Shloka 20
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
यद्यप्यस्य महीं दद्याद् रत्नपूर्णामिमां नर: । इदमेव ततः श्रेय इति मन्येत तत्त्ववित्
vyāsa uvāca |
yady apy asya mahīṁ dadyād ratnapūrṇām imāṁ naraḥ |
idam eva tataḥ śreya iti manyeta tattvavit |
tatra yat prītisaṁyuktaṁ kiñcid ātmani lakṣayet |
praśāntam iva saṁśuddhaṁ sattvaṁ tad upadhārayet |
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଯଦି କେହି ମନୁଷ୍ୟ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରେ, ତଥାପି ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଏହି ଏକକୁ ହିଁ ଶ୍ରେୟସ୍ ମାନିବ—ଜ୍ଞାନକୁ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଭିତରେ ପ୍ରୀତିସହିତ କିଛି ପ୍ରସନ୍ନତା—ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଯେନେ ଶାନ୍ତ—ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବୁଝିବା ଉଚିତ ଯେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ଉଦିତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟରତ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
True welfare (śreyas) is knowledge, not even the greatest material gift. A practical sign of sattva is an inner state of purified, quiet gladness; recognizing this helps one discern the mind’s movement toward clarity and virtue.
In the Śānti Parva’s instruction on peace and right living, Vyāsa delivers a didactic comparison—jewel-filled earth versus knowledge—and then gives a diagnostic criterion for inner cultivation: noticing serene, purified joy as the mark of sattva arising.