Ātma-saṃyama-dharma: One-pointedness of Mind and Senses (शुक–व्यास संवादः)
परम ऋषियोंने ब्रह्मचर्यके पालनसे ही उत्तम लोकोंपर विजय पायी है; अतः मन-ही- मन अपने कल्याणकी इच्छा रखकर पहले ब्रह्मचर्यका पालन करे ।।
vyāsa uvāca | paramarṣibhir brahmacaryapālanenaiva uttamalokānāṃ vijayo labdhaḥ; ataḥ manasā svakalyāṇecchayā pūrvaṃ brahmacaryaṃ pālayet || vane mūlaphalāśī ca tapyan suviphulaṃ tapaḥ | puṇyāyatanacārī ca bhūtānām avihiṃsakaḥ ||
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ପରମ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ମନରେ ନିଜ କଳ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛା କରି ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ବାନପ୍ରସ୍ଥ-ଧର୍ମ ଆଶ୍ରୟ କରି ବନରେ ମୂଳ-ଫଳ ଖାଇ ରହିବା, ବିପୁଳ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ହେବା, ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥରେ ଭ୍ରମଣ କରିବା ଏବଂ ନିଜ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ହିଂସା ନ ହେବାକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
व्यास उवाच
Spiritual attainment is grounded in disciplined self-restraint: brahmacarya is presented as the primary foundation, followed by forest-dwelling austerity, pilgrimage to holy places, and unwavering non-violence toward all beings.
In Vyāsa’s instruction within the Śānti Parva’s dharma discourse, he outlines an ascetic progression: first the observance of brahmacarya, then adopting vānaprastha-like practices—subsisting on forest produce, undertaking intense tapas, visiting sacred sites, and maintaining ahiṃsā.