Shloka 1
Udyoga Parva, Adhyaya 31 — Yudhiṣṭhira’s Instructions to Sañjaya
Peace Appeal and Five-Village Proposal
ऑपन--+र< बक। है २ द्वात्रिशोड्ध्याय: अर्जुनद्वारा कौरवोंके लिये संदेश देना, संजयका हस्तिनापुर जा धृतराष्ट्रसे मिलकर उन्हें युधिष्ठिरका कुशल-समाचार कहकर धृतराष्ट्रके कार्यकी निन्दा करना वैशम्पायन उवाच (धर्मराजस्य तु वच: श्रुत्वा पार्थो धनंजय: । उवाच संजयं तत्र वासुदेवस्य शृण्वतः ।।
vaiśampāyana uvāca | dharmarājasya tu vacaḥ śrutvā pārtho dhanañjayaḥ | uvāca sañjayaṃ tatra vāsudevasya śṛṇvataḥ ||
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଜନମେଜୟ! ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପାର୍ଥ ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ, ବାସୁଦେବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ। ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ସଞ୍ଜୟ! ଶାନ୍ତନୁନନ୍ଦନ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପୁତ୍ରସହିତ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ, ମହାରାଜ ଶଲ୍ୟ, ବାହ୍ଲୀକ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସୋମଦତ୍ତ, ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନି, ବିବିଂଶତି, ଚିତ୍ରସେନ, ଜୟତ୍ସେନ, ଏବଂ ରଣକର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୂରବୀର ଭଗଦତ୍ତ—ଏମାନଙ୍କୁ; ତଥା ସେଠାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ କୌରବମାନଙ୍କୁ; ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛାରେ ସମବେତ ରାଜା-ଭୂପାଳମାନଙ୍କୁ; ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଡାକି ଆଣିଥିବା ସୈନ୍ଧବ ବୀରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯଥାନ୍ୟାୟ କୁଶଳବାର୍ତ୍ତା ଓ ବନ୍ଦନା ଜଣାଇବୁ। ତାପରେ ରାଜମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ପାପକୃତ୍ୟର ପ୍ରଧାନ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ମୋ ସନ୍ଦେଶ କହିବୁ। ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଏହିପରି ଧନଞ୍ଜୟ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନାନୁମତି ଦେଇ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ଓ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବଚନ କହିଲେ; ଯାହା ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ହର୍ଷ ଦେଉଥିଲା ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ସଞ୍ଜୟ “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ତାହା ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ପରେ ଅନ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଓ ଯଶସ୍ବୀ କେଶବଙ୍କୁ ବିଦାୟ ମାଗିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସଞ୍ଜୟ ସେତେବେଳେ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ—ମହାତ୍ମା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Speech and action should be rooted in dharma and delivered with accountability: Arjuna speaks after hearing Yudhiṣṭhira’s righteous counsel, and he speaks in Kṛṣṇa’s presence—signaling that political messaging must be ethically grounded and open to moral scrutiny.
After listening to Yudhiṣṭhira, Arjuna begins addressing Sañjaya, who will serve as a messenger to the Kaurava side. Kṛṣṇa is present and listening, framing the forthcoming message as part of the pre-war diplomatic exchange in Udyoga Parva.