Shloka 183
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
प्रसीदन्ति च संस्थाय तदा ब्रह्म प्रकाशते । योगी पाँचों इन्द्रियोंको वशमें करके उन्हें दृढ़तापूर्वक मनमें स्थापित करे। जब छठे मनसहित ये इन्द्रियाँ बुद्धिमें स्थिर होकर प्रसन्न (स्वच्छ) हो जाती हैं
prasīdanti ca saṁsthāya tadā brahma prakāśate | yogī pañcendriyāṇi vaśaṁ kṛtvā tāni dṛḍhatayā manasi saṁsthāpayet | yadā ṣaṣṭhena manasā saha imāni indriyāṇi buddhau sthirībhūya prasīdanti (svacchībhavanti), tadā tasya yoginaḥ brahma-sākṣātkāro bhavati |
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ସ୍ଥିର କଲେ ସେମାନେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହୁଅନ୍ତି; ତେବେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଯୋଗୀ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ବଶ କରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ମନରେ ସ୍ଥାପନ କରୁ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ—ଷଷ୍ଠ ମନ ସହିତ—ବୁଦ୍ଧିରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଓ ପାରଦର୍ଶୀ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଯୋଗୀ ବ୍ରହ୍ମର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଏ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Brahman is realized when the practitioner disciplines the sensory faculties and the mind, stabilizing them in the intellect; clarity and serenity of inner instruments allow the highest reality to manifest.
Vyāsa is instructing on yogic practice within the Śānti Parva’s liberation-oriented discourse, describing the inner sequence: restrain the five senses, anchor them in the mind, steady mind-and-senses in buddhi, and thereby attain direct realization of Brahman.