Shloka 766
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
प्रवृत्ती वा निवृत्ती वा तत्फलं सो<श्चुते महत् । “वह क्षेत्रज्ञ मैं हूँ। जो कर्मपरायण मनुष्य हैं
pravṛttī vā nivṛttī vā tatphalaṃ so 'śnute mahat |
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—କେହି ପ୍ରବୃତ୍ତିମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରୁ କି ନିବୃତ୍ତିମାର୍ଗ, ସେ ତାହାନୁସାରେ ମହାନ୍ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ। “ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ମୁଁ ଅଟେ। ଯେମାନେ କର୍ମାସକ୍ତ ଓ କର୍ମପରାୟଣ, ସେମାନେ ପୁନରାବୃତ୍ତିଶୀଳ; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିବୃତ୍ତିମାର୍ଗ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେ ପ୍ରାଣୀ ଯେପରି ସ୍ୱଭାବରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି ଏବଂ ଯେଯେ ପ୍ରବୃତ୍ତି କିମ୍ବା ନିବୃତ୍ତିରୂପ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ, ସେ ତାହାନୁସାରେ ମହାନ୍ ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That both engagement in action (pravṛtti) and renunciation (nivṛtti) yield powerful results, and a person inherits the fruit aligned with their nature and chosen mode of conduct; hence nivṛtti is difficult for those strongly action-oriented.
Vaiśampāyana continues a didactic exposition in Śānti Parva, summarizing how different life-orientations—worldly action versus withdrawal—lead to corresponding outcomes, framing an ethical psychology of disposition and consequence.