Shloka 1
उद्योगपर्व — गान्धारी-उपदेशः
Udyoga Parva — Gandhārī’s Counsel to Duryodhana
Devanagari script
अपना छा अर: 2 अष्टाविशर्त्याधेकशततमो< ध्याय: श्रीकृष्णका दुर्योधनको फटकारना और उसे कुपित होकर सभासे जाते देख उसे कैद करनेकी सलाह देना वैशम्पायन उवाच ततः प्रशम्य दाशार्ह: क्रोधपर्याकुलेक्षण: । दुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत् कुरुसंसदि
Transliteration
Vaiśampāyana uvāca: tataḥ praśamya dāśārhaḥ krodha-paryākulekṣaṇaḥ | duryodhanam idaṃ vākyam abravīt kuru-saṃsadi ||
Translation
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ତାପରେ ଦାଶାର୍ହ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନ ସହିତ, କୁରୁସଂସଦରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय
प्रशम्यhaving calmed (himself)
प्रशम्य:
Karana
TypeVerb
Rootप्र-शम् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
दाशार्हःthe Dāśārha (Śrī Kṛṣṇa)
दाशार्हः:
Karta
TypeNoun
Rootदाशार्ह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्रोध-पर्याकुल-ईक्षणःwhose eyes were agitated by anger
क्रोध-पर्याकुल-ईक्षणः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रोध + पर्याकुल + ईक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दुर्योधनम्Duryodhana (as the addressed/target person)
दुर्योधनम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुर्योधन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वाक्यम्speech, words
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
कुरु-संसदिin the Kuru assembly
कुरु-संसदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुरु + संसद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaD
Dāśārha (Śrī Kṛṣṇa)D
DuryodhanaK
Kuru-saṃsad (assembly of the Kurus)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes