Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Rājā–Rāja-Śabda-Prabhavaḥ — The Origin and Rationale of Kingship and Daṇḍanīti

समानजन्ममरण: सम: सर्वर्गुणैर्नुणाम्‌ । विशिष्टबुद्धीन्‌ शूरांश्ष कथमेकोडथितिष्ठति,जिसे हम राजा कहते हैं, वह सभी गुणोंमें दूसरोंके समान ही है। उसके हाथ, बाँह और गर्दन भी औरोंकी ही भाँति हैं। बुद्धि और इन्द्रियाँ भी दूसरे लोगोंके ही तुल्य हैं। उसके मनमें भी दूसरे मनुष्योंके समान ही सुख-दुःखका अनुभव होता है। मुँह, पेट, पीठ, वीर्य, हड्डी, मज्जा, मांस, रक्त, उच्छवास, निःश्वास, प्राण, शरीर, जन्म और मरण आदि सभी बातें राजामें भी दूसरोंके समान ही हैं। फिर वह विशिष्ट बुद्धि रखनेवाले अनेक शूरवीरोंपर अकेला ही कैसे अपना प्रभुत्व स्थापित कर लेता है?

yudhiṣṭhira uvāca | samānajanmamaraṇaḥ samaḥ sarvaguṇair nṛṇām | viśiṣṭabuddhīn śūrāṃś ca katham eko ’dhi tiṣṭhati ||

ଜନ୍ମ ଓ ମରଣରେ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି, ମାନବୀୟ ଗୁଣରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ। ତେବେ ବିଶିଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶୌର୍ୟ ଥିବା ଅନେକ ବୀରଙ୍କ ଉପରେ ଏକଜଣ ମାତ୍ର କିପରି ଅଧିପତ୍ୟ କରେ?

समानequal, same
समान:
Karta
TypeAdjective
Rootसमान
FormMasculine, Nominative, Singular
जन्मbirth
जन्म:
TypeNoun
Rootजन्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
मरणःdeath
मरणः:
TypeNoun
Rootमरण
FormMasculine, Nominative, Singular
समःequal
समः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वwith all
सर्व:
Karana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
गुणैःqualities, virtues
गुणैः:
Karana
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Instrumental, Plural
नृणाम्of men
नृणाम्:
TypeNoun
Rootनृ
FormMasculine, Genitive, Plural
विशिष्टdistinguished, exceptional
विशिष्ट:
TypeAdjective
Rootविशिष्ट
FormMasculine, Accusative, Plural
बुद्धीन्intellects; (men) of intellect
बुद्धीन्:
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Accusative, Plural
शूरान्heroes, valiant men
शूरान्:
Karma
TypeNoun
Rootशूर
FormMasculine, Accusative, Plural
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
एकःone, alone
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
अधिover, upon
अधि:
TypeIndeclinable
Rootअधि
तिष्ठतिstands; remains; holds position
तिष्ठति:
TypeVerb
Rootस्था
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada

युधिछ्िर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
K
king (rājā)
H
heroes/warriors (śūrāḥ)

Educational Q&A

The verse frames a dharmic inquiry into political legitimacy: since a ruler is biologically and existentially the same as other humans, sovereignty must be justified not by inherent superiority of body, but by dharma—social consent, lawful order, protection of subjects, and the king’s disciplined adherence to rājadharma.

In Śānti Parva’s discussions on rājadharma, Yudhiṣṭhira questions the basis of monarchy. He asks how a single king can command many capable warriors and intelligent men when, in birth, death, and human faculties, he is no different from them.