Shloka 1
अव्यक्त-प्रबोधः (Awakening to the Unmanifest): The 25th and 26th Principles and Eligibility for Brahma-vidyā
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत गोक्षधर्मपर्वमें पपाशरगीताविषयक दो सौ पंचानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २९५ ॥। ऑपनआक्रात छा अर: षण्णवर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: पराशरगीता--वर्णविशेषकी उत्पत्तिका रहस्य
janaka uvāca
varṇo viśeṣavarṇānāṁ maharṣe kena jāyate |
etad icchāmy ahaṁ jñātuṁ tad brūhi vadatāṁ vara ||
parāśara uvāca
pitā sakhāyo guravaḥ striyaś ca na nirguṇānāṁ hi bhavanti loke |
ananyabhaktāḥ priyavādinaś ca hitāś ca vaśyāś ca bhavanti rājan ||
ଜନକ କହିଲେ— ହେ ମହର୍ଷି! ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦି ବିଶେଷ ବିଶେଷ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଏହି ଭିନ୍ନ ମର୍ଯ୍ୟାଦା କେଉଁ କାରଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ? ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ତେଣୁ କହନ୍ତୁ, ହେ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପରାଶର କହିଲେ— ରାଜନ! ଏହି ଲୋକରେ ଯେ ଗୁଣହୀନ, ତାହାର ପିତା, ସଖା, ଗୁରୁ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ତାହାର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ରାଜା ଅନନ୍ୟଭକ୍ତ, ପ୍ରିୟବାଦୀ, ପରହିତକାରୀ ଓ ସଂଯମୀ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସେମାନେ ସୁପ୍ରସନ୍ନ, ହିତକାରୀ ଓ ବଶୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି।
जनक उवाच
Educational Q&A
Social standing and harmonious relationships are grounded in guṇa (virtue) and conduct: one who is ‘nirguṇa’ fails to secure stable bonds, whereas single-minded loyalty/devotion, pleasant speech, beneficence, and self-control make others well-disposed and cooperative.
King Janaka asks the sage Parāśara to explain how distinct varṇas arise. Parāśara begins his reply by shifting attention to ethical qualities and behavior as the practical basis for respect, support, and social cohesion.