Shloka 40
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
सास्य वेदिस्तदा यज्ञै्नित्यं वेदास्त्रयो5ग्नय: । जब अपनी सेना तथा शत्रुसेना एक-दूसरेके सामने व्यूह बनाकर उपस्थित होती है
sāsya vedis tadā yajnaiḥ nityaṃ vedās trayo 'gnayaḥ | yastu yodhaḥ parāvṛttaḥ saṃtrasto hanyate paraiḥ ||
ଯେତେବେଳେ ନିଜ ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁସେନା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ବ୍ୟୂହ ରଚି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଯାହାର ସମ୍ମୁଖରେ କେବଳ ଜନଶୂନ୍ୟ ଆକାଶ-ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ରହିଯାଏ, ସେଇ ନିର୍ଜନ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ତାହାର ଯୁଦ୍ଧ-ଯଜ୍ଞର ବେଦୀ। ସେଠାରେ ମାନୋ ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ, ଏବଂ ତିନି ବେଦ ଓ ତ୍ରିବିଧ ଅଗ୍ନି ସଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଯୋଧା ଭୟରେ ପଛକୁ ଫେରେ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ହାତରେ ହତ ହୁଏ।
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse frames righteous battle (for a kṣatriya) as a solemn sacrifice: the warrior’s forward-facing space is his altar, and steadfastness is demanded. Retreat born of fear is condemned, implying that courage and duty sustain dharma, while panic and turning back lead to ruin.
Ambarīṣa describes the moment when armies stand in formation facing each other. He uses yajña imagery—altar, Vedas, and fires—to sacralize the warrior’s stance at the front, then contrasts it with the fate of a frightened fighter who turns back and is killed by the enemy.