Shloka 33
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
प्रकृतेश्व गुणानां च पठचविंशतिकं बुधा: । सांख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिण:
prakṛteś ca guṇānāṁ ca pañcaviṁśatikaṁ budhāḥ | sāṅkhyayoge ca kuśalā budhyante paramaiṣiṇaḥ ||
ସାଂଖ୍ୟ-ଯୋଗରେ କୁଶଳ ପରମତତ୍ତ୍ୱାନ୍ୱେଷୀ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ପ୍ରକୃତି ଓ ତାହାର ଗୁଣମାନଙ୍କ ଚବିଶ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ପୃଥକ୍ ପରମାତ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ପଚିଶତମ ତତ୍ତ୍ୱ। ଅହଂକାର ଆଦି ଜଡ ତତ୍ତ୍ୱ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ଯେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ, ସେଇ ଅବ୍ୟକ୍ତ-ଅଜ୍ଞାତ, ସଗୁଣ-ନିର୍ଗୁଣ, ନିତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଅଧିଷ୍ଠାତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଜ୍ଞାତାମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରକୃତିର ଚବିଶ ଘଟକଠାରୁ ପରେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that beyond Prakṛti and its guṇas (the twenty-four material principles) there is a distinct, conscious reality—the Supreme Self—recognized by Sāṅkhya-Yoga experts as the twenty-fifth principle, the inner ruler and eternal ground of experience.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha explains to his listener(s) a Sāṅkhya-Yoga classification: sages identify the Supreme Self as transcending the constituents of nature, known when ego and other inert factors are negated.