Shloka 7
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
अपने-अपने पक्षमें युक्तियुक्त कारण ग्राह्म होता है तथा सिद्धान्तके अनुकूल हितकारक वचन मानने योग्य समझा जाता है। शिष्ट पुरुषोंद्वारा सम्मानित तुम-जैसे लोगोंको श्रेष्ठ पुरुषोंका ही मत ग्रहण करना चाहिये ।।
bhīṣma uvāca | pratyakṣe tvāṃ yogāḥ sāṅkhyāḥ śāstra-viniścayāḥ | ubhe caite mate tattve mama tāta yudhiṣṭhira ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବର ବିଷୟରେ ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରଧାନତଃ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ-ପ୍ରମାଣକୁ ମାନନ୍ତି; ଏବଂ ସାଂଖ୍ୟାନୁଗାମୀମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର-ପ୍ରମାଣ ଓ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ-ନିଶ୍ଚୟରେ ଆସ୍ଥା ରଖନ୍ତି। ତାତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ମୋତେ ଏହି ଦୁଇ ମତ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ। ତେଣୁ ଯାହା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ହିତକର ଓ ସିଦ୍ଧାନ୍ତାନୁଗତ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ଶିଷ୍ଟସମ୍ମତମାନେ ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମତକୁ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma affirms that different orthodox paths can be valid: Yoga tends to privilege direct perception/experience, while Sāṅkhya emphasizes scriptural and doctrinal certainty. He advises accepting views that are well-reasoned, beneficial, and endorsed by the wise.
During Bhishma’s instruction to Yudhiṣṭhira in the Śānti Parva, he addresses a philosophical question about competing doctrines. He explains how Yoga and Sāṅkhya differ in their preferred sources of knowledge, yet both can be true in their own way.