Shloka 18
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
श्रीहीन और आलसी पण्डितोंने कर्मोके त्यागसे मोक्ष मिलता है--ऐसा मत चलाया है। यह सुननेमें सत्य-सा आभासित होता है, परंतु है मिथ्या। इस मार्गमें किसीको वेदके सिद्धान्तोंका तनिक भी ज्ञान नहीं है ।।
śrīhīnā ālasī paṇḍitāḥ karmatyāgena mokṣo labhyata iti mataṃ pracāritavantaḥ; tac chravaṇe satyam iva pratibhāti, kintu mithyā. asmin mārge kasyacid api vedasiddhāntānāṃ kiñcid api jñānaṃ nāsti. na vai pāpair hriyate kṛṣyate vā yo brāhmaṇo yajate vedaśāstraiḥ | ūrdhvaṃ yajñaiḥ paśubhiḥ sārtham eti saṃtarpitas tarpayate ca kāmaiḥ ||
କପିଳ କହିଲେ—ଶ୍ରୀହୀନ ଓ ଆଳସୀ ପଣ୍ଡିତମାନେ ‘କର୍ମତ୍ୟାଗରେ ମୋକ୍ଷ’ ବୋଲି ମତ ପ୍ରଚଳିତ କରିଛନ୍ତି। ଶୁଣିଲେ ସତ୍ୟ ପରି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ମିଥ୍ୟା; ସେହି ପଥରେ ବେଦସିଦ୍ଧାନ୍ତର ଲେଶମାତ୍ର ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ। ତାହାଙ୍କ ବିପରୀତ, ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରେ, ତା’ଉପରେ ପାପର ଆକ୍ରମଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ନ ପାପ ତାକୁ ନିଜ ପାଖକୁ ଟାଣିପାରେ। ସେ ନିଜ ଯଜ୍ଞପୁଣ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ପଶୁମାନଙ୍କ ସହ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ନିଜେ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଭୋଗରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ କରେ।
कपिल उवाच
Educational Q&A
Kapila rejects the claim that mere abandonment of action leads to liberation, calling it a misleading doctrine born of ignorance of Vedic conclusions. He upholds disciplined Vedic action—especially yajña performed according to scripture—as a dharmic path that protects from sin and leads to higher attainments.
In a didactic discourse within the Śānti Parva, Kapila contrasts two approaches: a fashionable but false advocacy of karma-tyāga by idle scholars, and the orthodox Vedic model where a Brahmin performs sacrifices per Veda-śāstra, gains merit, ascends to higher worlds, and becomes a source of satisfaction for others through rightful enjoyments.