Shloka 11
Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)
स्वदारतुष्टस्त्वृुतुकालगामी नियोगसेवी न शठो न जिद्दः । मिताशनो देवरत: कृतज्ञः सत्यो मृदुश्चानृशंस: क्षमावान्
svadāra-tuṣṭas tv ṛtukāla-gāmī niyoga-sevī na śaṭho na jihmaḥ | mitāśano devarataḥ kṛtajñaḥ satyo mṛduś cānṛśaṁsaḥ kṣamāvān ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ମାତ୍ର ଅନୁରାଗ ରଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କେବଳ ଋତୁକାଳରେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ସମୀପ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ପାଳନ କରୁ, ଛଳ-କପଟ ଓ କୁଟିଳତାରୁ ଦୂରେ ରହୁ। ମିତାହାରୀ ହେଉ, ଦେବପୂଜାରେ ନିରତ ରହୁ, ଉପକାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞ ହେଉ, ସତ୍ୟ କହୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ମୃଦୁ ରହୁ, କାହା ପ୍ରତି କ୍ରୁର ନ ହେଉ ଏବଂ ସଦା କ୍ଷମାଶୀଳ ରହୁ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma outlines the ethical ideal of a gṛhastha: marital fidelity and regulated sexuality, obedience to śāstric duty, moderation in food, devotion to the gods, gratitude, truthfulness, gentleness, non-cruelty, and forgiveness—virtues that stabilize both household and society.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he gives a concise list of qualities and disciplines expected of a righteous householder, presenting practical conduct rather than battlefield events.