Shloka 29

Drupada’s Alarm and Inquiry Regarding Śikhaṇḍinī (द्रुपदस्य भय-विमर्शः)

Devanagari script

ताः प्रेषितास्तत्त्वभावं विदित्वा प्रीत्या राज्ञे तच्छशंसुर्हि सर्वम्‌ । शिखण्डिनं पुरुष कौरवेन्द्र दाशार्णराजाय महानुभावम्‌

Transliteration

tāḥ preṣitās tattvabhāvaṁ viditvā prītyā rājñe tac chaśaṁsur hi sarvam | śikhaṇḍinaṁ puruṣa kauravendra dāśārṇarājāya mahānubhāvam ||

Translation

ପଠାଯାଇଥିବା ସେଇ ଯୁବତୀମାନେ ତତ୍ତ୍ୱସ୍ଥିତି ଜାଣି ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ଦଶାର୍ଣ୍ଣର ରାଜାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କରାଇଲେ ଯେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁରୁଷ।

Word by Word

• ताः: they (those women)
• ताः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्री, प्रथमा, बहुवचन

• प्रेषिताः: sent (having been sent)
• प्रेषिताः: Karta
• Type: Adjective
• Root: प्र-इष् (धातु) → प्रेषित (कृदन्त, क्त)
• Form: स्त्री, प्रथमा, बहुवचन

• तत्त्वभावम्: the real state/true fact
• तत्त्वभावम्: Karma
• Type: Noun
• Root: तत्त्व + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• विदित्वा: having known
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु) → विदित्वा (क्त्वा)
• Form: अव्यय (क्त्वान्त)

• प्रीत्या: with joy/with pleasure
• प्रीत्या: Karana
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्री, तृतीया, एकवचन

• राज्ञे: to the king
• राज्ञे: Sampradana
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, चतुर्थी, एकवचन

• तत्: that (matter)
• तत्: Karma
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, द्वितीया, एकवचन

• शशंसुः: they reported/told
• Type: Verb
• Root: शंस् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथम, बहुवचन

• हि: indeed
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, द्वितीया, एकवचन

• शिखण्डिनम्: Shikhandin
• शिखण्डिनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: शिखण्डिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• पुरुषम्: a man
• पुरुषम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• कौरवेन्द्र: O lord of the Kauravas
• Type: Noun
• Root: कौरव + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, सम्बोधन, एकवचन

• दाशार्णराजाय: to the king of Dasharna
• दाशार्णराजाय: Sampradana
• Type: Noun
• Root: दाशार्ण + राजा (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, चतुर्थी, एकवचन

• महानुभावम्: of great might/illustrious
• महानुभावम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: महान् + अनुभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• कौरवराज: O king of the Kauravas
• Type: Noun
• Root: कौरव + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Dhṛtarāṣṭra (implied by 'kauravendra')
• Śikhaṇḍin
• Hiraṇyavarman
• Daśārṇa (kingdom)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Judgment in political and ethical life often hinges on perceived identity and reputation; therefore, rulers must weigh testimony carefully and seek the underlying truth (tattva) before forming alliances or decisions.

What is happening in the narrative?

The dispatched maidens learn the real situation and happily report it to King Hiraṇyavarman, persuading him that Śikhaṇḍin is a powerful man, thereby securing the king’s confidence regarding Śikhaṇḍin’s male identity.