Shloka 45
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
Devanagari script
धार्तराष्ट्रा वनं राजन् व्याप्रा: पाण्डुसुता मता: । मा वनं छिन्धि सव्याप्रं मा व्याप्रानू नीनशन् वनात्
Translation
ବିଦୁର କହିଲେ—ରାଜନ! ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବନ ସମାନ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁସୁତମାନେ ସେହି ବନରେ ବସୁଥିବା ବ୍ୟାଘ୍ର ସମାନ ବୋଲି ଧରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଘ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ସେହି ବନକୁ କାଟି ନଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେହି ବ୍ୟାଘ୍ରମାନଙ୍କୁ ବନରୁ ତାଡ଼ି ଦୂରେ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
Word by Word
धार्तराष्ट्राःthe sons of Dhṛtarāṣṭra (Kauravas)
धार्तराष्ट्राः:
Karta
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
वनम्forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
व्याघ्राःtigers
व्याघ्राः:
Karta
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
पाण्डुसुताःsons of Pāṇḍu (Pāṇḍavas)
पाण्डुसुताः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डु-सुत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
मताःare considered (as)
मताः:
TypeAdjective
Rootमत (क्त-प्रत्ययान्त, √मन्/मन् ‘to think, consider’)
FormMasculine, Nominative, Plural
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
वनम्the forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
छिन्धिcut/destroy
छिन्धि:
TypeVerb
Root√छिद् (to cut, destroy)
FormImperative, 2nd, Singular, Parasmaipada
स-व्याघ्रम्together with the tigers
स-व्याघ्रम्:
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
व्याघ्रान्the tigers
व्याघ्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
उन्नीनशःdrive out / lead away
उन्नीनशः:
TypeVerb
Rootउद्-√नी (to lead out, drive away) + श (णिच्-आदेश/causative nuance in usage)
FormImperative, 2nd, Singular, Parasmaipada
वनात्from the forest
वनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
विदुर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes