Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

स्त्रीपर्व — गान्धारीविलापः

Strī Parva — Gāndhārī’s Lament over the Fallen

हन्तारं परसैन्यानां शूरं समितिशो भनम्‌ । निबर्हणममित्राणां दु:सहं विषहेत कः,शत्रुकी सेनाओंका संहार करनेमें समर्थ तथा युद्धमें शोभा पानेवाले शूरवीर शत्रुसूदन दुःसहका वेग कौन सह सकता था? इति श्रीमहाभारते स्त्रीपर्वणि स्त्रीविलापपर्वणि गान्धारीवाक्ये एकोनविंशो5 ध्याय:

hantāraṃ parasainyānāṃ śūraṃ samitiśobhanam | nibarhaṇam amitrāṇāṃ duḥsahaṃ viṣaheta kaḥ ||

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ଶତ୍ରୁସେନାଙ୍କ ସଂହାରକ, ସମରରେ ଶୋଭାପ୍ରାପ୍ତ ଶୂର, ଅମିତ୍ରନାଶକ ଦୁଃସହ—ତାହାର ଅସହ୍ୟ ବେଗକୁ କିଏ ସହିପାରିଥାନ୍ତା?

हन्तारम्slayer
हन्तारम्:
Karma
TypeNoun
Rootहन्तृ
FormMasculine, Accusative, Singular
परसैन्यानाम्of the enemy armies
परसैन्यानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपर-सैन्य
FormNeuter, Genitive, Plural
शूरम्heroic, brave
शूरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशूर
FormMasculine, Accusative, Singular
समितिशोभनम्splendid in battle
समितिशोभनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसमिति-शोभन
FormMasculine, Accusative, Singular
निबर्हणम्crusher, destroyer
निबर्हणम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिबर्हण
FormNeuter, Accusative, Singular
अमित्राणाम्of foes
अमित्राणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअमित्र
FormMasculine, Genitive, Plural
दुःसहम्hard to endure, irresistible
दुःसहम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदुःसह
FormMasculine, Accusative, Singular
विषहेतcould endure
विषहेत:
TypeVerb
Rootवि-षह्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
कःwho?
कः:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Duḥsaha
E
enemy armies (para-sainyāḥ)
E
enemies/foes (amitrāḥ)

Educational Q&A

The verse highlights how war magnifies human qualities—valor and destructive power—yet, in the Strīparvan’s setting of mourning, such praise also underscores the tragic cost of martial excellence: even the ‘irresistible’ fall, and their might cannot prevent grief and moral reckoning after slaughter.

Within the Strīparvan’s lamentation context (Gāndhārī’s discourse), Vaiśampāyana describes Duḥsaha as a formidable Kaurava warrior—one who shone in battle and devastated enemy forces—framing him as seemingly unbearable in combat, even as the narrative moves through the aftermath of the Kurukṣetra carnage.