Shloka 13
राजा-दैवतत्वम् — The King as a Stabilizing ‘Daivata’ (Divine Function) in Social Order
Devanagari script
प्रीयते हि हरन् पाप: परवित्तमराजके । यदास्य उद्धरन्त्यन्ये तदा राजानमिच्छति
Translation
ଅରାଜକତାରେ ପରଧନ ହରଣ କରୁଥିବା ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ଲୁଟେରାମାନେ ତାହାର ଧନକୁ ମଧ୍ୟ ଛିନିନେଇଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ରାଜାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭବ କରେ।
Word by Word
प्रीयतेis pleased/rejoices
प्रीयते:
Karta
TypeVerb
Rootप्री (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
हरन्stealing/taking away
हरन्:
Karta
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पापःa sinner/evil man
पापः:
Karta
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परवित्तम्another's wealth
परवित्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootपर-वित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अराजकेin a kingless state/when there is no king
अराजके:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअ-राजक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
अस्यof him/his
अस्य:
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
उद्धरन्तिcarry off/rob away
उद्धरन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootउद्-हृ (धातु)
Formलट्, परस्मैपद, प्रथम, बहुवचन
अन्येothers
अन्ये:
Karta
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इच्छतिdesires/wants
इच्छति:
Karta
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट्, परस्मैपद, प्रथम, एकवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes