Shloka 22
Vasiṣṭha on Saṃsāra, Guṇas, and Misattributed Agency
Mahābhārata 12.292
जिसका सदाचार एवं सत्कर्म कभी लुप्त नहीं होता, वह ब्राह्मण (अग्निहोत्र न करनेपर भी) अन्निहोत्री ही है। सदाचारका ठीक-ठीक पालन होनेपर अग्निहोत्र न हो सके तो भी अच्छा है; किंतु सदाचारका त्याग करके केवल अग्निहोत्र करना कदापि कल्याणकारी नहीं है।।
agnir ātmā ca mātā ca pitā janayitā tathā | guruś ca naraśārdūla paricaryā yathātatham ||
ଯାହାର ସଦାଚାର ଓ ସତ୍କର୍ମ କେବେ ଲୁପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ (ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିନ ପାରିଲେ ମଧ୍ୟ) ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ଭଳି ହିଁ। ସଦାଚାରକୁ ଯଥାବତ୍ ପାଳନ କରି ଯଦି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ହୋଇନ ପାରେ, ତଥାପି ସେଇ ଶ୍ରେୟ; କିନ୍ତୁ ସଦାଚାର ତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା କେବେ ମଙ୍ଗଳକର ନୁହେଁ। ଆଉ, ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ! ଅଗ୍ନି, ଆତ୍ମା, ମାତା, ଜନ୍ମଦାତା ପିତା ଓ ଗୁରୁ—ଏମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
पराशर उवाच
Educational Q&A
Ethical discipline (sadācāra) is superior to mere ritual performance: if ritual like Agnihotra cannot be done, maintaining right conduct still upholds dharma; but ritual without morality is not spiritually beneficial. One should also render proper service to Agni, oneself (through self-discipline), mother, father, and guru.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, the sage Parāśara addresses the listener (honorifically, ‘naraśārdūla’) and lays down a hierarchy of values: conduct and service-based duties are emphasized over external ritualism, framing dharma as lived responsibility toward sacred fire, self, parents, and teacher.