା ଓ କାନ୍ଧ କଟିଯାଇଥିବାରୁ ତାହାର କବନ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାକୁ ବଧ କରି, ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାର ସାରଥିକୁ ମଧ୍ୟ ନିପାତ କଲେ।
Verse 25
लड़कां प्रवेशयामासुस्तं रथं वाजिनस्तदा । ददर्श रावणस्तं च रथं पुत्रविनाकृतम्
ତେବେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସେଇ ରଥକୁ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ—ରଥଟି ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା। ରାବଣ ଦେଖିଲା, ପୁତ୍ର ବିନା ରଥଟି ଫେରିଆସିଛି।
Verse 26
स पुत्र निहतं ज्ञात्वा त्रासात् सम्भ्रान्तमानस: । रावण: शोकमोहार्तों वैदेहीं हन्तुमुद्यतः
ପୁତ୍ର ନିହତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି ଭୟରେ ରାବଣର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ଶୋକ ଓ ମୋହରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେ ବୈଦେହୀ ସୀତାକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।
Verse 27
अशोकवनिकास्थां तां रामदर्शनलालसाम् । खड्गमादाय दुष्टात्मा जवेनाभिपपात ह,दुष्टात्मा दशानन हाथमें तलवार लेकर अशोक-वाटिकामें श्रीरामचन्द्रजीके दर्शनकी लालसासे बैठी हुई सीताजीके पास बड़े वेगसे दौड़ा गया
ଅଶୋକବନିକାରେ ବସି ରାମଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କ ଦିଗକୁ, ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦଶାନନ ଖଡ଼୍ଗ ଧରି ମହାବେଗରେ ଧାଇଁଗଲା।
Verse 28
त॑ं दृष्टवा तस्य दुर्बुद्धेरविन्ध्य: पापनिश्चयम् । शमयामास संक्रुद्धं श्रूयतां येन हेतुना
ସେଇ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ନିଶାଚରର ପାପମୟ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖି ମନ୍ତ୍ରୀ ଅବିନ୍ଧ୍ୟ କ୍ରୋଧେ ଜ୍ୱଳିତ ତାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଶାନ୍ତ କଲେ। କେଉଁ ହେତୁରେ ରାବଣ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଶୁଣ—
Verse 29
महाराज्ये स्थितो दीप्ते न स्त्रियं हन्तुमहसि । हतैवैषा यदा स्त्री च बन्धनस्था च ते वशे
ହେ ରାକ୍ଷସରାଜ! ଦୀପ୍ତ ମହାରାଜ୍ୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ତୁମେ ଜଣେ ନାରୀକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେ ନାରୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବଶରେ, ବନ୍ଧନରେ ଥିଲେ, ସେ ତ ମାନୋ ପୂର୍ବରୁ ହତ ହୋଇଗଲା।
Verse 30
न चैषा देहभेदेन हता स्यादिति मे मति: । जहि भर्तारमेवास्या हते तस्मिन् हता भवेत्
ମୋ ମତରେ, ତା’ର ଦେହକୁ ଖଣ୍ଡ-ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ ମାତ୍ର ସେ ହତ ହେବ ନାହିଁ। ତା’ର ପତିକୁ ହିଁ ମାର; ସେ ହତ ହେଲେ ଏ ନିଜେ ହତ ହୋଇଯିବ।
Verse 31
नहि ते विक्रमे तुल्य: साक्षादपि शतक्रतुः । असबृद्धि त्वया सेन्द्रास्त्रासितास्त्रिदशा युधि
ପରାକ୍ରମରେ ତୁମ ସମାନ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକଥର ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଛ।
Verse 32
एवं बहुविधैर्वाक्यैरविन्ध्यो रावणं तदा । क़ुद्धं संशमयामास जगृहे च स तद्गच:,इस तरह अनेक प्रकारके वचनोंद्वारा अविन्ध्यने रावणका क्रोध शान्त किया और रावणने भी उसकी बात मान ली
ଏହିପରି ନାନାପ୍ରକାର ବଚନଦ୍ୱାରା ଅବିନ୍ଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ରାବଣକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ରାବଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କଲା।
Verse 33
निर्याणे स मतिं कृत्वा निधायासिं क्षपाचर: । आज्ञापयामास तदा रथो मे कल्प्यतामिति,फिर उस निशाचरने युद्धके लिये प्रस्थान करनेका निश्चय करके तलवार रख दी और आज्ञा दी--'मैरा रथ तैयार किया जाय'
ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ନିଶାଚର ତଳୱାର ରଖିଦେଲା ଏବଂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆଜ୍ଞା କଲା—“ମୋର ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।”
Verse 289
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि श्रीरामोपाख्यानपर्वणि इन्द्रजिद्वथे एकोननवत्यधिकद्विशततमो<ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ବନପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀରାମୋପାଖ୍ୟାନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍-ବଧ ପ୍ରସଙ୍ଗର ଦୁଇଶେ ଏକାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
Kuntī faces a dharma-saṅkaṭa between resisting a powerful divine presence (risking curse and disorder) and protecting kula-kīrti by avoiding a union perceived as outside accepted vidhi and guardianship.
The chapter models prudential ethics: one should approach extraordinary power with restraint, seek procedurally legitimate pathways for intimate and social acts, and recognize that dharma is negotiated amid competing risks.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-significance is etiological—explaining Karṇa’s exceptional endowments and establishing interpretive ground for later debates on lineage, honor, and moral responsibility.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.