Shloka 6
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
Devanagari script
आर्जवेन च सम्पन्नो धृत्या बुद्धया च भारत । यथार्थ प्रतिगृह्लीयात् कामक्रोधौ च वर्जयेत्,भरतनन्दन! राजाको चाहिये कि वह सरल स्वभावसे सम्पन्न हो, धैर्य तथा बुद्धिके बलसे सत्यको ही ग्रहण करे और काम-क्रोधका परित्याग कर दे
Transliteration
ārjavena ca sampanno dhṛtyā buddhyā ca bhārata | yathārthaṃ pratigṛhṇīyāt kāmakrodhau ca varjayet, bharatanandana ||
Translation
ହେ ଭାରତ! ରାଜା ସରଳତାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁବୁଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟରେ କେବଳ ସତ୍ୟ ଓ ଯଥାର୍ଥକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ; ଏବଂ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ବର୍ଜନ କରୁ—ହେ ଭରତନନ୍ଦନ।
Word by Word
आर्जवेनby/with straightforwardness
आर्जवेन:
Karana
TypeNoun
Rootआर्जव (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सम्पन्नःendowed/possessed (of)
सम्पन्नः:
TypeAdjective
Rootसम्पन्न (कृदन्त; सम्+पद्)
FormMasculine, Nominative, Singular
धृत्याby/with firmness, patience
धृत्या:
Karana
TypeNoun
Rootधृति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular
बुद्ध्याby/with intellect
बुद्ध्या:
Karana
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
यथार्थम्the truth, what is real
यथार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootयथार्थ (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रतिगृह्णीयात्should accept/receive
प्रतिगृह्णीयात्:
TypeVerb
Rootप्रति+ग्रह् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
कामक्रोधौdesire and anger
कामक्रोधौ:
Karma
TypeNoun
Rootकाम + क्रोध (प्रातिपदिके)
FormMasculine, Accusative, Dual
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
वर्जयेत्should avoid, should shun
वर्जयेत्:
TypeVerb
Rootवर्ज् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
भरतनन्दनO delight of Bharata (descendant of Bharata)
भरतनन्दन:
TypeNoun
Rootभरत + नन्दन (प्रातिपदिके)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaY
Yudhiṣṭhira (addressed as Bhārata/Bharatanandana)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes