Shloka 84
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
परिगणित गुणों और दोषोंमेंसे अमुक गुण या दोष पहले कहना चाहिये और अमुकको पीछे कहना अभीष्ट है। इस प्रकार जो पूर्वापरके क्रमका विचार होता है, उसका नाम क्रम है और जिस वाकयमें ऐसा क्रम हो, उस वाक्यको वाक्यतवेत्ता विद्वान् क्रमयुक्त कहते हैं ।। धर्मकामार्थमोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषत: । इदं तदिति वाक्यान्ते प्रोच्यते स विनिर्णय:,धर्म, अर्थ, काम और मोक्षके विषयमें किसी एकका विशेषरूपसे प्रतिपादन करनेकी प्रतिज्ञा करके प्रवचनके अन्तमें “यही वह अभीष्ट विषय है” ऐसा कहकर जो सिद्धान्त स्थिर किया जाता है, उसीका नाम निर्णय है
bhīṣma uvāca | dharmakāmārthamokṣeṣu pratijñāya viśeṣataḥ | idaṃ tad iti vākyānte procyate sa vinirṇayaḥ ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଗଣିତ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଗୁଣ କିମ୍ବା ଦୋଷ ପ୍ରଥମେ କହିବା ଉଚିତ ଏବଂ କେଉଁଟି ପରେ—ଏହିପରି ପୂର୍ବାପର କ୍ରମର ଯେ ବିଚାର, ତାହାର ନାମ ‘କ୍ରମ’; ଏବଂ ଯେଉଁ ବାକ୍ୟରେ ଏମିତି କ୍ରମ ଥାଏ, ବାକ୍ୟବିଦ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାହାକୁ ‘କ୍ରମଯୁକ୍ତ’ କହନ୍ତି। ତଦୁପରି ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ କୌଣସି ଏକଟିକୁ ବିଶେଷରୂପେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଉପଦେଶର ଶେଷରେ “ଏହିଁ ସେଇ ଅଭିପ୍ରେତ ବିଷୟ” ବୋଲି କହି ଯେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସ୍ଥିର କରାଯାଏ, ସେହିଟି ‘ବିନିର୍ଣ୍ଣୟ’ (ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି) ଅଟେ।
भीष्य उवाच