Shloka 108
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
Devanagari script
विहरन् सर्वतो मुक्तो न क्वचित् परिषज्जते । रजश्न हि तमश्न त्वां स्पृशते न जितेन्द्रियम्
Translation
ତୁମେ ସର୍ବତ୍ର ବିହରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତୁମର ଆସକ୍ତି ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେବାରୁ ରଜୋଗୁଣ ଓ ତମୋଗୁଣ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେ ନାହିଁ।
Word by Word
विहरन्wandering/sporting
विहरन्:
Karta
TypeVerb
Rootविहर् (वि + हृ)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
सर्वतःeverywhere/from all sides
सर्वतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
मुक्तःfree/liberated
मुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootमुक्त
Formक्त (भूतकृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
क्वचित्anywhere/ever
क्वचित्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootक्वचित्
परिषज्जतेclings/attaches (to anything)
परिषज्जते:
TypeVerb
Rootपरि + सज्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
रजःrajas (passion/impulse)
रजः:
Karta
TypeNoun
Rootरजस्
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
नnor/not
न:
TypeIndeclinable
Rootन
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तमःtamas (darkness/inertia)
तमः:
Karta
TypeNoun
Rootतमस्
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formद्वितीया, एकवचन
स्पृशतेtouches/affects
स्पृशते:
TypeVerb
Rootस्पृश्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
जितेन्द्रियम्one who has conquered the senses
जितेन्द्रियम्:
Karma
TypeAdjective
Rootजितेन्द्रिय
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes