Adhyaya 286
Karṇa–Sūrya Saṃvāda: Satya, Dāna, and the Amoghā Śakti (कर्ण–सूर्यसंवादः)
Upa-parva: Karna–Sūrya Saṃvāda (Episode on Karṇa’s vow, the Kuṇḍala-dāna, and the Śakti-boon)
Chapter 286 records Karṇa’s devotional address to Sūrya, asserting exclusive allegiance and valuing Sūrya above kinship ties, while emphasizing a fear of falsehood greater than fear of death. Karṇa recalls Sūrya’s prior concern regarding Arjuna and declares confidence in his own astric training (including instruction associated with Jāmadagnya and Droṇa). He requests permission to uphold his vow: if Indra (Vajrin) begs, Karṇa will give even his life—implicitly including the protective kuṇḍalas. Sūrya responds with conditional guidance: if Karṇa gives the kuṇḍalas to Śatakratu, he should do so by rule (niyama) and simultaneously request an unfailing śakti that can decisively neutralize enemies, noting that Arjuna’s interest in Karṇa’s destruction is linked to the removal of the kuṇḍalas. The narrator Vaiśaṃpāyana reports Sūrya’s disappearance and Karṇa’s subsequent report of the dream-communication; Sūrya confirms the counsel. Karṇa, understanding the strategic implication, resolves to await Vāsava (Indra) to secure the śakti as compensation, preserving his reputation for dāna while mitigating the loss of invulnerability.
Chapter Arc: मार्कण्डेय ऋषि रामोपाख्यान में लंका के भीतर की तैयारी का दृश्य खोलते हैं—रावण ने शास्त्रोक्त रीति से दुर्ग, परिखाएँ और युद्ध-सामग्री सजाकर नगर को अजेय-सा बना दिया है। → राम की आज्ञा से महाबली अंगद दूत बनकर लंका-द्वार पर पहुँचते हैं, राक्षसों द्वारा पहचाने जाकर निर्भयता से भीतर प्रवेश करते हैं और रावण को राम-संदेश सुनाने का संकल्प लेते हैं; उधर लंका की सात गहरी परिखाएँ, प्राकार-तोरण और विविध अस्त्र-शस्त्र युद्ध की अनिवार्यता को तीखा करते जाते हैं। → अंगद रावण के दरबार में, मंत्रियों से घिरे पौलस्त्य के सामने वाग्मी होकर राम-संदेश सुनाते हैं—दूत-धर्म की मर्यादा में रहते हुए भी रावण के अहंकार को चुनौती देने वाला सत्य-वचन। → अंगद संदेश देकर लौटते हैं और श्रीराम को रावण-सभा का वृत्तांत निवेदित करते हैं; तत्पश्चात वानर-राक्षसों का घोर संग्राम भड़क उठता है, लक्ष्मण दुर्ग-स्थानों की ओर निर्देश देकर राक्षसों को गिराते हैं, और राघव की आज्ञा से लक्ष्य-सिद्धि के बाद सेना का प्रत्यावर्तन होता है—विजय की दिशा स्पष्ट, पर युद्ध शेष। → लंका में भीषण विमर्द के बाद भी निर्णायक अंत नहीं—दुर्ग अभी खड़ा है और रावण का प्रतिरोध अगले चरण में और उग्र होने वाला है।
Shlokas
Verse 1
अपना स२ (0 अवज असल चतुरशीर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: अंगदका रावणके पास जाकर रामका संदेश सुनाकर लौटना तथा राक्षसों और वानरोंका घोर संग्राम मार्कण्डेय उवाच प्रभूतान्नोदके तस्मिन् बहुमूलफले वने । सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत् पर्यरक्षत
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଲଙ୍କାର ସେହି ବନରେ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ପ୍ରଚୁର ଥିଲା, ମୂଳ-ଫଳ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଥିଲା। ତେଣୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ (ଶ୍ରୀରାମ) ସେଠାରେ ସେନାର ଶିବିର ସ୍ଥାପନ କରି ବିଧିମତ ଭାବେ ତାହାର ରକ୍ଷା କଲେ।
Verse 2
रावण: संविध॑ चक्रे लड़कायां शास्त्रनिर्मिताम् । प्रकृत्यैव दुराधर्षा दृढप्राकारतोरणा
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ରାବଣ ଲଙ୍କାରେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ ନିର୍ମିତ ଯୁଦ୍ଧ-ସାମଗ୍ରୀ ଓ ପ୍ରତିରକ୍ଷା-ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ କଲା। ଲଙ୍କା ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୁରାଧର୍ଷ; ତାହାର ପ୍ରାକାର ଓ ତୋରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଥିଲା।
Verse 3
अगाधतोया: परिखा मीननक्रसमाकुला: । बभूवु: सप्त दुर्धर्षा: खादिरै: शड्कुभिश्चिता:
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ନଗର ଚାରିପାଖରେ ସାତଟି ଗଭୀର ପରିଖା ଥିଲା; ସେଥିରେ ଅଗାଧ ଜଳ ଭରିଥାଏ ଏବଂ ମାଛ ଓ ମକର (ମଗର) ଆଦି ଜଳଚରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସବୁଦିଗରେ ଖଦିର କାଠର ଖୁଣ୍ଟି ଗାଡ଼ି ଦୃଢ଼ କରାଯାଇଥିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୁରାଧର୍ଷ ହୋଇଥିଲା।
Verse 4
कपाटलयन्त्रदुर्धर्षा बभूवु: सहुडोपला: । साशीविषघटायोधा: ससर्जरसपांसव:
ଦୃଢ଼ କପାଟ ଓ ଯଥାସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାପିତ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଯନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ପଥର ଓ ପ୍ରକ୍ଷେପ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ରର ଢେର ଦ୍ୱାରା ସେହି ଖାଇଗୁଡ଼ିକ ଅଭେଦ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତା’ପରେ ବିଷଧର ସର୍ପଦଳ, ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଦଳ, ସର୍ଜରସ (ଲାଖ/ରେଜିନ) ଓ ଧୂଳିର ସଞ୍ଚୟ—ଏସବୁ ମିଶି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲା; ତେଣୁ ସେ ଖାଇ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଥିଲା।
Verse 5
मुसलालातनाराचतोमरासिपर श्वथैः । अन्विताश्न शतघ्नीभि: समधूच्छिष्टमुद्गरा:,मुसल, अलात (बनैठी), बाण, तोमर, तलवार, फरसे, मोमके मुद्गर तथा तोप आदि अस्त्र-शस्त्रोंके संग्रहके कारण भी वे खाइयाँ दुर्लघ्य थीं
ମୁସଳ, ଅଲାତ (ଅଗ୍ନିଦଣ୍ଡ), ଲୋହା ବାଣ, ତୋମର, ଖଡ଼୍ଗ ଓ ପରଶୁ—ଏସବୁ ସହ ଶତଘ୍ନୀ ଓ ଭାରୀ ମୁଦ୍ଗର ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଧୂଆଁ ଓ ଦହନର ଅବଶେଷ ଲାଗିଥିଲା। ଏପରି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଚୁର ସଞ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଖାଇଗୁଡ଼ିକ ଆଉ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଂଘ୍ୟ ହୋଇଥିଲା।
Verse 6
पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्मा: स्थावरजड़मा: । बभूवु: पत्तिबहुला: प्रभूतगजवाजिन:
ନଗରର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରରେ ଗୁଲ୍ମ—ଦୁର୍ଗସଦୃଶ ରକ୍ଷାଚୌକି—ସ୍ଥାପିତ ଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାବର (ଅଚଳ) ଥିଲା। ସେଠାରେ ପ୍ରଧାନତଃ ପଦାତି ସେନା ଥିଲେ, ଏବଂ ସହିତ ଅନେକ ଗଜାରୋହୀ ଓ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
Verse 7
अड्ढदस्त्वथ लड्काया द्वारदेशमुपागतः । विदितो राक्षसेन्द्रस्य प्रविवेश गतव्यथ:
ତାପରେ ମହାବଳୀ ଅଙ୍ଗଦ, ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୂତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାରପ୍ରଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଗମନର ସମ୍ବାଦ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ରାବଣଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଆଗଲା। ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ ସେ ନିର୍ଭୟରେ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 8
मध्ये राक्षसकोटीनां बह्दीनां सुमहाबल: । शुशुभे मेघमालाभिरादित्य इव संवृत:
ଅନେକ କୋଟି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ସୁମହାବଳୀ ଅଙ୍ଗଦ, ମେଘମାଳାରେ ଆବୃତ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
Verse 9
स समासाद्य पौलस्त्यममात्यैरभिसंवृतम् । रामसंदेशमामन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे
ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ ବସିଥିବା ପୌଲସ୍ତ୍ୟ (ରାବଣ)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶକୁ ଯଥାବିଧି ନିବେଦନ କରି ସେ ବାକ୍ପଟୁ ଦୂତ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲା।
Verse 10
मन्त्रियोंसे घिरकर बैठे हुए पुलस्त्यनन्दन रावणके पास पहुँचकर कुशल वक्ता अंगदने रावणको सम्बोधित करके श्रीरामचन्द्रजीका संदेश इस प्रकार कहना आरम्भ किया -- ९ || ([[।[[[[[। एए।[एाएएएएए ४५ | गाए प्ञगगा |! 0 चर | आह वत्वां राघवो राजन् कोसलेन्द्रो महायशा: । प्राप्तकालमिदं वाक््यं तदादत्स्व कुरुष्व च
ଅଙ୍ଗଦ କହିଲା— “ହେ ରାଜନ୍! କୋସଲେନ୍ଦ୍ର ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାଘବ (ଶ୍ରୀରାମ) ତୁମକୁ ଏହି କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଏହା ସମୟୋଚିତ ବଚନ; ଏହାକୁ গ্ৰହଣ କର ଏବଂ ତଦନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ହେ ରାଜନ୍!”
Verse 11
“जो राजा अपने मनको काबूमें न रखकर अन्यायमें तत्पर रहता है, उसका आश्रय लेकर उसके अधीन रहनेवाले नगर और देश भी अनीतिपरायण होकर नष्ट हो जाते हैं!
ଯେ ରାଜା ନିଜ ମନକୁ ସଂଯମ କରିନଥାଇ ଅନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ରହେ, ତାହାର ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା ନଗର ଓ ଦେଶମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୀତିରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ଶେଷରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 12
त्वयैकेनापराद्धं मे सीतामाहरता बलात् | वधायानपराद्धानामन्येषां तद् भविष्यति,'सीताका बलपूर्वक अपहरण करके मेरा अपराध तो अकेले तुमने किया है, परंतु इसके कारण अन्य निर्दोष लोग भी मारे जायँगे”
ସୀତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅପହରଣ କରି ମୋ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରିଛ ତୁମେ ଏକା; କିନ୍ତୁ ତାହାର ଫଳରେ ଅନ୍ୟ ନିରପରାଧମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବଧ ଆସିବ।
Verse 13
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम् | विनश्यन्त्यनयाविष्टा देशाक्ष नगराणि च
ଅସଂଯମୀ ଓ ଅନ୍ୟାୟରେ ରତ ରାଜାକୁ ପାଇଲେ ଦେଶ ଓ ନଗରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଅନୀତିରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ତୁମେ ବଳ ଓ ଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ପୂର୍ବେ ବନବାସୀ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କରିଛ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛ—ସେହି ଅତ୍ୟାଚାରର ଫଳ ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ପକ୍କ ହେଉଛି।
Verse 14
राजर्षयश्न निहता रुदत्यश्न हृता: स्त्रिय: । तदिदं समनुप्राप्तं फलं तस्यानयस्य ते
ରାଜର୍ଷିମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ କାନ୍ଦୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅପହୃତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ତୁମର ସେହି ଅଧର୍ମର ଫଳ ତୁମ ଉପରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି; ଯେ ହିଂସା ଓ ଅହଂକାର ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଛାଡ଼ିଥିଲ, ସେହି ଆଜି ପରିପାକ ହୋଇ ଅନିବାର୍ୟ ପରିଣାମ ହୋଇ ଫେରିଆସିଛି।
Verse 15
हन्तास्मि त्वां सहामात्यैर्युध्यस्व पुरुषो भव । पश्य मे धनुषो वीर्य मानुषस्य निशाचर
ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ନିହତ କରିଦେବି। ସାହସ ଥାକିଲେ ଯୁଦ୍ଧ କର—ପୌରୁଷ ଦେଖା। ହେ ନିଶାଚର! ମୁଁ ମାନବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଧନୁଷର ବଳ ଦେଖ।
Verse 16
मुच्यतां जानकी सीता न मे मोक्ष्यसि कर्हिचित् । अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितै: शरै:
ଜାନକୀ ସୀତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର; ନଚେତ୍ ମୋ ହାତରୁ ତୁମେ କେବେ ଜୀବନ୍ତ ରକ୍ଷା ପାଇବ ନାହିଁ। ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକକୁ ମୁଁ ରାକ୍ଷସଶୂନ୍ୟ କରିଦେବି।
Verse 17
इति तस्य ब्रुवाणस्य दूतस्य परुषं वच: । श्रुत्वा न ममृषे राजा रावण: क्रोधमूर्च्छित:,श्रीरामचन्द्रजीके दूतके मुखसे ऐसी कठोर बातें सुनकर राजा रावण सहन न कर सका। वह क्रोधसे मूर्च्छित हो उठा
ସେହି ଦୂତ କହିଥିବା କଠୋର ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ରାବଣ ସହିପାରିଲା ନାହିଁ; କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇଥିବା ପରି ସେ ରୋଷରେ ଆବେଶିତ ହେଲା।
Verse 18
इ्धितज्ञास्ततो भर्तुश्न॒त्वारो रजनीचरा: । चतुर्ष्वज्रेषु जगृहुः शार्टूलमिव पक्षिण:
ତାପରେ ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସଙ୍କେତ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଚାରି ନିଶାଚର ଉଠିଲେ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଶାର୍ଦୂଳକୁ ଧରିନେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ତାହାର ଚାରି ଅଙ୍ଗକୁ ଧରିଲେ।
Verse 19
तांस्तथाड्रेषु संसक्तानड्रदो रजनीचरान् । आदायैव खमुत्पत्य प्रासादतलमाविशत्,अंगद इस प्रकार अपने अंगोंसे सटे हुए उन चारों राक्षसोंको लिये-दिये आकाशभमें उछलकर महलकी छतपर जा चढ़े
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆଁକଡ଼ିଥିବା ସେଇ ଚାରି ରଜନୀଚରଙ୍କୁ ଯଥାବତ୍ ଧରି ସେ ଆକାଶକୁ ଉଛଳି ପ୍ରାସାଦର ଛାତ ଉପରେ ଅବତରିଲେ।
Verse 20
वेगेनोत्पततस्तस्य पेतुस्ते रजनीचरा: । भुवि सम्मभिन्नह्दया: प्रहारवरपीडिता:
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଗରେ ଉଛଳିବା ସମୟରେ ସେଇ ରଜନୀଚରମାନେ ଛୁଟି ପଡ଼ି ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ପ୍ରହାରବଳରେ ଚାପି ଯାଇ ଭୟଙ୍କର ପୀଡ଼ା ଭୋଗିଲେ।
Verse 21
संसक्तो हर्म्यशिखरात् तस्मात् पुनरवापतत् | लड्घयित्वा पुरीं लड़॒कां सुवेलस्य समीपत:,छतपर चढ़े हुए अंगद फिर उस महलके कँगूरेसे कूद पड़े और लंकापुरीको लाँधकर सुवेलपर्वतके समीप आ पहुँचे
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ପ୍ରାସାଦଶିଖରରେ ପହଞ୍ଚି ଅଙ୍ଗଦ ପୁଣି ସେଇ ଉଚ୍ଚତାରୁ ଲାଫ ଦେଲେ; ଲଙ୍କାପୁରୀକୁ ଲଂଘି ସୁବେଳ ପର୍ବତ ସମୀପକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 22
कोसलेन्द्रमथागम्य सर्वमावेद्य वानर: । विशश्राम स तेजस्वी राघवेणाभिनन्दित:
ତାପରେ କୋସଲେନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ବାନର ଅଙ୍ଗଦ ସମସ୍ତ କଥା ନିବେଦନ କଲେ। ରାଘବ ସେଇ ତେଜସ୍ବୀ ଦୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ତା’ପରେ ସେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
Verse 23
तत: सर्वाभिसारेण हरीणां वातरंहसाम् | भेदयामास लड़्काया: प्राकारं रघुनन्दन:
ତା’ପରେ ବାୟୁସମ ବେଗଶାଳୀ ହରିସେନାର ସର୍ବାଭିସାର ସହିତ ରଘୁନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀରାମ ଲଙ୍କାର ପ୍ରାକାରକୁ ଭେଦିଦେଲେ।
Verse 24
विभीषणर्क्षाधिपती पुरस्कृत्याथ लक्ष्मण: । दक्षिणं नगरद्वारमवामृद्नाद् दुरासदम्,नगरके दक्षिण द्वारमें प्रवेश करना बहुत कठिन था, परंतु लक्ष्मणने विभीषण और जाम्बवानको आगे करके उसे भी धूलमें मिला दिया
ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଭୀଷଣ ଓ ଋକ୍ଷାଧିପତି ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁରାସଦ ନଗରର ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାପି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି ଧୂଳିରେ ମିଶାଇଦେଲେ।
Verse 25
करभारुणपाण्डूनां हरीणां युद्धशालिनाम् । कोटीशतसहस््रेण लड़कामभ्यपपत् तदा,तत्पश्चात् उन्होंने हथेलीके समान श्वेत और लाल रंगके युद्धकुशल वानरोंकी दस खरब सेनाके साथ लंकामें प्रवेश किया
ତାପରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ବାନରମାନଙ୍କର ଅପାର ସେନା ସହ—କେହି ହସ୍ତତଳ ସମ ଶ୍ୱେତ, କେହି ଅରୁଣ-ଲାଲ—ଲଙ୍କା ଉପରେ ଧାଇ ପଡ଼ି ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 26
प्रलम्बबाहूरुकरजड्घान्तरविलम्बिनाम् | ऋक्षाणां धूम्रवर्णानां तिस््र: कोट्यो व्यवस्थिता:
ସେଠାରେ ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଋକ୍ଷମାନଙ୍କର ତିନି କୋଟି ସେନା ସୁସଜ୍ଜିତ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା—ଯାହାଙ୍କ ଲମ୍ବା ଭୁଜା ବିଶାଳ ଊରୁ ଓ ଦୃଢ଼ ଜଂଘାର ମଧ୍ୟରେ ଝୁଲୁଥିଲା।
Verse 27
उनके भुजा, ऊरु, हाथ और जंघा (पिंडली)--ये सभी अड् विशाल थे तथा अंगोंकी कान्ति धुएँके समान काली थी, ऐसे तीन करोड़ रीछ सैनिक भी उनके साथ लंकामें जाकर युद्धके लिये डटे हुए थे ।।
ବାନରମାନେ ଉଛଳିବା, ପଡ଼ିବା ଓ ଧଡାମ୍ କରି ନିପତିବାରୁ ଏମିତି ଧୂଳି ଉଠିଲା ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ନଷ୍ଟ ହେଲା; ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ ନାହିଁ।
Verse 28
शालिप्रसूनसदृशै: शिरीषकुसुमप्रभै: । तरुणादित्यसदृशै: शणगौरैश्व वानरै:
ହେ ରାଜନ୍! ଧାନର ଫୁଲ ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣର, ଶିରୀଷ ପୁଷ୍ପ ସମ କାନ୍ତିର, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଅରୁଣ ପ୍ରଭାର ଏବଂ ଶଣ ଫୁଲ ସମ ଗୌର ବର୍ଣ୍ଣର ବାନରମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ପୂରିଯାଇଥିବାରୁ ଲଙ୍କାର ପ୍ରାଚୀର ସବୁଦିଗରେ କପିଳବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଦିଶୁଥିଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ବୃଦ୍ଧ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାବାସୀ ରାକ୍ଷସ ବିସ୍ମୟରେ ଠିଆ ହୋଇ ନିହାରୁଥିଲେ।
Verse 29
प्राकारं ददृशुस्ते तु समन््तात् कपिलीकृतम् | राक्षसा विस्मिता राजन् सस्त्रीवृद्धा: समनन््ततः
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ସେମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ପ୍ରାକାରକୁ କପିଳବର୍ଣ୍ଣରେ ଆବୃତ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ସମସ୍ତତ୍ର ବାନରବର୍ଣ୍ଣ ଛାଇଯାଇଛି। ହେ ରାଜନ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସବୁଦିଗରେ ଦାଁଡ଼ି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ।
Verse 30
बिभिदुस्ते मणिस्तम्भान् कर्णान््टशिखराणि च । भग्नोन्मथितश्ड्राणि यन्त्राणि च विचिक्षिपु:
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ସେମାନେ ମଣିମୟ ସ୍ତମ୍ଭ ଓ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାସାଦମାନଙ୍କର ଶିଖର-କଙ୍ଗୁରାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ମୁକାବିଲା-ଯନ୍ତ୍ର ଓ କ୍ଷେପଣ-ଯନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି ଉପାଡ଼ି ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
Verse 31
परिगृहा शतघ्नीश्व सचक्रा: सहुडोपला: । चिक्षिपुर्भुजवेगेन लड़कामध्ये महास्वना:,पहियोंवाली तोपों, शृंगों और गोलोंको ले-लेकर महान् कोलाहल करते हुए वानर अपनी भुजाओंके वेगसे उन्हें लंकामें फेंकने लगे
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଶତଘ୍ନୀ, ଚକ୍ରସଦୃଶ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ପଥର-ଶିଳାଖଣ୍ଡ ଧରି, ମହାକୋଳାହଳ କରୁଥିବା ସେମାନେ ଭୁଜବେଗରେ ଲଙ୍କାର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
Verse 32
प्राकारस्थाक्ष ये केचिन्निशाचरगणास्तथा । प्रदुद्रुव॒ुस्ते शतश: कपिभि: समभिद्रुता:
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ପ୍ରାକାର ଉପରେ ପାହାରାରେ ଥିବା ନିଶାଚରଗଣ, ଯେମାନେ ଶତଶଃ ସଂଖ୍ୟାରେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, କପିମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ଖଦେଡ଼ାଯାଇ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
Verse 33
ततस्तु राजवचनादू राक्षसा: कामरूपिण: । निर्ययुर्विकृताकारा: सहस्रशतसड्घश:
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ବିକଟ ଓ ବିକୃତ ଆକାର ନେଇ, ଶତ-ସହସ୍ର ଦଳରେ ନଗରରୁ ବାହାରିଲେ।
Verse 34
शस्त्रवर्षाणि वर्षन्तो द्रावयित्वा वनौकस: । प्राकारं शो भयन्तस्ते पर॑ं विक्रममास्थिता:
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରି ବନବାସୀ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଖେଦାଇଦେଲେ; ଏବଂ ପ୍ରାକାରକୁ ଯୁଦ୍ଧଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ କରି ନିଜ ପରମ ପରାକ୍ରମ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
Verse 35
स माषराशिसदृशैर्ब भूव क्षणदाचरै: । कृतो निर्वानरों भूय: प्राकारो भीमदर्शनै:,उड़दके ढेर-जैसे काले-कलूटे उन भयंकर निशाचरोंने लड़कर पुनः उस चहारदीवारीको वानरोंसे सूनी कर दिया
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଉଡଦ ଢେର ପରି କଳା ଭୟଙ୍କର ନିଶାଚରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ପୁନର୍ବାର ସେହି ପ୍ରାକାରକୁ ବାନରଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ; ଦୁର୍ଗରକ୍ଷା ଭୟାବହ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଉଠିଲା।
Verse 36
पेतु: शूलविभिन्नाज़ा बहवो वानरर्षभा: । स्तम्भतोरणभ ग्नाश्ष पेतुस्तत्र निशाचरा:
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଶୂଳର ଆଘାତରେ ଅଙ୍ଗବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅନେକ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ; ଏବଂ ସ୍ତମ୍ଭ ଓ ତୋରଣର ପ୍ରହାରରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅନେକ ନିଶାଚର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରଣଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
Verse 37
केशाकेश्यभवद् युद्ध रक्षसां वानरै: सह । न्खैर्दन्तश्न वीराणां खादतां वै परस्परम्
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ତା’ପରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ କେଶାକେଶି ହୋଇଗଲା; ସେହି ବୀରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତରେ ଛିଣ୍ଡି କାମୁଡ଼ିଲେ।
Verse 38
निष्टनन्तो ह्युभयतस्तत्र वानरराक्षसा: । हता निपतिता भूमौ न मुज्चन्ति परस्परम्
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଉଭୟ ପକ୍ଷରୁ ଗର୍ଜନ କରି ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଠାରେ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ଯେ ହତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ଛାଡ଼ୁନଥିଲେ।
Verse 39
रामस्तु शरजालानि ववर्ष जलदो यथा । तानि लड़्कां समासाद्य जघ्नुस्तान् रजनीचरान्
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ରାମ ଯେପରି ମେଘ ଜଳ ବର୍ଷାଏ, ସେପରି ବାଣମାଳା ବର୍ଷାଇଲେ। ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ନିଶାଚର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରି ପ୍ରାଣ ହରିନେଲା।
Verse 40
सौमित्रिरपि नाराचैदढधन्वा जितक्लम: । आदिश्यादिश्य दुर्गस्थान् पातयामास राक्षसान्
ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ— ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ଧର, କ୍ଲେଶ-କ୍ଲାନ୍ତି ଜୟୀ— ପୁନଃପୁନଃ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ ନାରାଚ ବାଣଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଗଭିତରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 41
ततः प्रत्यवहारो<भूत् सैन्यानां राघवाज्ञया । कृते विमर्दे लड़कायां लब्धलक्ष्यो जयोत्तर:
ତାପରେ ରାଘବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେନାମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟାହାର ହେଲା। ଲଙ୍କାରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରି ବିଜୟ ପାଇ ବାନରସେନା ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରି ଶିବିର ଦିଗକୁ ଫେରିଗଲା।
Verse 284
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि लड्काप्रवेशे चतुरशीत्यधिकद्वधिशततमो<5 ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ବନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ରାମୋପାଖ୍ୟାନପର୍ବରେ ‘ଲଙ୍କାପ୍ରବେଶ’ ବିଷୟକ ଦୁଇଶେ ଚୌରାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
Karṇa must reconcile an uncompromising vow of generosity and truthfulness with the strategic reality that giving away the kuṇḍalas reduces his protection and affects future combat outcomes.
The chapter frames ethical integrity (satya maintained through dāna) as a defining identity-principle, while also acknowledging prudent regulation (niyama) and negotiated reciprocity as legitimate forms of agency within dharma.
Yes: Vaiśaṃpāyana’s narration and the dream-confirmation structure function as validation, presenting Sūrya’s guidance as authoritative counsel that is subsequently reaffirmed and operationalized by Karṇa.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.