Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)

के धर्मा: सर्ववर्णानां चातुर्वर्ण्यस्य के पृथक्‌ चातुर्वर्ण्याश्रमाणां च राजधर्माश्व॒ के मता:

ke dharmāḥ sarvavarṇānāṃ cāturvarṇyasya ke pṛthak | cāturvarṇyāśramāṇāṃ ca rājadharmāś ca ke matāḥ ||

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପିତାମହ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ହିତକର ଧର୍ମ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ? ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ୍ୟର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଧର୍ମ କ’ଣ? ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ୍ୟ ସହ ଚତୁରାଶ୍ରମର ଧର୍ମ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ? ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳନୀୟ ରାଜଧର୍ମ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ବୋଲି ମନାଯାଇଛି?

केwhich (ones)
के:
Karta
TypeAdjective
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
धर्माःduties; dharmas
धर्माः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्ववर्णानाम्of all varṇas (social classes)
सर्ववर्णानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्ववर्ण
FormMasculine, Genitive, Plural
चातुर्वर्ण्यस्यof the fourfold varṇa-system
चातुर्वर्ण्यस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचातुर्वर्ण्य
FormNeuter, Genitive, Singular
केwhich (ones)
के:
Karta
TypeAdjective
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
पृथक्separately; distinct
पृथक्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपृथक्
चातुर्वर्ण्याश्रमाणाम्of the (system of) varṇas and āśramas
चातुर्वर्ण्याश्रमाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचातुर्वर्ण्याश्रम
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
राजधर्माःduties of a king; royal duties
राजधर्माः:
Karta
TypeNoun
Rootराजधर्म
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
केwhich (ones)
के:
Karta
TypeAdjective
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
मताःconsidered; held to be
मताः:
TypeAdjective
Rootमत
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pitāmaha (Bhīṣma)

Educational Q&A

The verse frames a comprehensive inquiry into dharma: universal duties applicable to everyone, role-specific duties of the four varṇas, life-stage duties of the four āśramas, and the special ethical obligations of a king. It sets up a systematic discussion of moral order from personal conduct to public governance.

In the Śānti Parva’s instruction section, Vaiśampāyana reports a question addressed to the Grandsire (Bhīṣma), requesting an authoritative exposition on different layers of dharma—general, varṇa-based, āśrama-based, and royal—preparing for Bhīṣma’s detailed teachings.