Shloka 623
Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
अद्येदानीं विजानीम: सन्ति षण्ढा: सशृज्भका: । “श्रीकृष्ण! मैं देखता हूँ संसारमें अकस्मात् ही तुम्हारा महान् यश फैल गया है; परंतु अब इस समय हमें मालूम हुआ है कि जो लोग तुम्हारे पूजक हैं
adyedānīṃ vijānīmaḥ santi ṣaṇḍhāḥ saśṛjbhakāḥ |
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଆଜି ଏବେ ଆମେ ଜାଣିଲୁ: ପୁରୁଷତ୍ୱର ଚିହ୍ନ ମାତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ନପୁଂସକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ହେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ! ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଯେ ତୁମ ମହାନ୍ ଯଶ ଅକସ୍ମାତ୍ ଜଗତରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ଆମେ ଜାଣିଲୁ— ଯେମାନେ ନିଜକୁ ତୁମ ପୂଜକ ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ପୁରୁଷଚିହ୍ନଧାରୀ ନପୁଂସକ ମାତ୍ର।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates how political speech can weaponize shame and gendered insult to undermine opponents and their loyalties; ethically, it highlights the corrosive effect of contemptuous rhetoric in escalating conflict.
Sañjaya reports a cutting remark that contrasts Kṛṣṇa’s widespread fame with a denunciation of certain self-proclaimed devotees as cowardly pretenders, using the term ṣaṇḍha as an insult to question their courage and sincerity.