पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation
हन्या इति समादेश: शस्त्रपाणौ सुते स्थिते । विनीते प्रसवत्यर्थे विवासे चात्मकर्मसु,अपने आवश्यक कर्म जप-ध्यान आदिके लिये महर्षि गौतमके बाहर चले जानेपर उनका पुत्र चिरकारी यद्यपि हाथमें हथियार लेकर खड़ा था तथापि माताकी रक्षाके लिये वह विनीतभावसे कुछ सोचता-विचारता रहा। इसीलिये माताको मार डालनेका जो आदेश प्राप्त हुआ था, वह पालित न हो सका
hanyā iti samādeśaḥ śastrapāṇau sute sthite | vinīte prasavatyarthe vivāse cātmakarmasu ||
“ତାକୁ ମାରିଦେ!”—ଏହି ଆଦେଶ ଥିଲା, ଏବଂ ଗୌତମଙ୍କ ପୁତ୍ର ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ହିଂସାକୁ ଧାଉନି। ମହର୍ଷି ଗୌତମ ଜପ-ଧ୍ୟାନ ଆଦି ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମ ପାଇଁ ବାହାରକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ଚିରକାରୀ—ନାମାନୁରୂପ—ବିନୟରେ ଧର୍ମାଧର୍ମ ବିଚାର କରି ରହିଲା। ସେହି ବିନୟ ଓ ବିବେକରୁ ମାତୃବଧର ଆଦେଶ ପାଳିତ ହେଲା ନାହିଁ; ମାତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷିତ ହେଲା।
भीष्म उवाच