Shloka 23
अव्यक्त–प्रकृति–इन्द्रियविचारः
The Unmanifest, Prakṛtis, and the Sense-Complex
Devanagari script
परार्थे वर्तमानस्तु स्वं कार्य योडभिमन्यते । इन्द्रियार्थेषु संयुक्त: स्वकार्यात् परिमुच्यते
Translation
ଯେ ପରାର୍ଥ—ଅର୍ଥାତ୍ ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ତୃପ୍ତି ପାଇଁ—ବିଷୟଭୋଗରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ତାହାକୁ ନିଜର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ନିଜର ପ୍ରକୃତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।
Word by Word
परार्थेin/for another's purpose
परार्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपरार्थ
FormMasculine, Locative, Singular
वर्तमानःbeing engaged/acting
वर्तमानः:
Karta
TypeVerb
Rootवर्त्
FormMasculine, Nominative, Singular, शतृ (present active participle)
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
स्वम्one's own
स्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्व
FormNeuter, Accusative, Singular
कार्यम्duty/task
कार्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootकार्य
FormNeuter, Accusative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
उदभिमन्यतेthinks/considers (as)
उदभिमन्यते:
TypeVerb
Rootअभि + मन्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada
इन्द्रियार्थेषुin sense-objects
इन्द्रियार्थेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रियार्थ
FormMasculine, Locative, Plural
संयुक्तःattached/connected
संयुक्तः:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + युज्
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
स्वकार्यात्from one's own duty
स्वकार्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootस्वकार्य
FormNeuter, Ablative, Singular
परिमुच्यतेis released/strays away (from)
परिमुच्यते:
TypeVerb
Rootपरि + मुच्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada, Passive/impersonal sense
Speaker
पराशर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes