Adhyaya 159
Kubera’s Fivefold Nīti and Protection of the Pāṇḍavas (वैश्रवणोपदेशः)
Upa-parva: Yakṣa-Guhyaka-Āśraya (Kuberopadeśa) Episode
Vaiśravaṇa (Kubera) addresses Yudhiṣṭhira with a compact framework for sustaining social order: steadiness (dhṛti), competence (dākṣya), discernment of place and time (deśa-kāla), disciplined initiative (parākrama), and proper structuring of public administration (lokatantra-vidhāna). He contrasts this ideal with failure modes—sinful intent, inability to distinguish tasks, lack of timing, and reckless overreach—stating that such dispositions lead to ruin both in this life and after death. Kubera then applies the counsel to the immediate situation by urging Yudhiṣṭhira to restrain Bhīma’s fearless impulsiveness and to reside without grief or fear near the āśrama of the royal sage Ārṣṭiṣeṇa for a specified period. Kubera assigns yakṣas, gandharvas, and allied mountain-dwellers to protect the brothers and arrange provisions. He additionally reports Arjuna’s well-being in the divine realm, describing his honor among divine beings and his acquisition of weapons in Indra’s abode, and conveys greetings associated with ancestral prestige (Śaṃtanu). The narration returns to Vaiśaṃpāyana: Bhīma salutes Kubera with weapons laid aside; Kubera blesses him to be a humbler of enemies and a promoter of friends’ welfare; Kubera departs with attendants; and the Pāṇḍavas spend the night safely, honored and untroubled.
Chapter Arc: जटासुर-वधपर्व के समापन के बाद वन-जीवन की नई धारा खुलती है: युधिष्ठिर द्रौपदी सहित सब भाइयों को एकत्र कर अर्जुन (जय) की स्मृति और उसके संकेतित व्रत-काल का स्मरण कराते हैं। → चार वर्ष के वनवास की गणना और अर्जुन के पूर्व-निर्धारित ‘उद्देश’ (संकेत/प्रतिज्ञा) का उल्लेख पाण्डवों के भीतर प्रतीक्षा, अनिश्चितता और आगे की यात्रा की तीव्रता बढ़ाता है। इसके साथ ही कथा का भूगोल ऊँचाइयों की ओर उठता है—कैलास, किम्पुरुष-आवास और सिद्ध-चारण-सेवित गन्धमादन—जहाँ प्रकृति का वैभव भी है और अज्ञात का भय भी। → गन्धमादन का साक्षात् दर्शन—धातुओं से दीप्त शैल-शृंग, विविध पक्षियों का कलरव, और पर्वतसानुओं पर मोरों का मधुर निर्घोष—कथा का शिखर बनता है; यह दृश्य पाण्डवों के लिए केवल सौन्दर्य नहीं, बल्कि तप, यात्रा और नियति के निकट आने का संकेत है। → पाण्डव गन्धमादन की शोभा से तृप्त नहीं होते, फिर भी आगे बढ़ते हैं और अंततः राजर्षि आर्डिषेण के आश्रम का दर्शन करते हैं—जहाँ वन-यात्रा का बाह्य संघर्ष क्षण भर को आश्रम-शान्ति में रूपान्तरित होता है। → आर्डिषेण-आश्रम में प्रवेश के साथ प्रश्न खुला रह जाता है: ऋषि पाण्डवों को कौन-सा उपदेश/मार्गदर्शन देंगे, और अर्जुन के संकेतित प्रयोजन की पूर्ति की दिशा अब कैसे खुलेगी?
Shlokas
Verse 1
॥। समाप्तं जटासुरवधपर्व ।।
ଜଟାସୁରବଧପର୍ବ ସମାପ୍ତ। ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଇ ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେବା ପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ପ୍ରବଳ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁନର୍ବାର ନର-ନାରାୟଣ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରି ଆସି ସେଠାରେ ନିବାସ କଲେ।
Verse 2
स समानीय तानू सर्वान् भ्रातृनित्यब्रवीद् वच: । द्रौपद्या सहितान् काले संस्मरन् भ्रातरं जयम्,एक दिन उन्होंने द्रौयदीसहित सब भाइयोंको एकत्र करके अपने प्रियबन्धु अर्जुनका स्मरण करते हुए कहा--
ଏକଦିନ ସେ ଦ୍ରୌପଦୀ ସହିତ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି, ବିଜୟୀ ଭ୍ରାତା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
Verse 3
समाक्षतस्रो5भिगता: शिवेन चरतां वने । कृतोद्देश: स बीभत्सु: पजचमीमभित: समाम्,“हमलोगोंको कुशलपूर्वक वनमें विचरते हुए चार वर्ष हो गये। अर्जुनने यह संकेत किया था कि मैं पाँचवें वर्षमें लौट आऊँगा
‘ଆମେ କୁଶଳରେ ବନରେ ବିଚରଣ କରୁ କରୁ ଚାରି ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରିଛୁ। ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଧରି—ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷର ଆସପାସେ ଫେରିଆସିବି ବୋଲି କହିଥିଲେ।’
Verse 4
प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणां वरम् । पुष्पितैर्टरमषण्डैश्व मत्तकोकिलषट्पदै:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ଶିଖରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତରାଜ କୈଲାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷକୁଞ୍ଜରେ ଶୋଭିତ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ; ସେଠାରେ ମତ୍ତ କୋକିଳଙ୍କ କୁହୁକୁହୁ ଓ ଭ୍ରମରଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା—ନିୟତ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ସେ ପବିତ୍ର ଭୂମି ନିଜେ ଶୁଭତାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିବା ପରି।
Verse 5
मयूरैश्वातकैश्वापि नित्योत्सवविभूषितम् । व्याप्रैर्वराहैर्महिषैर्गवयै्हरिणैस्तथा
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ମୟୂର ଓ ଚାତକ ଆଦି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ନାଦରେ ସେ ଅଞ୍ଚଳ ନିତ୍ୟ ଉତ୍ସବ ପରି ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ବ୍ୟାଘ୍ର, ବରାହ, ମହିଷ, ଗବୟ ଓ ହରିଣମାନେ ମଧ୍ୟ ବସୁଥିଲେ।
Verse 6
श्वापदेव्यालरूपैश्न रुकुभिश्न निषेवितम् । फुल्लै: सहस्रपत्रैश्न शतपत्रैस्तथोत्पलै:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ସେ ଅଞ୍ଚଳ ଶ୍ୱାପଦ, ବ୍ୟାଳରୂପ ସର୍ପ ଓ ଭାଲୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିଷେବିତ ଥିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ସହସ୍ରଦଳ, ଶତଦଳ କମଳ ଓ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲିଥିଲା।
Verse 7
प्रफुल्लै: कमलैश्वैव तथा नीलोत्पलैरपि । महापुण्यं पवित्र॑ च सुरासुरनिषेवितम्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ସେ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କମଳ ଓ ନୀଲୋତ୍ପଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ତାହା ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପରମ ପବିତ୍ର—ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତାହାକୁ ନିଷେବଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 8
तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभि: । कृतश्न समयस्तेन पार्थेनामिततेजसा
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସମାଗମ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ-ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଗଲା; ଏବଂ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ପାର୍ଥ ସେ ମିଳନର ନିଶ୍ଚିତ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
Verse 9
पज्चवर्षाणि वत्स्यामि विद्यार्थीति पुरा मयि । “अमिततेजस्वी अर्जुनने वहाँ भी अपना आगमन देखनेके लिये उत्सुक हुए हमलोगोंके साथ संकेतपूर्वक यह प्रतिज्ञा की थी कि मैं अस्त्रविद्याका अध्ययन करनेके लिये पाँच वर्षोतक देवलोकमें निवास करूँगा ।।
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—“ପୂର୍ବେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ସଙ୍କେତପୂର୍ବକ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲା—‘ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ମୁଁ ଛାତ୍ର ହୋଇ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଦେବଲୋକରେ ବସିବି।’ ଏବେ ଶତ୍ରୁଦମନ କରୁଥିବା ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଦେବଲୋକରୁ ଏହି ମନୁଷ୍ୟଲୋକକୁ ଫେରୁଛି; ଶୀଘ୍ରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଭେଟିବୁ।” ଏହି କଥା କହି ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
Verse 10
देवलोकादिमं लोकं द्रक्ष्याम: पुनरागतम् । इत्युक्त्वा ब्राह्म॒ुणान् सर्वानामन्त्रयत पाण्डव:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—“ଦେବଲୋକରୁ ଏହି ମନୁଷ୍ୟଲୋକକୁ ପୁନରାଗତ ତାଙ୍କୁ ଆମେ ପୁଣି ଦେଖିବୁ।” ଏହି କଥା କହି ପାଣ୍ଡବ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ—ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ, ଶତ୍ରୁଦମନ ଅର୍ଜୁନ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ଫେରିବେ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ।
Verse 11
कारणं चैव तत् तेषामाचचक्षे तपस्विनाम् । तानुग्रतपस: प्रीतान् कृत्वा पार्था: प्रदक्षिणाम्
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେହି ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଡାକି ପଠାଇବାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିଲେ। ପରେ କଠୋର ତପସ୍ୟାରତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ତାଙ୍କର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
Verse 12
ब्राह्मणास्ते5न्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च | सुखोदर्कमिमं क्लेशमचिराद् भरतर्षभ
ତେବେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି ଅନୁମୋଦନ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନର କ୍ଲେଶ ଶୀଘ୍ରେ ସୁଖଦ ଭବିଷ୍ୟତରେ ପରିଣତ ହେବ।”
Verse 13
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि । तत् तु राजा वचस्तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम्
“ଧର୍ମଜ୍ଞ! କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଏହି ସଙ୍କଟକୁ ତରି ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କରିବ।” ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଏହି ବଚନକୁ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପରେ ଶତ୍ରୁସନ୍ତାପକ ସେ ନରେଶ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଘଟୋତ୍କଚ ଆଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ସେବା ପାଇଁ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲେ। ମହର୍ଷି ଲୋମଶଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସର୍ବଥା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ।
Verse 14
प्रतस्थे सह विप्रैस्तै््नातृभिश्व॒ परन्तप: । राक्षसैरनुयातो वै लोमशेनाभिरक्षित:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ତାପରେ ପରନ୍ତପ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେହି ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେବା କରିବାକୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲେ; ଏବଂ ମହର୍ଷି ଲୋମଶଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ।
Verse 15
क्वचित् पद्धयां ततो5गच्छद् राक्षसैरुह्मुते क्वचित् । तत्र तत्र महातेजा भ्रातृभि: सह सुव्रत:
ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାଳନକାରୀ ସେହି ମହାତେଜସ୍ବୀ ଭୂପାଳ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ପାଦେ ଚାଲିଲେ, ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବସାଇ ବହିନେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ଅନେକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।
Verse 16
ततो युधिष्ठिरो राजा बहून् क्लेशान् विचिन्तयन् । सिंहव्याप्रगजाकीर्णामुदीचीं प्रययौ दिशम्
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅନେକ କ୍ଲେଶର ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ଗଜରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।
Verse 17
अवेक्षमाण: कैलासं मैनाकं चैव पर्वतम् । गन्धमादनपादांश्व श्वेत चापि शिलोच्चयम्
କୈଲାସ, ମୈନାକ ପର୍ବତ, ଗନ୍ଧମାଦନର ପାଦଭାଗ ଓ ଶ୍ୱେତ ଶିଳୋଚ୍ଚୟକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ।
Verse 18
उपर्युपरि शैलस्य बद्दीश्व सरित: शिवा: । पृष्ठ हिमवत: पुण्यं ययौ सप्तदशेडहनि
ପର୍ବତର ଉପର ଉପର ଶିଖରପଥରେ ଚାଲି ସେମାନେ ଅନେକ ଶିବମୟ, ମଙ୍ଗଳକର ସରିତା ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସପ୍ତଦଶ ଦିନରେ ହିମବତ୍ (ହିମାଳୟ)ର ପୁଣ୍ୟ ପୃଷ୍ଠଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 19
ददृशु: पाण्डवा राजन् गन्धमादनमन्तिकात् । पृष्ठे हिमवत: पुण्ये नानाद्रुमलतावृते
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିକଟରୁ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ। ହିମାଳୟର ପବିତ୍ର ଉତ୍ତର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ନାନା ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଆବୃତ ଥିଲା।
Verse 20
सलिलावर्तसंजातै: पुष्पितैश्न महीरुहै: । समावृतं पुण्यतममाश्रमं वृषपर्वण:
ସେଠାରେ ଜଳର ଆବର୍ତ୍ତରେ ସିଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଉଦ୍ଭୂତ ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷମାନେ ଘେରିଥିବା ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ପରମ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା।
Verse 21
तमुपागम्य राजर्षि धर्मात्मानमरिन्दमा: । पाण्डवा वृषपर्वाणमवन्दन्त गतक्लमा:
ଶତ୍ରୁଦମନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜର୍ଷି ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କ୍ଲେଶ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
Verse 22
अभ्यनन्दत् स राजर्षि: पुत्रवद् भरतर्षभान् । पूजिताश्चावसंस्तत्र सप्तरात्रमरिन्दमा:
ସେ ରାଜର୍ଷି ଭରତବଂଶର ବୃଷଭସମ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରସମ ଆଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ଶତ୍ରୁଦମନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାରେ ସାତ ରାତି ରହିଲେ।
Verse 23
अष्टमे5हनि सम्प्राप्ते तमृषिं लोकविश्रुतम् । आमन्त्रय वृषपर्वाणं प्रस्थान प्रत्यरोचयन्,आठवें दिन उन विश्वविख्यात राजर्षि वृषपर्वाकी आज्ञा ले उन्होंने वहाँसे प्रस्थान करनेका विचार किया
ଅଷ୍ଟମ ଦିନ ଆସିଲାବେଳେ, ଲୋକବିଶ୍ରୁତ ସେଇ ଋଷି-ରାଜ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ-ଅନୁମତି ନେଇ, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
Verse 24
एकैकशकश्च तान् विप्रान् निवेद्य वृषपर्वणि । न्यासभूतान् यथाकालं बन्धूनिव सुसत्कृतान्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଙ୍ଗେ ଆସିଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଏକେକ କରି ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ନିକଟେ ନିବେଦନ କରି, ପବିତ୍ର ଧରୋହର ସଦୃଶ ନ୍ୟାସରୂପେ ତାଙ୍କ ଜିମ୍ମାରେ ସମର୍ପଣ କଲେ। ଯାହାଙ୍କୁ ସେମାନେ ସମୟେ ସମୟେ ନିଜ ବନ୍ଧୁଭଳି ସତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ। ପରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ସାମଗ୍ରୀ ସବୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଇ, ଯଜ୍ଞପାତ୍ର ଓ ରତ୍ନମୟ ଆଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରଖିଦେଲେ।
Verse 25
पारिब्ह च तं शेषं परिदाय महात्मने । ततस्ते यज्ञपात्राणि रत्नान्न्याभरणानि च
ଅବଶିଷ୍ଟ ଯାହା ଥିଲା, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ତାପରେ ଯଜ୍ଞପାତ୍ର, ରତ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟ (ସମର୍ପଣ କଲେ)।
Verse 26
अतीतानागते विद्वान् कुशल: सर्वधर्मवित्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ବୃଷପର୍ବା ଅତୀତ ଓ ଅନାଗତର ଜ୍ଞାତା, କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ମର୍ମଜ୍ଞ ଥିଲେ। ସେହି ଧର୍ମଜ୍ଞ ନରେଶ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
Verse 27
अन्वशासत् स धर्मज्ञ: पुत्रवद् भरतर्षभान् | तेडनुज्ञाता महात्मान: प्रययुर्दिशमुत्तराम्
ସେହି ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ଭରତବଂଶର ବୃଷଭସଦୃଶ ବୀର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।
Verse 28
तान् प्रस्थितानभ्यगच्छद् वृषपर्वा महीपति: । उपन्यस्य महातेजा विप्रेभ्य: पाण्डवांस्तदा
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ସମୟରେ ମହୀପତି ବୃଷପର୍ବା ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେହି ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ତେବେ ଦେଶପରିଚିତ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହସ୍ତେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସୁପୁର୍ଦ୍ଦ କଲେ। କିଛି ଦୂର ପଛେ ପଛେ ଯାଇ ସେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ପରେ ପଥ ଦେଖାଇ ବୃଷପର୍ବା ଫେରିଗଲେ।
Verse 29
अनुसंसार्य कौन्तेयानाशीर्भिरभिनन्द्य च । वृषपर्वा निववृते पन्थानमुपदिश्य च
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ କୁଶଳରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ଦେଖି ରାଜା ବୃଷପର୍ବା କିଛି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ। ପରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଅନୁମୋଦନବାକ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଯଥାଯଥ ପଥ ଦେଖାଇ ସେ ଫେରିଗଲେ।
Verse 30
नानामृगगणैर्जुष्टं कौन्तेय: सत्यविक्रम: । पदाति भ्रत्िभि: सार्धथ प्रातिछतत युधिछिर:
ତାପରେ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ପଦଯାତ୍ରାରେ ବୃଷପର୍ବା ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ସେ ଅଞ୍ଚଳ ନାନା ପ୍ରକାରର ବନ୍ୟମୃଗ ଝୁଣ୍ଡରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
Verse 31
नानाद्रुमनिरोधेषु वसन््तः शैलसानुषु । पर्वतं विविशु: श्वेतं चतुर्थेडहनि पाण्डवा:
ପର୍ବତ ଢାଳରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଗଛଗୁଛ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରି କରି ଅଗ୍ରସର ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ (ହିମାଳୟ)ରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 32
महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम् । मणिकाज्चनरूप्यस्य शिलानां च समुच्चयम्
ସେ ଶୁଭ ଅଞ୍ଚଳ ମହାମେଘ ସଦୃଶ ବିଶାଳ ଦିଶୁଥିଲା ଏବଂ ଶୀତଳ ଜଳରାଶିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସେଠାରେ ମଣି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୂପ୍ୟ ଓ ବିଶାଳ ଶିଳାଖଣ୍ଡମାନଙ୍କର ଏକ ସମୁଚ୍ଚୟ ଥିଲା।
Verse 33
(रूपं हिमवतः प्रस्थं बहुकन्दरनिर्सरम् । शिलाविभड्रविकटं लतापादपसंकुलम् ।।
ସେମାନେ ହିମବତ୍ର ସେହି ପ୍ରଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ କନ୍ଦରା ଓ ନିର୍ଝର ଥିଲା; ଅସମ ଶିଳାମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ସେ ଦୁର୍ଗମ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଲତା ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଘନ ଥିଲା। ବୃଷପର୍ବା ଯଥା କହିଥିଲେ ସେହି ପଥକୁ ପାଇ ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ଚାଲିଚାଲି ନାନା ପ୍ରକାର ପର୍ବତଶିଖର ଦେଖୁଥିଲେ।
Verse 34
उपर्युपरि शैलस्य गुहा: परमदुर्गमा: । सुदुर्गमांस्ते सुबहूनू सुखेनैवाभिचक्रमु:
ପର୍ବତର ଉପର ଉପର ଭାଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ ଗୁହାମାନେ ଥିଲେ। ତଥାପି ସେମାନେ ଏପରି ଅନେକ କଠିନ ପଥକୁ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅବିଚଳ ଭାବେ ଆଗେଇ ଗଲେ।
Verse 35
धौम्य: कृष्णा च पार्थाश्च॒ लोमशश्न महानृषि: । अगच्छन् सहितास्तत्र न कश्निदवहीयते
ଧୌମ୍ୟ, କୃଷ୍ଣା (ଦ୍ରୌପଦୀ), ପାର୍ଥମାନେ ଓ ମହର୍ଷି ଲୋମଶ—ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ତଥାକୁ ଗଲେ; କେହି ମଧ୍ୟ ପଛେଇ ରହିଲେ ନାହିଁ।
Verse 36
उस पर्वतके ऊपर बहुत-सी अत्यन्त दुर्गम गुफाएँ थीं और अनेक दुर्गम्य प्रदेश थे। पाण्डव उन सबको सुखपूर्वक लाँचकर आगे बढ़ गये। पुरोहित धौम्य, द्रौपदी, चारों पाण्डव तथा महर्षि लोमश--ये सब लोग एक साथ चल रहे थे। कोई पीछे नहीं छूटता था ।।
ସେ ଦେଶ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଲରବରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଥିଲା; ନାନାପ୍ରକାର ଦ୍ରୁମ-ଲତାରେ ସୁଶୋଭିତ ଓ ଶାଖାମୃଗ (ବାନର) ଗଣଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଦିଶୁଥିଲା।
Verse 37
पुण्यं पद्मसरोयुक्ते सपल्वलमहावनम् । उपतस्थुर्महाभागा माल्यवन्तं महागिरिम्
ଆଗେଇ ଯାଇ ସେଇ ମହାଭାଗ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁଣ୍ୟମୟ, ପଦ୍ମସରୋବରଯୁକ୍ତ, ଜଳକୁଣ୍ଡ ଓ ବିଶାଳ ବନସହିତ ମହାଗିରି ମାଲ୍ୟବାନ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
Verse 38
ततः किम्पुरुषावासं सिद्धचारणसेवितम् । ददृशुर्ह्ष्टरोमाण: पर्वत॑ं गन्धमादनम्
ତାପରେ ସେମାନେ କିମ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଆବାସ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ। ତାହା ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ରୋମ ରୋମ ହର୍ଷରେ ପୁଲକିତ ହେଲା।
Verse 39
विद्याधरानुचरितं किन्नरीभिस्तथैव च । गजसड्घमावासं सिंहव्याप्रगणायुतम्,उस पर्वतपर विद्याधर विहार करते थे। किन्नरियाँ क्रीड़ा करती थीं। झुंड-के-झुंड हाथी, सिंह और व्याप्र निवास करते थे
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେ ପର୍ବତ ଵିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ବିହାରସ୍ଥଳ ଥିଲା, ଏବଂ କିନ୍ନରୀମାନଙ୍କର କ୍ରୀଡାଭୂମି ମଧ୍ୟ। ସେଠାରେ ହାତୀମାନଙ୍କର ଝୁଣ୍ଡ ବସୁଥିଲେ, ଏବଂ ସିଂହ ଓ ବ୍ୟାଘ୍ରମାନଙ୍କର ଦଳଦଳେ ଭରିଥିଲା।
Verse 40
शरभोज्नादसंघुष्टं नानामृगनिषेवितम् | ते गन्धमादनवन तन्नन्दनवनोपमम्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଶରଭମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ସେ ଅରଣ୍ୟ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠୁଥିଲା, ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ମୃଗ ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ। ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତର ସେ ବନ ନନ୍ଦନବନ ସମାନ, ମନ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା।
Verse 41
मुदिता: पाण्डुतनया मनोहृददयनन्दनम् | विविशु: क्रमशो वीरा: शरण्यं शुभकाननम्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମୁଦିତ ପାଣ୍ଡୁତନୟ ବୀରମାନେ, ମନ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶରଣ୍ୟ ସେଇ ଶୁଭ କାନନରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 42
द्रौोपदीसहिता वीरास्तैश्न विप्रैर्महात्मभि: । शृण्वन्त: प्रीतिजननान् वल्गूनू मदकलाउछुभान्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଦ୍ରୌପଦୀ ସହିତ ସେ ବୀରମାନେ, ସେଇ ମହାତ୍ମା ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ମୃଦୁ ଲୟରେ ମଧୁର ସ୍ୱରେ କୁହାଯାଇଥିବା, ପ୍ରୀତି ଜନାଉଥିବା ମନୋହର ବଚନ ଶୁଣୁଥିଲେ।
Verse 43
श्रोत्ररम्यान् सुमधुराज्छब्दान् खगमुखेरितान् । सर्वर्तुफलभाराब्यान् सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलान्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିସ୍ସୃତ, କାନକୁ ରମ୍ୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ସେଠାରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ସେ ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫଳଭାରରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁର ପୁଷ୍ପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
Verse 44
पश्यन्त: पादपांश्वापि फलभारावनामितान् | आग्रानाम्रातकान् भव्यान् नारिकेलान् सतिन्दुकान्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ସେମାନେ ଆଗକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଫଳର ଭାରରେ ନମିଯାଇଥିବା ଗଛମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଆଗରେ ଭବ୍ୟ ଆମ୍ରାତକ ଗଛ, ଏବଂ ସହିତ ନାରିକେଳ ଓ ତିନ୍ଦୁକ ଗଛ।
Verse 45
मुञज्जातकांस्तथाञ्जीरान् दाडिमान् बीजपूरकान् । पनसॉल्लकुचान् मोचान् खर्जूरानम्लवेतसान्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ସେଠାରେ ମୁଞ୍ଜର କୋମଳ ଅଙ୍କୁର, ଅଞ୍ଜୀର, ଦାଡିମ, ବୀଜପୂରକ (ମାତୁଲୁଙ୍ଗ ସଦୃଶ) ଫଳ, ପନସ, ଲଘୁକୁଚ, ମୋଚା (କଦଳୀ), ଖର୍ଜୁର ଓ ଅମ୍ଲବେତସ—ଏପରି ନାନା ପ୍ରକାର ଫଳ-ଉପଜ ଥିଲା।
Verse 46
पारावतांस्तथा क्षौद्रान् नीपांश्वापि मनोरमान् । बिल्वान् कपित्थाज्जम्बूंश्व काश्मरीर्बदरीस्तथा
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ସେଠାରେ ପାରାବତ ଓ କ୍ଷୌଦ୍ର ଗଛ, ଏବଂ ମନୋହର ନୀପ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ବିଲ୍ୱ, କପିତ୍ଥ, ଜମ୍ବୁ, ଏବଂ କାଶ୍ମରୀ ଓ ବଦରୀ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
Verse 47
प्लक्षानुदुम्बरबटानश्वत्थान् क्षीरिकांस्तथा । भल्लातकानामलकी्हरीतकबिभीतकान्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ସେଠାରେ ପ୍ଲକ୍ଷ, ଉଦୁମ୍ବର, ବଟ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ, ଏବଂ କ୍ଷୀରିକା (ଦୁଗ୍ଧରସଯୁକ୍ତ) ଗଛ ଥିଲା; ଭଲ୍ଲାତକ, ଆମଲକୀ, ହରୀତକୀ ଓ ବିଭୀତକ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
Verse 48
इड्गुदान् करमर्दाश्व तिन्दुकांश्व महाफलान् | एतानन्यांश्व विविधान् गन्धमादनसानुषु
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତର ଢାଳରେ ଇଡ୍ଗୁଦ ଗଛ, କରମର୍ଦ ଝାଡ଼, ଅଶ୍ୱ-ନାମକ ଫଳଧାରୀ ଉଦ୍ଭିଦ, ତିନ୍ଦୁକ ଗଛ, ଏବଂ ବଡ଼ ଫଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାର ଗଛମାନେ ଥିଲେ।
Verse 49
फलैरमृतकल्पैस्तानाचितान् स्वादुभिस्तरून् | तथैव चम्पकाशोकान् केतकान् बकुलांस्तथा
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ମଧୁର, ଅମୃତସଦୃଶ ଫଳରେ ଭରି ନତ ହୋଇଥିଲେ; ଏବଂ ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, କେତକୀ ଓ ବକୁଳ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
Verse 50
पुन्नागान् सप्तपर्णाश्व॒ कर्णिकारान् सकेतकान् | पाटलान् कुटजानू् रम्यान् मन्दारेन्दीवरांस्तथा
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଠାରେ ପୁନ୍ନାଗ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ କେତକୀ ଥିଲା; ଏବଂ ରମ୍ୟ ପାଟଳ ଓ କୁଟଜ, ତଥା ମନ୍ଦାର ଓ ଇନ୍ଦୀବର (ନୀଳକମଳ) ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
Verse 51
पारिजातान् कोविदारान् देवदारुद्रुमांस्तथा | शालांस्तालांस्तमालांश्व पिप्पलान् हिड्डुकांस्तथा
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେମାନେ ପାରିଜାତ, କୋବିଦାର ଓ ଦେବଦାରୁ ଗଛ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ପିପ୍ପଳ ଓ ହିଡ୍ଡୁକ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ।
Verse 52
शाल्मली: किंशुकाशोकाञछिंशपा: सरलांस्तथा । उनके साथ द्रौपदी तथा पूर्वोक्त महामना ब्राह्मण भी थे। वे सब लोग विहंगोंके मुखसे निकले हुए अत्यन्त मधुर सुन्दर
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେମାନେ ଶାଲ୍ମଳୀ, କିଂଶୁକ, ଅଶୋକ, ଶିଂଶପା ଓ ଉଚ୍ଚ ସରଳ ଗଛମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ମହାମନା ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର, କର୍ଣ୍ଣସୁଖଦ, ମଦକର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଶୁଭ ଧ୍ୱନି ଶୁଣୁଥିବା ସହ, ସମସ୍ତ ଋତୁର ପୁଷ୍ପ-ଫଳରେ ଶୋଭିତ ଓ ଭାରରେ ନତ ଗଛମାନଙ୍କୁ ନିହାଳି, ସେମାନେ ଗନ୍ଧମାଦନ ଶିଖରମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 53
कोकिलै: कलविड्कैश्न हारितैर्जीवजीविकै: । प्रियकैश्ातकैश्वैव तथान्यैरविविधै: खगै:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଠାରେ କୋକିଳ, କଲବିଙ୍କ, ହାରିତ, ଜୀବଜୀବିକ, ପ୍ରିୟକ, ଚାତକ ଓ ଅନ୍ୟ ନାନାପ୍ରକାର ଖଗ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଗଛମାନେ ଉପରେ ବାସ କରି ମଧୁର, କର୍ଣ୍ଣସୁଖଦ ଧ୍ୱନିରେ ସମଗ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ମୁଖରିତ କରୁଥିଲେ।
Verse 54
श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्धिश्चात्यधिष्ठितान् । सरांसि च मनोज्ञानि समन्ताज्जलचारिभि:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଚାରିଦିଗରେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ କାନକୁ ସୁଖଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର କୁଜନ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ। ଏବଂ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରିଥିବା ମନୋହର ସରୋବରମାନେ ସବୁଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
Verse 55
कुमुदै: पुण्डरीकैश्न तथा कोकनदोत्पलै: । कह्लारै:ः कमलैश्वैव आचितानि समन्तत:ः
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଇ ମନୋହର ସରୋବରମାନେ ଚାରିଦିଗରେ କୁମୁଦ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, କୋକନଦ, ଉତ୍ପଳ, କହ୍ଲାର ଓ କମଳରେ ଘନଭାବେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲେ।
Verse 56
कायम्बैश्वक्रवाकैश्व कुररैर्जलकुक्कुटै: । कारण्डवै: प्लवै्सैर्बकैर्मद्गुभिरेव च
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଠାରେ କାୟମ୍ବ, ଚକ୍ରବାକ, କୁରର, ଜଳକୁକ୍କୁଟ, କାରଣ୍ଡବ, ପ୍ଲବ, ବକ ଓ ମଦ୍ଗୁ ଆଦି ଅନେକ ଜଳପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
Verse 57
एतैश्नान्यैश्न कीर्णानि समनन््ताज्जलचारिभि: । हृष्टैसतथा तामरसरसासवमदालसै:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଜଳପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସରୋବରମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। କମଳର ମଧୁର ମକରନ୍ଦରସ ପାନ କରି ସେମାନେ ହର୍ଷିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ରସମଦରେ କିଛି ଅଳସ ହୋଇ ଜଳରେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲେ।
Verse 58
पद्मोदरच्युतरज:किंजल्कारुणरज्जितै: । मज्जुस्वरैर्मधुकरैविरुतान् कमलाकरान्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—କମଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ସରୋବରମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରର ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲେ। ପଦ୍ମହୃଦୟରୁ ଝରିଥିବା ରଜ ଓ କେସରସଦୃଶ କିଞ୍ଜଲ୍କରେ ରଞ୍ଜିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଲାଲିମାମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
Verse 59
अपश्यंस्ते नरव्यापत्रा गन्धमादनसानुषु । तथैव पद्मषण्डैश्वू मण्डितांश्ष समन्ततः,इस प्रकार वे नरश्रेष्ठ गन्थमादनके शिखरोंपर पद्मषण्डमण्डित तालाबोंको सब ओर देखते हुए आगे बढ़ रहे थे
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଇ ନରବ୍ୟାଘ୍ରମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ ଗନ୍ଧମାଦନର ଢାଳ ଓ ଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଦ୍ମଗୁଚ୍ଛରେ ଶୋଭିତ ସରୋବର ଓ ଜଳାଶୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିହାରିଲେ।
Verse 60
शिखण्डिनीभि: सहिताँललतामण्डलकेषु च । मेघतूर्यरवोद्दाममदनाकुलितान् भृूशम्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଲତା-ମଣ୍ଡପମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମୟୂରମାନେ ମୟୂରୀମାନଙ୍କ ସହ ନାଚୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମେଘମାନଙ୍କର ମୃଦଙ୍ଗ-ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ସେମାନେ ଉଦ୍ଦାମ କାମବେଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ମଧୁର କେକାଧ୍ୱନିକୁ ପ୍ରସାରିତ କରି କୋମଳ ସ୍ୱରରେ ଯେନେ ସଙ୍ଗୀତ ରଚୁଥିଲେ, ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ପଖା ପସାରି ବିଲାସମୟ, ମଦାଲସ ଭାବରେ ବନବିହାରକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ନାଚୁଥିଲେ। କେହି ଲତାରେ ଘନ ହୋଇଥିବା କୁଟଜ-କୁଞ୍ଜରେ ପ୍ରିୟାମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ; କେହି କୁଟଜର ଡାଳିରେ ମଦମତ୍ତ ହୋଇ ବସି, ଘନ ସୁନ୍ଦର ପଖାରେ ମୁକୁଟଧାରୀ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ; ଏବଂ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ମୟୂର ବୃକ୍ଷକୋଟରରେ ବସିଥିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେ ସବୁକୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 61
कृत्वैव केकामधुरं संगीतं मधुरस्वरम् । चित्रान् कलापान् विस्तीर्य सविलासान् मदालसान्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମେଘମାନଙ୍କର ମୃଦଙ୍ଗ-ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ମୟୂରମାନେ କାମମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନେ ମଧୁର କେକାଧ୍ୱନିକୁ ପ୍ରସାରିତ କରି କୋମଳ ସ୍ୱରରେ ଯେନେ ସଙ୍ଗୀତ ରଚିଲେ, ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ପଖା ପସାରି ବିଲାସମୟ ମଦାଲସ ଆନନ୍ଦରେ ଲତା-ମଣ୍ଡପମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନାଚିଲେ। କେହି ଲତାରେ ଢାକା କୁଟଜ-କୁଞ୍ଜରେ ପ୍ରିୟ ମୟୂରୀମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ; କେହି ଶାଖାରେ ପରମାନନ୍ଦମତ୍ତ ହୋଇ ବସି, ଘନ ପଖାରେ ମୁକୁଟଧାରୀ ପରି ଲାଗିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 62
मयूरान् ददृशुर्ह्वशन् नृत्यतो वनलालसान् । कांश्षित् प्रियाभि:सहितान् रममाणान् कलापिन:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନାଚୁଥିବା, ବନସୁଖକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ମୟୂରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ କେତେକ ଶିଖାଧାର କଲାପୀ ମୟୂର ପ୍ରିୟ ମୟୂରୀମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ମଧ୍ୟ ନିହାରିଲେ।
Verse 63
वल्लीलतासंकटेषु कुटजेषु स्थितांस्तथा । कांश्चिच्च कुटजानां तु विटपेषूत्कटानिव
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ବଲ୍ଲୀ ଓ ଲତାରେ ଘନ ହୋଇଥିବା କୁଟଜବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ମୟୂର ଥିଲେ; ଏବଂ କେତେକ କୁଟଜର ଉଚ୍ଚ ଡାଳିରେ ଯେନେ ଉନ୍ନତ ଭାବେ ବିରାଜିତ ହୋଇ ବସିଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ।
Verse 64
कलापरुचिराटोपनिचितान् मुकुटानिव । विवरेषु तरूणां च रुचिरान् ददृशुश्ष ते
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ପାଣ୍ଡବମାନେ ଗଛମାନଙ୍କର କୋଟର ଓ ଫାଟରେ ବସିଥିବା ସୁନ୍ଦର ମୟୂରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେମାନଙ୍କର କଳାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ଯେନେ ସୁସଜ୍ଜିତ ମୁକୁଟର ଢେର ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
Verse 65
सिन्धुवारांस्तथोदारान् मन्मथस्येव तोमरान् । सुवर्णवर्णकुसुमान् गिरीणां शिखरेषु च
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ପର୍ବତଶିଖରରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଉଦାର ଓ ଘନ ସିନ୍ଧୁବାର (ଶେଫାଳିକା) ଗଛମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଯେନେ ମନ୍ମଥଙ୍କ ତୋମର।
Verse 66
कर्णिकारान् विकसितान् कर्णपूरानिवोत्तमान् | तथापश्यन् कुरबकान् वनराजिषु पुष्यितान्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେମାନେ ବିକଶିତ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ ଦେଖିଲେ; ତାହାର ପୁଷ୍ପ ଉତ୍ତମ କର୍ଣ୍ଣପୂର ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏବଂ ବନରାଜିମାନେ ଫୁଲିଥିବା କୁରବକ ଗଛମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
Verse 67
कामवश्यौत्सुक्यकतन् कामस्येव शरोत्करान् | तथैव वनराजीनामुदारान् रचितानिव
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଇ ଉଦାର ବନରାଜିମାନେ, ଯାହା କାମବଶ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସୁକତା ଜଗାଏ, ଯେନେ କାମଦେବଙ୍କ ଶରସମୂହ ପରି ସୁରଚିତ ଦିଶୁଥିଲା।
Verse 68
विराजमानांस्ते5पश्यंस्तिलकांस्तिलकानिव । तथानड्रशराकारान् सहकारान् मनोरमान्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ତିଳକ ଗଛମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଯେନେ ବନର ଲଲାଟରେ ରଚିତ ତିଳକ। ଏବଂ ଶରସମୂହାକାର ମନୋହର ସହକାର (ଆମ୍ବ) ଗଛମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
Verse 69
अपश्यन् भ्रमरारावान् मगज्जरीभिरविराजितान् | हिरण्यसदृशैः पुष्पैर्दावाग्निसदृशैरपि
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେମାନେ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମଞ୍ଜରୀରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ଥିଲା। କେତେକ ପୁଷ୍ପ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ଆଉ କେତେକ ଏମିତି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଯେ ଦାବାନଳ ନିଜେ ଦେଖାଯାଉଛି ବୋଲି ଭ୍ରମ ହୁଏ। ଏହିପରି ପର୍ବତଶିଖରରେ ନାନାପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷ ଶିଖରକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ; ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ ଗତି କରୁଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରକୃତିର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ବିସ୍ମୟ ଆହୁରି ବଢ଼ିଗଲା।
Verse 70
लोहितैरज्जनाभैश्ष वैदूर्यसदृशैरपि । अतीव वृक्षा राजन्ते पुष्पिता: शैलसानुषु
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ପର୍ବତର ଢାଳରେ ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ; କେତେକର ପୁଷ୍ପ ରକ୍ତିମ, କେତେକ ଅଞ୍ଜନ ସଦୃଶ ଗାଢ଼, ଆଉ କେତେକ ବୈଦୂର୍ୟମଣି ପରି ମନ୍ଦ ଦୀପ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲା। ଏହି ନାନାବର୍ଣ୍ଣ ବୈଭବରେ ବନଶ୍ରୀ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ ଲାଗୁଥିଲା; ତାହା ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
Verse 71
तथा शालांस्तमालांश्व पाटलान् बकुलानपि । माला इव समासक्ता: शैलानां शिखरेषु च,इसी तरह शाल, तमाल, पाटल और बकुल आदि वृक्ष उन शैलशिखरोंपर धारण की हुई मालाकी भाँति शोभा पा रहे थे
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେହିପରି ଶାଳ, ତମାଳ, ପାଟଳ ଓ ବକୁଳ ଆଦି ବୃକ୍ଷମାନେ ପର୍ବତଶିଖରରେ ମାଳା ପରି ଲଗି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
Verse 72
विमलस्फाटिकाभानि पाण्डुरच्छदनैर्दधिजै: । कलहंसैरुपेतानि सारसाभिरुतानि च
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ପାଣ୍ଡବମାନେ ପର୍ବତଶିଖରରେ ଅନେକ ସରୋବର ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ମଳ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଧଳା ପାଖ ଥିବା କଲହଂସ ଆଦି ପକ୍ଷୀ ବିହାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସାରସମାନଙ୍କ କଲରବ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା। ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳରେ ଶୋଭିତ ସେହି ସରୋବରମାନେ ସୁଖଦ ଓ ଶୀତଳ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
Verse 73
सरांसि बहुशः पार्था: पश्यन्त: शैलसानुषु । पद्मोत्पलविमिश्राणि सुखशीतजलानि च
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ପର୍ବତର ଢାଳ ଧାରି ଯାଉଥିବାବେଳେ ପାର୍ଥମାନେ (ପାଣ୍ଡବମାନେ) ବାରମ୍ବାର ଅନେକ ସରୋବର ଦେଖୁଥିଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା ଏବଂ ସୁଖଦ ଶୀତଳ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
Verse 74
एवं क्रमेण ते वीरा वीक्षमाणा: समन्ततः । गन्धवन्त्यथ माल्यानि रसवन्ति फलानि च
ଏହିପରି କ୍ରମେ ସେହି ବୀର ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚାରିଦିଗକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ରସଭରା ମଧୁର ଫଳ ଦେଖି ଦେଖି ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତର ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିବାମାତ୍ରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହେଲା।
Verse 75
सरांसि च मनोज्ञानि वृक्षांश्रवातिमनोरमान् । विविशु: पाण्डवा: सर्वे विस्मयोत्फुल्ललोचना:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମନୋହର ସରୋବର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତେ ସେହି ପ୍ରଦେଶରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗନ୍ଧମାଦନ ବନରେ ଆଗେଇଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହେଲା।
Verse 76
कमलोत्पलकटछ्लारपुण्डरीकसुगन्धिना । सेव्यमाना वने तस्मिन् सुखस्पर्शेन वायुना,उस समय कमल, उत्पल, कह्नलार और पुण्डरीककी सुन्दर गन्ध लिये मन्द मधुर वायु उस वनमें मानो उन्हें व्यजन डुलाती थी
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେହି ବନରେ କମଳ, ଉତ୍ପଳ, କହ୍ଲାର ଓ ପୁଣ୍ଡରୀକର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ସ୍ପର୍ଶରେ ସୁଖଦ ମନ୍ଦ ପବନ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେପରି ସେମାନଙ୍କୁ ପଖା ହେଇ ସେବା କରୁଛି।
Verse 77
ततो युधिष्ठटिरो भीममाहेदं प्रीतिमद् वच: । अहो श्रीमदिदं भीम गन्धमादनकाननम्,तदनन्तर युधिष्छिरने भीमसेनसे प्रसन्नतापूर्ण यह बात कही--“भीम! यह गन्धमादन- कानन कितना सुन्दर और कैसा अद्भुत है?
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀମଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିଭରା ବଚନ କହିଲେ—“ଆହା ଭୀମ! ଏହି ଗନ୍ଧମାଦନର କାନନ କେତେ ଶ୍ରୀମୟ, କେତେ ମନୋହର!”
Verse 78
वने हास्मिन् मनोरम्ये दिव्या: काननजा द्रुमा: । लताश्न विविधाकारा: पत्रपुष्पफलोपगा:,“इस मनोरम वनके वृक्ष और नाना प्रकारकी लताएँ दिव्य हैं। इन सबमें पत्र, पुष्प और फलोंकी बहुतायत है
“ଏହି ମନୋହର ବନରେ ବନଜ ବୃକ୍ଷମାନେ ଦିବ୍ୟ ସଦୃଶ; ଏବଂ ନାନା ଆକାରର ଲତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।”
Verse 79
भान्त्येते पुष्पविकचा: पुंस्कोकिलकुलाकुला: । नात्र कण्टकिन: केचिन्न च विद्यन्त्यपुष्पिता:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଏଠାର ଗଛମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା ପୁଷ୍ପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ପୁଂ-କୋକିଳମାନଙ୍କ ଦଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ କଣ୍ଟକୀ ଗଛ କେହି ନାହିଁ; ଫୁଲ ନ ଧରିଥିବା ଗଛ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ।
Verse 80
स्निग्धपत्रफला वृक्षा गन्धमादनसानुषु । भ्रमरारावमधुरा नलिनी: फुल्लपड़कजा:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଗନ୍ଧମାଦନର ଢାଳରେ ଥିବା ଗଛମାନଙ୍କର ପତ୍ର ଓ ଫଳ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଦୀପ୍ତ। ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ମଧୁର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ମନୋହର ଲାଗେ, ଏବଂ ଏଠାର ନଲିନୀମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା କମଳରେ ଶୋଭିତ।
Verse 81
विलोड्यमाना: पश्येमा: करिभि: सकरेणुभि: । पश्येमां नलिनीं चान्यां कमलोत्पलमालिनीम्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଦେଖ, ଧୂଳି ଓ ଜଳଛିଟା ସହିତ ହାତୀମାନେ ଏହି କମଳସରୋବରଗୁଡ଼ିକୁ ମନ୍ଥନ କରୁଥିବା ପରି ହଲାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏବଂ ସେଇ ଅନ୍ୟ ନଲିନୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ—ଯାହା କମଳ ଓ ନୀଳକମଳର ମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ଗନ୍ଧମାଦନର ଏହି ଉତ୍ତମ ବନରେ ନାନା ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧରେ ବାୟୁ ସୁବାସିତ; ଛୋଟ ଛୋଟ ବନଶ୍ରେଣୀ ଭ୍ରମରଗୀତରେ ମୁଖରିତ ହୋଇ ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ପାଉଛି। ଭୀମସେନ, ଦେଖ—ଏହି ଶୁଭ ପ୍ରଦେଶମାନେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ କ୍ରୀଡାସ୍ଥଳ ପରି ଲାଗୁଛି।
Verse 82
स्रग्धरां विग्रहवतीं साक्षाच्छियमिवापराम् । नानाकुसुमगन्धाढ्यास्तस्येमा: काननोत्तमे
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଇ ଉତ୍ତମ ବନରେ ଏହି ବନପ୍ରଦେଶମାନେ ନାନା କୁସୁମର ସୁଗନ୍ଧରେ ସମୃଦ୍ଧ—ମାଳାଧାରିଣୀ, ସାକାର ଦେହବତୀ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେନେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି।
Verse 83
उपगीयमाना भ्रमरै राजन्ते वनराजय: । पश्य भीम शुभान् देशान् देवाक्रीडान् समन््ततः
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ଉପଗୀତ ହୋଇ ଏହି ରାଜସି ବନରାଜିମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ଭୀମ, ଦେଖ—ଏହି ଶୁଭ ପ୍ରଦେଶମାନେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ କ୍ରୀଡାସ୍ଥଳ ପରି ଲାଗୁଛି।
Verse 84
अमानुषगतिं प्राप्ता: संसिद्धा: सम वृकोदर । लताभि: पुष्पिताग्राभि: पुष्पिता: पादपोत्तमा:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ବୃକୋଦର! ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃକ୍ଷମାନେ ମାନବାତୀତ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଯେନ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ପୁଷ୍ପିତ ଅଗ୍ରବିଶିଷ୍ଟ ଲତାମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
Verse 85
शिखण्डिनीभि श्षचरतां सहितानां शिखण्डिनाम्
ଶିଖଣ୍ଡିନୀମାନେ—ମୟୂରୀମାନେ—ଶିଖଣ୍ଡିନମାନଙ୍କ—ମୟୂରମାନଙ୍କ—ସହ ଏକାସଙ୍ଗେ ଦଳବଦ୍ଧ ଭାବେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 86
चकोरा: शतपत्राशक्ष मत्तकोकिलसारिका:
ସେଠାରେ ଚକୋର ପକ୍ଷୀ, ଶତପତ୍ର ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦମତ୍ତ କୋକିଳ ଓ ସାରିକା (ମଇନା) ଥିଲେ।
Verse 87
रक्तपीतारुणा: पार्थ पादपाग्रगता: खगा:
ହେ ପାର୍ଥ! ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପୀତାରୁଣ ବର୍ଣ୍ଣର ପକ୍ଷୀମାନେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଶିଖରରେ ବସିଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
Verse 88
हरितारुणवर्णानां शाद्धलानां समीपत:
ତାଜା ହରିତ ଓ ଅରୁଣ-ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଛାୟା ମିଶ୍ରିତ ବର୍ଣ୍ଣର ଶାଦ୍ଧଲ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ସମୀପରେ (ବନର ଦୃଶ୍ୟ ନିରବ ରମଣୀୟତାରେ ଚିହ୍ନିତ ଥିଲା)।
Verse 89
वदन्ति मधुरा वाच: सर्वभूतमनोरमा:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ରମାଇଥିବା ମଧୁର ବଚନର ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ସଦ୍ଭାବ ଜଗାଏ ଏବଂ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରେ।
Verse 90
चतुर्विषाणा: पद्माभा: कुड्जरा: सकरेणव:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଚାରି ଦାନ୍ତ ଥିବା, ପଦ୍ମବର୍ଣ୍ଣ ଆଭାଯୁକ୍ତ, ହସ୍ତିନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ହାତୀମାନେ (ଦେଖାଗଲେ)।
Verse 91
बहुतालसमुत्सेधा: शैलशृज्गभपरिच्युता:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେମାନେ ଅନେକ ତାଳଗଛ ପରି ଉଚ୍ଚ; ଯେନେ ପର୍ବତଶିଖରରୁ ଖସି ପଡ଼ିଥିବେ।
Verse 92
नानाप्रस्रवणेभ्यश्ष वारिधारा: पतन्ति च । “अनेक झरनोंसे जलकी धाराएँ गिर रही हैं। जिनकी ऊँचाई कई ताड़के बराबर है और ये पर्वतके सर्वोच्च शिखरसे नीचे गिरती हैं ।।
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ନାନା ପ୍ରସ୍ରବଣରୁ ଜଳଧାରାମାନେ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେଇ ମହାପର୍ବତକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା ଧାତୁ-ଶିରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—କିଛି ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତ, କିଛି ଶରଦ୍କାଳର ଘନ ଶ୍ୱେତ ମେଘ ସଦୃଶ ସୁଶୋଭିତ।
Verse 93
शोभयन्ति महाशैलं नानारजतधातव: । क्वचिदगञ्जनवर्णा भा: क्वचित् काउचनसन्निभा:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ନାନା ପ୍ରକାର ରଜତସଦୃଶ ଧାତୁ-ଶିରାମାନେ ସେଇ ମହାଶୈଳକୁ ଶୋଭାୟିତ କରୁଥିଲେ; କେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଆଭା ଅଞ୍ଜନ ପରି କଳା, କେଉଁଠି କାଞ୍ଚନ ପରି ଦୀପ୍ତ।
Verse 94
धातवो हरितालस्य क्वचिद्धिड्गुलकस्य च । मन:शिलागुहाश्रैव सन्ध्या भ्रनिकरोपमा:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଇ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁଠି ହରିତାଳର ଖଣିଜ ନିକ୍ଷେପ ଅଛି, କେଉଁଠି ହିଙ୍ଗୁଳର। ଆଉ କେଉଁଠି ମନଃଶିଳାର ଗୁହା ଅଛି, ଯାହା ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳର ରକ୍ତିମ ମେଘପୁଞ୍ଜ ପରି ଦିଶେ।
Verse 95
शशलोहितवर्णाभा: क्वचिद्गैरिकधातव: । सितासिताभ्रप्रतिमा बालसूर्यसमप्र भा:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—କେଉଁଠି ଗୈରିକ (ଗେରୁ) ଧାତୁ ଅଛି, ଯାହାର ଆଭା ଲାଲ ଖରଗୋଶର ବର୍ଣ୍ଣ ପରି। କେଉଁଠି ସେଗୁଡ଼ିକ ଧଳା ମେଘ ପରି, କେଉଁଠି କଳା ବର୍ଷାମେଘ ପରି; ଆଉ କେଉଁଠି ପ୍ରଭାତର ବାଳସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅରୁଣ ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ଵଳେ।
Verse 96
एते बहुविधा: शैलं शोभयन्ति महाप्रभा: । गन्धर्वा: सह कान्ताभिर्यथोक्त वृषपर्वणा
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଏହି ନାନାପ୍ରକାର ମହାପ୍ରଭାଶାଳୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ସତ୍ତାମାନେ ସେଇ ପର୍ବତକୁ ଶୋଭାୟିତ କରୁଛନ୍ତି—ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନିଜ କାନ୍ତାମାନଙ୍କ ସହ—ଯେପରି ବୃଷପର୍ବା କହିଥିଲେ।
Verse 97
गीतानां समतालानां तथा साम्नां च नि:ःस्वन:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଗୀତମାନଙ୍କର ସମତାଳ ଓ ସାମଗାନର ଗମ୍ଭୀର ନିନାଦ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।
Verse 98
श्रूयते बहुधा भीम सर्वभूतमनोहर: । महागज्जामुदीक्षस्व पुण्यां देवनदीं शुभाम्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ଭୀମ! ଏହି ନଦୀ ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରେ—ଏହାର କୀର୍ତ୍ତି ନାନା ପ୍ରକାରେ ଶୁଣାଯାଏ। ମହାଗଜ ପରି ଗର୍ଜନ କରି ପ୍ରବାହିତ ଏହି ଶୁଭ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଦେବନଦୀକୁ ଦେଖ।
Verse 99
'भीमसेन! यहाँ सम तालसे गाते हुए गीतों तथा साममन्त्रोंका विविध स्वर सुनायी पड़ता है, जो सम्पूर्ण भूतोंके चित्तको आकर्षित करनेवाला है। यह परम पवित्र एवं कल्याणमयी देवनदी महागंगा हैं, इनका दर्शन करो ।।
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—“ଭୀମସେନ! ଏଠାରେ ସମ ତାଳରେ ଗାଯାଉଥିବା ଗୀତମାନଙ୍କର ନାନା ସ୍ୱର ଓ ସାମମନ୍ତ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ନାଦଭେଦ ଶୁଣାଯାଏ; ସେଇ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଏହା ପରମ ପବିତ୍ର ଓ କଲ୍ୟାଣମୟୀ ଦେବନଦୀ ମହାଗଙ୍ଗା—ଏହାର ଦର୍ଶନ କର। ଏହା କଲହଂସଦଳରେ ସେବିତ, ଋଷି ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପାସିତ, ଧାତୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ସହ ମୃଗପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ।”
Verse 100
गन्धर्वैरप्सरोभिश्व काननैश्ष मनोरमै: । व्यालैश्व विविधाकारै: शतशीर्षै: समनन्तत:ः
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଭିଡ଼, ମନୋହର କାନନମାନ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ବ୍ୟାଳମାନ—ଯାହାମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ‘ଶତଶୀର୍ଷ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସବୁଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
Verse 101
उपेतं पश्य कौन्तेय शैलराजमरिन्दम । “यहाँ हंसोंके समुदाय निवास करते हैं तथा ऋषि एवं किन्नरगण सदा इन (गंगाजी)-का सेवन करते हैं। शत्रुदमन भीम! भाँति-भाँतिके धातुओं
“ଆସ, କୌନ୍ତେୟ—ଶତ୍ରୁଦମନ ବୀର! ଏହି ଶୈଳରାଜକୁ ଦେଖ। ଏଠାରେ ହଂସମାନଙ୍କ ଦଳ ବସେ, ଏବଂ ଋଷି ଓ କିନ୍ନରମାନେ ନିତ୍ୟ ଗଙ୍ଗାଜଳ ସେବନ କରନ୍ତି। ଶତ୍ରୁଦମନ ଭୀମ! ନାନାବର୍ଣ୍ଣ ଧାତୁ, ନଦୀ, କିନ୍ନର, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରା, ମନୋହର କାନନ, ଏବଂ ‘ଶତଶୀର୍ଷ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାନାପ୍ରକାର ସର୍ପମାନଙ୍କରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏହି ପର୍ବତାଧିପତିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କର।”
Verse 102
नातृप्यन् पर्वतेन्द्रस्य दर्शनेन परन्तपा: । उपेतमथ माल्यैश्व फलवद्धिश्न पादपै:
ଶତ୍ରୁସନ୍ତାପକ ସେହି ବୀରମାନେ ପର୍ବତେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେମାନେ ଆଉ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସେ ମାଳ୍ୟ ଓ ଫଳଭାରୀ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
Verse 103
ततस्ते तिग्मतपसं कृशं धमनिसंततम् | पारगं सर्वधर्माणामार्टिषिणमुपागमन्,फिर वे कठोर तपस्वी दुर्बलकाय तथा नस-नाड़ियोंसे ही व्याप्त राजर्षि आर्टिषेणके समीप गये, जो सम्पूर्ण धर्मोके पारंगत विद्वान थे
ତାପରେ ସେମାନେ ଆର୍ତିଷେଣ ନାମକ ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ—ଯିଏ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ, କୃଶକାୟ ଓ ଧମନୀମାନେ ଉଦ୍ଭାସିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
Verse 158
इति श्रीमहाभारते आरण्यके पर्वणि यक्षयुद्धपर्वणि गन्धमादनप्रवेशे अष्टपपञज्चाशदधिकशततमो< ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ବନପର୍ବର ଆରଣ୍ୟକ-ଅଂଶରେ, ଯକ୍ଷଯୁଦ୍ଧ-ପ୍ରସଙ୍ଗାନ୍ତର୍ଗତ ଗନ୍ଧମାଦନ-ପ୍ରବେଶବିଷୟକ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହି ଉପସଂହାର କଥାପ୍ରବାହରେ ଏକ ସନ୍ଧିକ୍ଷଣ ସୂଚାଏ—ଯେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟରେ ଅମାନବ ସତ୍ତାଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସଂଯମ, ସାହସ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ପରୀକ୍ଷିତ ହୁଏ।
Verse 253
न्यदधुः पाण्डवा राजजन्नाश्रमे वृषपर्वण: । अपने साथ आये हुए ब्राह्मणोंको उन्होंने एक-एक करके वृषपर्वाके यहाँ धरोहरकी भाँति सौंपा। उन सबका पाण्डवोंने समय-समयपर सगे बन्धुकी भाँति सत्कार किया था। ब्राह्मणोंको सौंपनेके पश्चात् पाण्डवोंने अपनी शेष सामग्री भी उन्हीं महामनाको दे दी। तदनन्तर पाण्डुपुत्रोंने वृषपर्वाके ही आश्रममें अपने यज्ञपात्र तथा रत्नमय आभूषण भी रख दिये
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ସଙ୍ଗେ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ଏକେକ କରି ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ପାଖରେ ଧରୋହର ପରି ସମର୍ପଣ କଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମୟେ ସମୟେ ସେମାନଙ୍କୁ ସଗା ବନ୍ଧୁ ପରି ସତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି ସାରି, ନିଜ ଶେଷ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ତାପରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ନିଜ ଯଜ୍ଞପାତ୍ର ଓ ରତ୍ନଜଟିତ ଆଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟ ରଖିଦେଲେ।
Verse 843
संश्लिष्टा: पार्थ शोभन्ते गन्धमादनसानुषु । “वृकोदर! हमलोग ऐसे स्थानपर आ गये हैं
ପାର୍ଥ! ଗନ୍ଧମାଦନର ସାନୁମାନେ ଏମାନେ ପରସ୍ପର ଲଗି ଏତେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ବୃକୋଦର! ଆମେ ଏମିତି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛୁ ଯାହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ; ମନେ ହୁଏ ଆମେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଗଲୁ। କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ! ଗନ୍ଧମାଦନର ଶିଖରମାନେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଉତ୍ତମ ବୃକ୍ଷମାନେ, ପୁଷ୍ପିତ ଲତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ କେମିତି ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି!
Verse 863
पत्रिण: पुष्पितानेतान् संपतन्ति महाद्रुमान् । “ये चकोर, शतपत्र, मदोन्मत्त कोकिल और सारिका आदि पक्षी इन पुष्पमण्डित विशाल वृक्षोंकी ओर कैसे उड़े जा रहे हैं?
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ପୁଷ୍ପିତ ଏହି ମହାବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଏହି ଚକୋର, ଶତପତ୍ର, ମଦୋନ୍ମତ୍ତ କୋକିଳ ଓ ସାରିକା ଆଦି ପକ୍ଷୀମାନେ ପୁଷ୍ପମଣ୍ଡିତ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ କେମିତି ବେଗରେ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି!
Verse 873
परस्परमुदी क्षन्ते बहवो जीवजीवका: । 'पार्थ! वृक्षोंकी ऊँची शिखाओंपर बैठे हुए लाल, गुलाबी और पीले रंगके चकोर पक्षी एक-दूसरेकी ओर देख रहे हैं
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ବହୁତ ଜୀବ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ହେ ପାର୍ଥ! ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ବସିଥିବା ଲାଲ, ଗୋଲାପୀ ଓ ହଳଦିଆ ବର୍ଣ୍ଣର ଚକୋର ପକ୍ଷୀମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନିହାରୁଛନ୍ତି।
Verse 886
सारसा: प्रतिदृश्यन्ते शैलप्रस्रवणेष्वपि । उधर हरी और लाल घासोंके समीप पर्वतीय झरनोंके पास सारस दिखायी देते हैं
ପର୍ବତ ଝରଣା ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
Verse 893
भूज़राजोपचक्राश्व लोहपृष्ठा: पतत्त्रिण: । 'भृंगराज, उपचक्र (चक्रवाक) और लोहपृष्ठ (कंक) नामक पक्षी ऐसी मीठी बोली बोलते हैं, जो समस्त प्राणियोंके मनको मोह लेती है
ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଉପଚକ୍ର (ଚକ୍ରବାକ) ଓ ଲୋହପୃଷ୍ଠ (କଙ୍କ) ଆଦି ପକ୍ଷୀମାନେ ଏମିତି ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନ ମୋହିତ ହୋଇଯାଏ।
Verse 906
एते वैदूर्यवर्णाभं क्षोभयन्ति महत् सर: । “इधर देखो, ये कमलके समान कान्तिवाले गजराज, जिनके चार दाँत शोभा पा रहे हैं, हथिनियोंके साथ आकर वैदूर्यमणिके समान सुशोभित इस महान् सरोवरको मथे डालते हैं
ଏଠାରେ ଦେଖ—ପଦ୍ମସମ କାନ୍ତିଧାରୀ, ବୈଦୂର୍ୟମଣି ପରି ଦୀପ୍ତ ଏହି ଗଜରାଜମାନେ ହସ୍ତିନୀମାନଙ୍କ ସହ ଆସି ଏହି ମହାସରୋବରକୁ ମଥି ଉତ୍କ୍ଷୁବ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 963
दृश्यन्ते शैलशड्रेषु पार्थ किम्पुरुषै: सह । 'ये नाना प्रकारकी परम कान्तिमान् धातु समूचे शैलकी शोभा बढाती हैं। पार्थ! जिस प्रकार वृषपर्वाने कहा था उसी प्रकार इन पर्वतीय शिखरोंपर अपनी प्रेयसी अप्सराओं तथा किम्पुरुषोंके साथ गन्धर्व दृष्टिगोचर होते हैं
ପାର୍ଥ! ପର୍ବତଶିଖରମାନେ କିମ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ; ନାନା ପ୍ରକାର ଅତ୍ୟନ୍ତ କାନ୍ତିମାନ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସମଗ୍ର ପର୍ବତର ଶୋଭା ବଢ଼ାଉଛି—ବୃଷପର୍ବ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି।
Verse 1023
आर्डिषेणस्य राजर्षेराश्रमं ददृशुस्तदा | गिरिराज गन्धमादनका दर्शन करनेसे उन्हें तृप्ति नहीं होती थी। तदनन्तर परंतप पाण्डवोंने पुष्पमालाओं तथा फलवान् वृक्षोंसे सम्पन्न राजर्षि आर्दिषेणका आश्रम देखा
ତେବେ ସେମାନେ ରାଜର୍ଷି ଆର୍ଦିଷେଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। ଗିରିରାଜ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ପରନ୍ତପ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଫଳଭାରେ ଭରିଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜର୍ଷି ଆର୍ଦିଷେଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।
Verse 8536
नदतां शृणु निर्घोषं भीम पर्वतसानुषु । 'भीम! इन पर्वतशिखरोंपर मोरिनियोंके साथ विचरते बोलते हुए मोरोंका यह मधुर केकारव तो सुनो
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—“ଭୀମ! ଏହି ପର୍ବତ ଢାଳରେ ଗୁଞ୍ଜୁଥିବା ସେଇ ନିନାଦ ଶୁଣ—ଶିଖରରେ ମୟୂରୀମାନଙ୍କ ସହ ବିଚରି ବିଚରି ଡାକୁଥିବା ମୟୂରମାନଙ୍କ ଏହି ମଧୁର, ଝଙ୍କାରମୟ କେକାରବ।”
Frequently Asked Questions
The chapter highlights the risk of ‘sāhasa’ (reckless overreach) and adharma-driven action—especially when a powerful agent lacks task-discrimination and timing—posing a leadership problem of restraining force with discernment.
Effective rulership and personal success depend on a coordinated set of virtues: steadiness, competence, contextual judgment of time and place, disciplined initiative, and orderly public administration; their absence results in social and personal collapse.
While not framed as a formal phalaśruti, the text explicitly states outcomes: one who acts accordingly gains fame in the world and a ‘sadgati’ after death, whereas those who act with sinful intent, poor discernment, and mistimed recklessness ‘perish’ here and hereafter.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.