Shloka 65

पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation

Devanagari script

ततः पित्रा चिरं स्तुत्वा चिरं चाप्राय मूर्थनि । चिरं दोर्भ्या परिष्वज्य चिरं जीवेत्युदाह्यत:

Transliteration

tataḥ pitrā ciraṁ stutvā ciraṁ cāprāya mūrdhani | ciraṁ dorbhyā pariṣvajya ciraṁ jīvety udāhṛtaḥ ||

Translation

ତାପରେ ପିତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସ୍ନେହରେ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକ ସୁଘିଲେ; ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହୃଦୟସହ ଚାପି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—“ବତ୍ସ, ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହେଉ।”

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त)

• पित्रा: by the father
• पित्रा: Karta
• Type: Noun
• Root: पितृ
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम्
• Form: अव्यय

• स्तुत्वा: having praised
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), पूर्वकाल

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम्
• Form: अव्यय

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: अव्यय

• आप्राय: having smelled/sniffed (approachingly)
• Type: Verb
• Root: आ + प्रा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त); उपसर्ग: आ-; (पाठभेद/दुर्लभ-रूप)

• मूर्धनि: on (his) head
• मूर्धनि: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: मूर्धन्
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम्
• Form: अव्यय

• दोर्भ्याम्: with (his) two arms
• दोर्भ्याम्: Karana
• Type: Noun
• Root: दोर् (द्वि-भुज-शब्दः)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन

• परिष्वज्य: having embraced
• Type: Verb
• Root: परि + स्वज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), उपसर्ग: परि-

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम्
• Form: अव्यय

• जीव: live!
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• इति: thus
• Type: Indeclinable
• Root: इति
• Form: अव्यय (उद्धरण-चिह्न)

• उदाहृतः: having spoken/uttered (so)
• Type: Verb
• Root: उद् + आ + हृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (भूतकर्मणि/भूतकृत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma (speaker)
• father (pitā)
• son (implied)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights dharmic family affection and the ethical ideal of elders blessing and affirming the younger generation—praise, physical warmth, and a benediction for long life as a model of nurturing conduct.

What is happening in the narrative?

A father, moved by love and approval, praises his son, smells his head (a traditional gesture of tenderness), embraces him closely, and blesses him with the words “May you live long.”