Shloka 2
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
ऋते तु पुरुष नेह स्त्री गर्भ धारयत्युत । ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूप॑ निर्वर्त येत् तथा,इस जगतमें न तो पुरुषके बिना स्त्री गर्भ धारण कर सकती है और न स्त्रीके बिना कोई पुरुष ही किसी शरीरको उत्पन्न कर सकता है
ṛte tu puruṣa neha strī garbhaṃ dhārayaty uta | ṛte striyaṃ na puruṣo rūpaṃ nirvartayeta tathā ||
ଜନକ କହିଲେ—ଏହି ଜଗତରେ ପୁରୁଷ ବିନା ସ୍ତ୍ରୀ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦେହରୂପ ପ୍ରକଟ କରିପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଦେହଧାରୀ ଜୀବନ ପରସ୍ପରାଶ୍ରୟରୁ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏକାକୀ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱରୁ ନୁହେଁ।
जनक उवाच
Educational Q&A
That embodied existence and lineage arise through reciprocal dependence of man and woman; neither can claim complete, solitary agency in producing embodied life.
King Janaka is speaking in a didactic context in the Śānti Parva, using the example of conception and bodily formation to illustrate interdependence and the conditions required for worldly manifestation.