Shloka 68
योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
असेवन्त भुजिष्या वै दुर्जनाचरितं विधिम् | वहाँकी दासियाँ सुन्दर हार एवं अन्य आभूषण पहनकर मनोहर वेष धारण करतीं और दुराचारिणी स्त्रियोंकी भाँति चलती-फिरती, खड़ी होती और कटाक्ष करती हैं। साथ ही वे उस कुकृत्यको अपनाती हैं, जिसका आचरण दुराचारीजन करते हैं ।।
asevanta bhujisyā vai durjanācaritaṁ vidhim | striyaḥ puruṣaveṣeṇa puṁsaḥ strīveṣadhāriṇaḥ ||
ଶକ୍ର କହିଲେ—ସେଠାର ଆଶ୍ରିତ ଓ ଦାସଦାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଜନମାନେ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଆଚାର-ବିଧିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୁରୁଷବେଶ ଧରନ୍ତି, ପୁରୁଷମାନେ ସ୍ତ୍ରୀବେଶ ଧରନ୍ତି; ହାର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ସଜି ଦୁରାଚାରୀମାନଙ୍କ ପରି ଚାଲନ୍ତି, ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି ଓ ପାର୍ଶ୍ୱଦୃଷ୍ଟି ଛାଡ଼ନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ନୀଚମାନେ ଅଭ୍ୟାସରେ କରୁଥିବା ସେଇ କୁକୃତ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
शक्र उवाच
Educational Q&A
The verse condemns adopting the behavioral norms of the wicked (durjana-ācāra). It frames moral decline as a social contagion: when people imitate corrupt conduct—valuing display, flirtation, and transgressive habits—ethical order (dharma) erodes, regardless of outward adornment or role.
Śakra (Indra) describes a community where servants and dependents have taken up depraved customs. He highlights conspicuous adornment and provocative mannerisms, and notes role-reversal in dress (women in men’s attire and men in women’s attire) as part of a broader picture of disorderly, immoral behavior.